Ылва Линд: Швеция саяхаты мен қайғылы қазасы

Кіріспе

Ylva Anna Maria Lindh (19 маусым 1957 – 11 қыркүйек 2003) – швед социал-демократиялық саясаткер және заңгер, 1998 жылдан өліміне дейін Сыртқы істер министрі қызметін атқарған. Ол сондай-ақ, өлтірілгенге дейін Сёдерманланд округінің Риксдаг депутаты болды. 2003 жылдың 10 қыркүйегінде, швед кронасын валюта ретінде еуромен алмастыру жөніндегі референдумға төрт күн қалғанда, Линд Стокгольм орталығындағы NK универмагында Михайло Михайловичпен пышақталды; ол келесі күні таңертең Каролинска университетінің ауруханасында көз жұмды. Анна Линдтің Социал-демократиялық партия төрағасы Геран Перссонның орнын басатын сенімді кандидат ретінде қарастырылған. Оның басты ұстанымы – халықаралық ынтымақтастық пен бірлік, сондай-ақ қоршаған орта мәселелері болды. Ол мансабы бойы осы мәселелермен айналысты, 1994 жылдан 1998 жылға дейін Қоршаған орта министрі, ал соңғы бес жылында Сыртқы істер министрі болып қызмет етті.

Жеке өмір

Линд 1991 жылы Бо Холмбергке үйленді. Холмберг 20 жылдан астам уақыт бойы Седерманланд облысының губернаторы болды (ол осы облыстың сайлау округінде ұзақ жылдар бойы өкілдік етті). Олардың Филип пен Давид есімді екі ұлы болды. Оны Каролинска университетінің ауруханасына жедел түрде жеткізіп, онда тоғыз сағаттан астам операция жасалып, қан құйылды. Линд ауыр ішкі қан кету мен бауыр зақымдануынан зардап шекті; оның жағдайы өте ауыр болды, бірақ операциядан кейін жақсарғандай көрінді. Бірақ бір сағаттан кейін туындаған асқынулар қосымша операцияны талап етті; 2003 жылдың 11 қыркүйегінде сағат 05:29-да ол қайтыс болды. Туған-туыстарына және үкіметке жеке хабарлама берілгеннен кейін (ал бұған дейін ол "ауыр" жағдайда, бірақ "тұрақты" екені туралы хабарлар тараған еді), оның қазасы туралы жаңалық Еуропалық Одақ бойынша басты жаңалыққа айналды.

Қылмыстық тергеу

Қылмыскер қылмыстан кейін қашып кетті; куәгерлердің айтуынша, оның әрекеттері ойластырылған және жүйелі болған. Қылмыс туралы біреу білсе, оның ақпаратын беру үшін телефон нөмірі құрылды, сондай-ақ Швецияда, Стокгольмге бағытталған, ірі іздеу-құру жұмыстары басталды. Екі күннен кейін полиция қылмыс орнының үстіндегі қабаттан камераға түсірілген, күдікті деп саналатын адамның суретін жариялады. Стокгольм метро станциясының жанындағы дүкеннің сыртынан бірнеше зат (киім-кешек және пышақ) табылған, олардың қылмысқа қатысы бар деп күдіктелді. Қылмыс орнында қылмыскерге тиесілі болуы мүмкін қол іздері табылды. Дүкеннің бейнекамерасынан алынған күдіктінің суреттері 13 және 14 қыркүйекте жарияланды. 16 қыркүйекте бір адам ұсталды және "негізді күдік" бойынша (күмәннің ең төменгі деңгейі) күдікпен ұсталды, бірақ айып тағылмастан босатылды. 24 қыркүйекте полиция күдікті Михайло Михайловичтің (Швецияда серб ата-аналарынан туған) ұсталғанын және "нақты себептер" бойынша тұтқындалғанын хабарлады. 25 қыркүйекте Михайловичтің ДНК-сы қылмыс орнында (немесе жанында) қалған бейсболкадағы шаштың ДНК-сымен сәйкес келгені және ол Линдке шабуыл жасалған дүкенде түсірілген адамға ұқсас екені мәлім болды. Барлық қатысын жоққа шығарғаннан кейін, Михайлович 2004 жылғы 6 қаңтарда қылмысын мойындады, 10 қыркүйектегі оқиғалар туралы толық мәлімет берді. Питер Алтиннің (Михайловичтің адвокаты) сұрауымен полициядағы қосымша тексеру кезінде ол оқиғаны толық баяндады. 14-17 қаңтар аралығында өткен сотта ол кінәлі деп танылды. Психиатриялық сараптамадан кейін 23 наурызда оған өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы берілді. 8 шілдеде апелляциялық сот Михайловичтің үкімін жоққа шығарды (тексерулер нәтижесінде ол кісі өлтірген кезде психикалық ауруға шалдыққан деген қорытындыға келді), және Михайлович қауіпсіз психиатриялық бөлімге ауыстырылды. Прокурорлар Швецияның Жоғарғы сотына шағымданып, сол жылдың 2 желтоқсанында оның өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын қайта қалпына келтірді. Михайлович швед азаматтығынан бас тартты және Сербияға ауыстыруды сұрады. Линдтің танымалдығына және кісі өлтірудің уақытына қарамастан, бұл қылмыс саяси акт деп есептелмеді (дегенмен, бір газет Михайловичтің Либералды халық партиясының жетекшісі Ларс Лейжонборгтың сөйлеген сөзін, кісі өлтіру кезінде кигенімен ұқсас киімде тыңдап отырған суретін тапты). Михайлович сөйлеген сөзді "қызықты" деп мойындады, бірақ оның әрекеттеріне әсер еткенін жоққа шығарды. 2011 жылы "Экспрессен" газетімен сұхбатта Михайлович сол кезде "барлық саясаткерлерге жек көру сезімін" сезінгенін, гипноздық препараттың әсерінде болғанын және құрбаны Линд болғаны "жай ғана сәйкес келу" болғанын айтты. Михайлович түрмеге түскеннен бері кеңес және басқа да қолдау көрсету қызметтерін алуда.

