Кіріспе

2 Мақабилер, сондай-ақ Мақабилердің екінші кітабы, Екінші Мақабилер, 2 Мақ деп қысқартылатын, патша Антиох IV Епифанның еврейлерді қуғындауы мен оған қарсы Мақабилер көтерілісін баяндайтын дейтероканондық кітап. Ол 161 ж.б.з. Селевкид империясының генералы Никанордың Мақабилердің басшысы Яһуда Мақабиден жеңілуімен аяқталады. 2 Мақабилерді грек тілінде, эллинистік Египетте өмір сүрген белгісіз диаспоралық еврей жазған. Бұл кітап шамамен б.з.д. 150-100 жылдар аралығында жазылған. 1 Мақабилер кітабымен бірге, ол Мақабилер көтерілісі туралы ең маңызды дереккөздердің бірі болып табылады. Бұл еңбек 1 Мақабилердің жалғасы емес, Мақабилер көтерілісінің тарихи оқиғаларының жекелеген нұсқасы. Ол өзінің тарихын 1 Мақабилерден ертерек бастап, аяқтайды: б.з.д. 178 жылы Селевкид шенеунігі Гелиодордың Екінші ғибадатханаға салық салуға тырысуынан басталып, б.з.д. 161 жылы Адаса шайқасымен аяқталады. Кейбір ғалымдар кітапта парызшылдар дәстүрінің ықпалы болғанын айтады, оның ішінде өлгендер үшін дұға етуді және өлгендердің қайта тірілуін қолдайтын бөлімдер бар. Бұл кітап, басқа Мақабилер кітаптары сияқты, еврей жазбаларының грек тіліндегі маңызды жинағы – Септуагинтке енген. Ол бірден еврей тіліне аударылмаған және еврей тіліндегі Масореттік Танах канонына да қосылмаған. Грек тілінде сөйлейтін яһудилер оны жазылғаннан кейінгі екі ғасыр бойы оқыған болса да, кейінірек яһудилер оны канондық немесе маңызды деп санамады. Алғашқы христиандар оған құрмет көрсетті және ол Ескі өсиеттің дейтероканондық кітабы ретінде қосылды. Католик, Шығыс православие және Шығыс православие христиандары оны дейтероканондық деп санайды; протестант христиандары 2 Мақабилерді канондық деп санамайды, бірақ көптегендер оны рухани пайдалану үшін пайдалы канондық емес кітаптардың – библиялық апокрифтердің бөлігі ретінде қарастырады.

Авторлығы мен құрылған күні

2 Мақаби кітабының авторы белгісіз, бірақ ол Киринеялық Ясонның 5 томдық еңбегін қысқартып жазғанын мәлімдейді. Бұл кеңейтілген еңбек сақталмаған, және 2 Мақаби кітабының қазіргі мәтінінің қанша бөлігі Ясонның еңбегінен алынғаны белгісіз. Автор грек тілінде жазған, себебі ертерек еврей нұсқасының болуын көрсететін нақты дәлел жоқ. Кітаптың алғы сөз, қорытынды және моральдық ойлар сияқты бірнеше бөлімдері авторға, Ясонға емес, жатқызылады деп есептеледі. Ғалымдар Ясонның еңбегінің және 2 Мақаби кітабының қашан жазылғаны туралы келіспейді. Көптеген ғалымдар Ясонның еңбегі Макавей көтерілісінің замандасы, шамамен б.з.д. 160-140 жылдары жарияланғанын айтады, бірақ ол 2 Мақаби кітабынан бұрын жазылғаны белгілі. Ғалымдар 2 Мақаби кітабының б.з.д. 150-100 жылдары аралығында жазылғанын болжайды. Автордың б.з.д. 63 жылы Помпейдің Хасмоней патшалығын жеңіп, Яһудияны Римнің қарауына алғанын білмейтіндей болғандықтан, еңбек б.з.д. 70 жылдардан кешіктірілмей жазылған болуы керек деп саналады. Бұл "Мордехай күні" (Пурим) мерекесіне бір күн бұрын жазылған. Еңбек диаспорадағы яһудилерді Ханука және Никанор күнін тойлауға шақырады.