The murderer escaped after the crime; according to eyewitness accounts, his actions appeared deliberate and systematic. A phone number was set up for anyone who might know anything about the crime, and a massive manhunt (centred on Stockholm) was launched in Sweden. After two days a photo of a man believed to be the murderer, taken by a camera on a floor above the murder scene, was released by police. Several items (pieces of clothing and a knife) believed to be connected with the murder were found outside the department store near a Stockholm metro station. At the crime scene, police obtained a handprint believed to be the killer's. Images of the suspect from the store's surveillance system were published on 13 and 14 September. A man was apprehended on 16 September and detained as a suspect on "justifiable grounds" (the lowest level of suspicion), but was released without charge. On 24 September, the police announced that a suspect, Mijailo Mijailović (born in Sweden to Serb parents), had been apprehended and arrested at a higher level of suspicion: "probable cause". On 25 September, it was announced that Mijailović's DNA profile matched that of hairs on a baseball cap left at (or near) the scene of the crime, and he resembled the man filmed in the store where Lindh was attacked. After denying all involvement, Mijailović confessed to the crime on 6 January 2004, providing a full account of the events of 10 September in an extra session of police questioning requested by Peter Althin (Mijailović's counsel). He was found guilty in a trial held from 14 to 17 January. After a psychiatric evaluation he was sentenced to life imprisonment on 23 March. On 8 July, an appeals court overturned Mijailović's sentence (after tests concluded he was mentally ill at the time of the murder), and Mijailović was transferred to a secure psychiatric ward. Prosecutors appealed to the Supreme Court of Sweden, which reinstated his sentence to life imprisonment on 2 December of that year. Mijailović renounced his Swedish citizenship, and has unsuccessfully requested to be transferred to Serbia. Despite Lindh's popularity and the timing of the assassination, the murder was not considered a political act (although a newspaper found a picture of Mijailović listening to Liberal People's Party leader Lars Leijonborg in clothing similar to what he wore during the murder). Mijailović admitted that he found the speech "entertaining", but denied allegations that it influenced his actions. In a 2011 interview with the newspaper Expressen, Mijailović said he had "felt hatred of [all] politicians" at the time, he had been high on a hypnotic drug at the time, and it was "a coincidence" that his victim had been Lindh. Mijailović has received counselling and other support services since his imprisonment.