Құрылымы

2 Маққабилер кітабы 15 тараудан тұрады. 1:1–2:18: Египеттегі яһудилерге жолданған екі хат. 2:19–32: Эпитомисттің кіріспесі. 3-тарау: Хелиодор Иерусалим ғибадатханасының қазынасына салық салуға тырысады, бірақ сәтсіз аяқталады. (б.з.д. 178 ж.)
4-тарау: Иерусалим ғибадатханасының бас діни қызметкері Ония III-ті оның інісі Ясон алмастырады; Ясонның орнына жемқор Менелай келеді; Ония III өлтіріледі. (б.з.д. 175–170 жж.)
5-тарау: Ясон Менелайды құлатуға әрекеттеніп, сәтсіздікке ұшырайды. Антиох IV Эпифан Египеттегі алтыншы Сирия соғысының екінші жорығынан оралып, Ясонның жақтастарын жеңіп, Иерусалимді тонап, ғибадатхана қазынасын талан-таражға салады, және жергілікті яһудилерді жазалау үшін өлтіріп, құлдыққа алады. Ясон елден қуғынға ұшырайды. (б.з.д. 168 ж.)
6-тарау: Ғибадатхана грек-яһуди дінінің ортасына айналады. Антиох IV яһудилердің дәстүрлі амалдарына, мысалы, сүндеттеуге, кошер тағамдануға және сенбі күнін сақтауға тыйым салатын жарлықтар шығарады. Елазар хатшы шошқа етін жеуден бас тартқандықтан азаптап, өлтіреді. (б.з.д. 168–167 жж.)
7-тарау: Антиох IV-тің азаптауынан кейін әйел және оның жеті ұлының шейіт болуы. 8-тарау: Маккабейлер көтерілісінің басталуы. Яһуда Маккавей Эммаустың шайқасында Никанор, Горгия және Дорименнің ұлы Птолемейді жеңеді. (б.з.д. 166–165 жж.)
9:1–10:9: Антиох IV Құдай тарапынан ауруға шалдығады. Ол кешігіп өкініп, Персияда қайтыс болғанға дейін бейбітшілік орнатуға тырысқан хат жазады. Яһуда Иерусалимді басып алып, ғибадатхананы тазартады және Ханука мерекесін орнатады. (б.з.д. ~164 ж.)
10:10–38: Лисий регент болады. Губернатор Птолемей Макрон яһудилермен бейбітшілік орнатуға тырысады, бірақ яһудилерге қарсы ақсүйектердің арасындағы қақтығысқа ұшырап, өз-өзіне қол жұмсайды. Маккабейлер алыс аймақтарда Аммондық Тимоти және басқаларға қарсы жорықтар жасайды. (б.з.д. ~163 ж.)
11-тарау: Лисий Яһудеяға әскери жорық ұйымдастырады. Яһуда оны Бет-Зур шайқасында жеңеді. Лисий және Рим Республикасымен келіссөздерді көрсететін төрт құжат. (б.з.д. ~160 ж.)
12-тарау: Тимоти, Горгия және басқаларға қарсы алыс аймақтардағы науқандар туралы қосымша мәліметтер. (б.з.д. 163 ж.)
13-тарау: Лисий халыққа ұнамайтын бас діни қызметкер Менелайды өлтіруге бұйрық береді. Яһуда Лисийдің жорығына қарсы шағын жеңістерге жетеді. Лисий Антақияға оралып, Филипптің қарсылығына тап болады. (б.з.д. 163–162 жж., 1 Маккабиде сипатталған Бет-Захария шайқасына уақыты жағынан жақын)
14:1–15:36: Димитрий I патша болады. Алкима, Менелайдың орнына бас діни қызметкер болып тағайындалады. Никанор Яһудеяның губернаторы болып тағайындалады. Никанор мен Яһуда бейбітшілік туралы келіссөздерге кіріседі, бірақ Алкима бұл келісімге кедергі келтіріп, патшаға шағымданады; Яһуданың тұтқындалуына бұйрық беріледі. Никанор ғибадатхананы қиратумен қорқытады. Түсінде Ония III және пайғамбар Иеремия Яһудаға құдайдан берілген алтын қылыш сыйлайды. Адаса шайқасында Яһуда Никанорды жеңіп, өлтіреді, ғибадатхананың қасиеттілігін сақтайды. Никанор күні мерекесі орнатылады. (б.з.д. 161 ж.)
15:37–39: Эпитомисттің қорытындысы.

Каноникалық және теология

Католик шіркеуі, Шығыс православие шіркеуі және Ориенттік православие шіркеулері 2 Макавейлер кітабын канонды деп есептейді. Яһудилер мен протестанттар оны канонды деп санамайды.

Эллиндік иудаизм

Грек тілінде сөйлейтін яһудилер осы еңбекке алғашқы аудитория болған. Бірінші және Екінші Маққабилер кітаптары Септуагинтаның кейбір қолжазбаларында кездеседі. Септуагинтадағы көптеген еңбектер грек тілінен еврей тіліне аударма болғанмен, Екінші Маққабилер кітабының түпнұсқасы грек тілінде жазылған. Грек тілінде сөйлейтін эллинистік яһудилер мен христиандар үшін бұл қиындық тудырмаса да, еврей жазбаларының еврей тіліндегі нұсқасын ұстанған басқа яһудилер оны қабылдамаған. Эллинистік яһуди діні бірте-бірте әлсіреп, оның көптеген жақтастары христиандыққа немесе басқа тілдерге ауысып, соның салдарынан Екінші Маққабилер кітабы яһуди канонына енбеген. Мысалы, бірінші ғасырдағы ең әйгілі яһуди жазушысы Иосиф Флавий, оның сақталған еңбектерінде, Екінші Маққабилер кітабын оқымаған сияқты. Хасмонейлерге және олардың есіне қарсы болған яһуди сектасы – Ессейлердің Өлі теңіздегі шиыршықтарынан да Маққабилер кітабы табылмады. «Седер Олам Рабба» (б.з.д. II ғасырдағы еңбек) сияқты әртүрлі еңбектер пайғамбарлық дәуірі Ұлы Александрмен аяқталғанын көрсетеді, ал кейіннен жазылған Екінші Маққабилер кітабы пайғамбарлық бола алмайды. Дәстүр бойынша, Екінші Маққабилер кітабының авторына Фарисей дәстүрінің ықпалы болған болуы мүмкін деген болжам жасалды. Фарисейлер яһуди заңын ұстануды талап етіп, Хасмоней патшалығының билеушілерімен пікір келістірмейтін. Олар Хасмонейлердің Бас діни қызметкер және Патшаның қос рөлін сынап, олардың бір атақтан бас тартуын талап етті (әдетте патшалық, оны Дәуіт патшаның ұрпақтарының бірі иеленуі керек еді). Хасмоней патшасы Александр Янней өзінің саяси қарсыластарын қырғынға ұшыратып, көптеген адамдарды жер аударды. Теория бойынша, Екінші Маққабилер кітабы Яһуданы ғибадатхананы құтқарғаны үшін мақтайды, бірақ оның ағалары мен туыстарының кейін таққа отырғанын айтпайды, және оны Мысыр жерінде тұтқында жүрген Яһудеядан шыққан Фарисей жазуы мүмкін. Бұл кітапта Таурат заңын тіпті азап шегуге ұшыраған жағдайда да сақтау, демалыс күнін ұстану және болашақта қайта тірілу болатыны туралы уәде берілгені Фарисейлердің ілімдеріне сай келеді. Дегенмен, басқа ғалымдар автордың мұндай бейімділіктердің белгілерін көрсеткенімен келіспейді, ал өлгендердің қайта тірілуіне сенім тек Фарисейлерге ғана тән емес; 1980 жылдан бері ғалымдар ұсынылған байланысты күмәнмен қарайды. Бұл еңбектің теологиясы ескі еврей еңбектерінде кездесетін «Девтономистік» тарихқа жаңартылған. Дәстүрлі деутерономистік көзқарас бойынша, Израиль адал болып, келісімді сақтаса, яһудилер өркендейді; Израиль келісімді елемегенде, Құдай оның ықыласынан айырылып, Израиль зардап шегеді. Антиох IV-тің