Реакция және мұра

Линд 2003 жылғы 14 қыркүйекте өткен референдумда Швецияның Еуроаймаққа қосылуы үшін белсенді түрде үгіт жүргізді. Оқиғадан кейін барлық еуро үгіт шаралары дереу тоқтатылды. Телевизиялық үгіт жарнамалары эфирден алынды, ал Швециядағы барлық телеарналар 10-нан 11-ге дейін кешке дейін SVT арнасының жаңалықтарын таратуға көмектесу үшін жарнамаларды тоқтатты. TV3 телеарнасы ZTV және TV8 телеарналарымен біріктіріліп, «Ең ізделіміндегілер» (America's Most Wanted) бағдарламасына ұқсас «Efterlyst» бағдарламасын көрсетті, осы арқылы адамдар қылмыскерді табуға көмектесу үшін ақпаратты тікелей полицияға жіберді. Барлық үгіт жарнамалары құлатылып, баспа басылымдарындағы жарнамалар тоқтатылды. Бұл кісі өлтіру Швецияның ашық қоғамына жасалған шабуыл ретінде қарастырылды, сондықтан саяси үгіттен гөрі бірлікке қатысу қажет болды. 12 қыркүйекте түскі кезде премьер-министр Геран Перссон және Риксдагтағы басқа да саяси партиялардың жетекшілерімен өткен кездесуде Линдтің өлімі референдумға әсер етпеуіне шешім қабылданды. Референдум мәселелеріне қатысты ақпарат пен ресурстар толыққанды қолжетімді болады, бірақ саяси үгіт немесе пікірсайыс болмайды. Партия жетекшілері бірауыздан жоспарланған дауыс беруді қолдауға және оның нәтижесіне бағынуға уәде берді. Линдке деген ықылас дауыс беруге ықпал етуі мүмкін деген болжамдарға қарамастан, референдумда еуро қабылданбады. Оның қайтысынан кейін Сыртқы істер министрі Ян О. Карлссон Сыртқы істер министрі міндетін атқарушы болып тағайындалды. Сол жылдың қазан айында Лейла Фрейвальдс Линдтің кабинеттік лауазымына мұрагер болып тағайындалды. 12 және 13 қыркүйекте Линдтің есімін арнауға арналған бірнеше шаралар Швецияда және шетелде (Швеция шіркеуі арқылы) өтті. Стокгольм орталығында өткен шараға ондаған мың адам қатысты. 19 қыркүйекте Стокгольм қалалық әкімдігінде ресми еске алу рәсімі өтті, онда Швеция королі Карл XVI Густав, премьер-министр Геран Перссон, Крис Паттен, Маргот Валльстрём, еуропалық комиссарлар және швед тілінде сөйлейтін грек сыртқы істер министрі Йоргос Папандреу сөз сөйледі. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Колин Пауэлл саяхат қиындықтарына байланысты қатыса алмады, бірақ көңіл айтты. Линд 20 қыркүйекте Стокгольмдегі Эрста шіркеуінен жеке жерленді, оның қабірі жақын маңдағы Катарина шіркеуінің зиратында орналасқан. Розенбадқа (үкімет ғимараты) және оның өлтірілген дүкенінің алдына мыңдаған гүлдер мен шамдар қойылды. Шетелде қайғыға толы адамдар швед елшіліктері мен консулдықтарына жүздеген мың гүлдер мен шамдар қойды. 2004 жылдың сәуір айында Линд Брюссельде жыл сайынғы қауіпсіздік конференциясын ұйымдастыратын трансатлантикалық ой-сана орталығы EastWest институтынан «Жылдың мемлекет қайраткері» сыйлығын алды. Брюссельдегі Justus Lipsius Еуропалық Кеңесі ғимаратының бесінші қабатындағы 50.4 бөлме оның құрметіне Анна Линд бөлмесі деп аталды, ал Брюссельдегі Еуропалық Парламент ғимаратындағы 1A 002 комитет бөлмесі оның естелігіне Анна Линд бөлмесі деп аталды. Гарвард университетінің Гарвард Кеннеди мектебінде Глобалды көшбасшылық және қоғамдық саясат бойынша Анна Линд профессурасы оның құрметіне құрылды. Адам құқықтарын қорғаушы Саманта Пауэр 2006 жылы осы лауазымға алғашқы тағайындалды. Швеция Ұлттық қорғаныс колледжінің (Försvarshögskolan) кітапханасы оның естелігіне Анна Линд кітапханасы деп аталды. 2013 жылғы 11 қыркүйекте Линдтің қайтысының он жылдығы Швецияда атап өтілді. Анна Линд ескерткіш қоры (Anna Lindhs Minnesfond) жыл сайын «адам құқықтарына құрметпен қараған ортада барлық адамдар үшін жақсы өмірді қамтамасыз ету үшін бейжайлыққа, нәсілшілдікке, қанаушылыққа және әділетсіздікке қарсы күресуге батыл болған» адамға немесе мекемеге Анна Линд сыйлығын табыс етеді. Сыйлықтың сомасы 150 000 швед кроны құрайды. Бұдан өзге, қор «Анна Линдтің рухындағы жобаларды қолдауға бағытталған» швед азаматтарына 25 000 швед кроны көлемінде гранттар береді. Лауреаттар: журналист Амира Хасс (Израиль, 2004), Тостан және Анна Линд қауымдастығы (Сенегал, 2005), Тациана Ревжака (Беларусь, 2006), Хин Омар (Мьянма, 2008), Мохамед Нашид (Мальдив аралдары, 2009), Жан Зару (Палестина, 2010), Либерияға көмек көрсету орталығы (Либерия, 2011), Рома бастамалары орталығы (Монтенегро, 2012), Мадлен Олбрайт (АҚШ, 2013), Лесли Удвин (Ұлыбритания, 2015), Свитлана Залищук (Украина, 2016) және Мина Деннерт (Швеция, 2017). Лильдегі Еуропалық саяси және әлеуметтік ғылымдар мектебі (ESPOL) екінші курсын Анна Линдтің есімімен атады.