қуғын-сүргіні осы дәстүрге тікелей қайшы келді: ең адал яһудилер ең көп зардап шеккендер болды, ал яһудилік үрдістерден бас тартқандар бай және күшті болды. Екінші Маққабилер кітабының авторы мұны бірнеше жолмен түсінуге тырысады: ол азаптың яһудилерді дұрыс жолға қайтару үшін тез және мейірімді түзету екенін түсіндіреді. Құдай ғибадатхананы қорғамай, зұлым бас діни қызметкерлерге ашуланып, қаһарынан қайырымдылық танытады. Сонымен қатар, жұмыста сәтсіздіктер пайда болған кезде, қандай да бір күнә немесе қателік болды деп күтуге тырысады. Шынайы кінәсіз адамдар, мысалы шейіт болғандар, автор өлімнен кейінгі өмірді шақырады: бұл өлімнен кейінгі сыйлықтар мен жазалар өмірде жетіспеушілікті толықтырады. Өлгендердің азап шегіп, азапталғанына қарамастан қайта тірілуге қатысты сөздер яһуди дініндегі жаңа ағымның бір бөлігі болды, ол Даниял кітабында да кездеседі, бұл Екінші Маққабилердің авторлары білетін шығарма болуы мүмкін. Бұл әсіресе христиан дінін қабылдаған римдік дәуірдегі яһудилер арасында ықпалды болды. Алғашқы христиан дәстүрінде Септуагинта христиандық Ескі Келісімнің негізі ретінде қолданылған. Кейбір Септуагинта көшірмелерінде Екінші Маққабилер кітабының енгізілгені оның әртүрлі ертедегі канондық тізімдер мен қолжазбалардың бір бөлігі болғанын көрсетті, бірақ кейде қосымшаның бір бөлігі ретінде. Рим папасы Дамасус I 382 жылы Рим кеңесінде, егер VI ғасырдағы Геласиан Жарлығы оның шешімінің дұрыс нұсқауы болса, Бірінші және Екінші Маққабилерді қосатын, бірақ Үшінші немесе Төртіншіні де қамтымайтын библиялық канон шығарды. Рим папасы Иннокентий I (405 ж.), Гиппо Синоды (393 ж.), Карфаген кеңесі (397 ж.), Карфаген кеңесі (419 ж.) және Апостолдық Ережелердің бәрі Екінші Маққабилер кітабының канондық екенін қабылдаған сияқты, тікелей айтқан немесе оны Киелі жазу ретінде келтірген. Иероним мен Гиппоның Августині (шамамен 397 ж.) көзқарастары тұрақсыз болған сияқты: олар тікелей Екінші Маққабилер кітабын каноннан шығарды, бірақ кітап пайдалы екенін айтты; бірақ басқа еңбектерде олар екеуі де Екінші Маққабилерді Киелі жазу ретінде келтірді немесе оны Киелі жазбалардың қатарына қосты. Теологиялық тұрғыдан алғанда, римдік дәуірдегі және орта ғасырлардағы христиандарға әсер еткен Екінші Маққабилердің маңызды аспектілері – оның Элеазар мен жеті ұлы бар әйел туралы шейіттердің оқиғалары болды. Христиандар уағыздар жасады және христиан шейіттерін Маққаби шейіттерімен салыстырды, сондай-ақ болашақта құтылуға деген үмітпен. Мысалы, Евсевий Лиондағы қуғынға ұшыраған христиандарды Маққаби шейіттерімен салыстырды. Бір қиын жайт – шейіттер еврей заңын сақтап өлген, ал көптеген христиандар үшін Мұса заңының ескіргені ғана емес, тіпті зиянды екенін сезінген. Христиан авторлары әдетте шейіттердің еврей екенін азайтып, оларды христиандардың алдындағы нұсқалары ретінде қарастырды. Екінші Маққабилер