Lindh was an outspoken campaigner for Sweden to join the Eurozone in the referendum held on 14 September 2003. After the attack, all euro campaign events were immediately cancelled. Television campaign advertisements were withdrawn, and all TV stations in Sweden halted commercials from the evening on the 10th through the 11th to help the public service channels of SVT report news. TV3 merged its programming with ZTV and TV8, airing Efterlyst (a programme similar to America's Most Wanted) for people to send information directly to the police to help find the murderer. All campaign advertising on billboards was removed and advertising in printed media cancelled. The murder was seen as an attack on Sweden's open society, requiring unity rather than political campaigning. Following a midday meeting on 12 September, by Prime Minister Göran Persson and the leaders of the other political parties in the Riksdag, the decision was made not to let Lindh's murder affect the referendum. Information and resources on the referendum's issues would be fully available, but no political campaigning or debate would take place. Party leaders unanimously pledged support for the ballot as planned, and to abide by its result. Despite speculation that sympathy for Lindh could influence the voting, the euro was rejected in the referendum. Following her death, Junior Foreign Affairs Minister Jan O. Karlsson was appointed acting Minister for Foreign Affairs. In October of that year, Laila Freivalds was appointed the successor to Lindh's cabinet post. A number of commemorative gatherings were held for Lindh throughout Sweden and abroad (through the Church of Sweden Abroad) on 12 and 13 September. One gathering, in the centre of Stockholm, attracted tens of thousands of mourners. A more formal commemoration was held at Stockholm City Hall on 19 September, at which King of Sweden Carl XVI Gustaf, Prime Minister Göran Persson, Chris Patten, Margot Wallström, European commissioners and the Swedish speaking Greek Foreign Minister George Papandreou spoke. U. S. Secretary of State Colin Powell was unable to attend due to travel difficulties, but sent condolences. Lindh was buried privately on 20 September from the Church of Ersta [sv] in Stockholm; her grave is in the cemetery of nearby Katarina Church. Thousands of roses and candles were placed at Rosenbad (the government building) and outside the store where she was murdered. Abroad, hundreds of thousands of flowers and candles were left at Swedish embassies and consulates by mourners. In April 2004, Lindh posthumously received the "Statesman of the Year Award" from the EastWest Institute, a trans Atlantic think tank which organizes an annual security conference in Brussels. Room 50.4 on the fifth floor of the Justus Lipsius European Council building in Brussels was named the Anna Lindh Room in her honour, and committee room 1A 002 in the Paul Henri Spaak building of the European Parliament in Brussels was also named the Anna Lindh Room in her memory. The Anna Lindh Professorship of Practice of Global Leadership and Public Policy at the Harvard Kennedy School at Harvard University, was established in her honour. Human rights advocate Samantha Power was the inaugural appointee in 2006. The library at the Swedish National Defence College (Försvarshögskolan) is known as the Anna Lindh Library in her memory. On 11 September 2013, the tenth anniversary of Lindh's death was commemorated in Sweden. The Anna Lindh Memorial Fund (Anna Lindhs Minnesfond) gives an annual award, known as the Anna Lindh Prize, to a person or institution with "the courage to fight indifference, prejudice, oppression and injustices in order to promote a good life for all people in an environment marked by respect for human rights." The prize carries an award of SEK 150,000. In addition, the fund makes grants, which "aim to encourage projects in Anna Lindh's spirit", of SEK 25,000 to Swedish individuals. Laureates are: Amira Hass, journalist (Israel, 2004); Tostan and Anna Lindh Association (Senegal, 2005); Tatsiana Revjaka (Belarus, 2006); Khin Ohmar (Myanmar 2008); Mohamed Nasheed (Maldives, 2009); Jean Zaru (Palestine, 2010)

Centre for Liberian Assistance (Liberia, 2011); Center for Roma Initiatives (Montenegro, 2012); Madeleine Albright (United States, 2013); Leslee Udwin (United Kingdom, 2015); Svitlana Zalishchuk (Ukraine, 2016) and Mina Dennert (Sweden, 2017). The Lille European School of Political and Social Sciences (ESPOL) named its second year after Anna Lindh.