кітабы 1500 жылдардың басында канонның ресми бөлігі болу мүмкіндігіне ие болды, бірақ екінші канондық еңбек ретінде және осылайша ескі жазбалардан сәл төмен болды. Жос ван Клихтов, «Әулиелерге құрмет көрсету» еңбегінде, Екінші Маққабилер кітабын өлген әулиелердің тірілердің құтылуы үшін араласуы туралы идеяны қолдау үшін келтірді; 15-тарауда ертерек бас діни қызметкер Ония III және пайғамбар Иеремия халықтың барлығы үшін дұға етеді деп айтылады. Ол сондай-ақ Екінші Маққабилерді өлгендер үшін дұға етуді қолдау үшін келтірді, яғни тірілердің тазартатын отта азап шегудегі жандардың құтылуы үшін дұға ету. Кітап Мартин Лютер және басқа реформаторлардың 1500 жылдардағы протестанттық реформация кезіндегі қарсылығына байланысты даулы болды. Лютердің Киелі жазбаға өте жоғары бағасы болды, бірақ осы себепті ол канонның қатаң болуын қалады. Ол екінші канондық еңбектерді «апокрифтерге» төмендетті; оқуға пайдалы және 1534 жылғы Лютер Библиясының бөлігі болды, бірақ жеке бөлімге қойылды және христиан доктринасының сенімді негізі ретінде қабылданбады. Лютердің бірнеше шағымдары болды. Бірі – бұл басқа еңбектердің қысқартылған нұсқасы, емес, бір құдайдан шабыттанған автор. Екіншісі – Латын Вульгатасы немесе грек Септуагинтасы емес, еврей Библиясын Ескі Келісімнің негізі ретінде пайдалануға басымдық беру. Бұл жол Рим католиктерінің кейбірі тарапынан Католик шіркеуіне төленген ақшалай кешірімдердің тазартатын оттан жандарды босатуға тиімділігінің мысалы ретінде пайдаланылды. Лютер кешірімдерге де, тазартатын отқа да қарсы болды, және 1530 жылғы «Тазартатын отты жоққа шығару» еңбегінде Екінші Маққабилердің дұрыс дереккөз емес екенін мәлімдеді. Реформатор Жан Кальвин Лютердің Екінші Маққабилерге сынды келісті және өзінің сын-ескертпелерін қосты. Кальвин алдын-ала белгілеуді, Құдайдың таңдалғандарын таңдағандығын және мұны ешкім өзгерте алмайтындығын айтты. Осылайша, Клихтов және басқа католиктердің Екінші Маққабилерді қасиеттердің араласуы туралы доктрина үшін келтірген аргументтері оған күдік тудырды: Кальвин үшін құтылу Құдайдың таңдауы болды және өлген қасиеттердің араласуына қатысты мәселе емес. Кальвин және басқа протестанттардың көтерген тағы бір мәселесі – Екінші Маққабилердің өзін-өзі кемсітуші эпилогы болды, Кальвин оны эпитомисттің құдайдан шабыттанбағанының мойындауы ретінде қабылдады. Жауап...

Қазіргі заманғы жағдайы

2 Макавейлер кітабы католик дәстүрінде өлгендердің қайта тірілуі, әулиелердің араласуы және өлгендердің тазару орнынан босатылуы үшін дұға ету туралы ілімді қолдау үшін әлі де қолданылады. Латын шіркеуінің лекционары 2 Макавейлердің 6 және 7 тараларын, сондай-ақ 1 Макавейлердің 1-ден 6-ға дейінгі тараларын, екі жылдық оқу циклінің бірінші жылында, қараша айындағы әдеттегі уақыттағы 33-ші аптаның жұмыс күндік оқуларында, сондай-ақ өлгендерге арналған мисса кезіндегі оқу опцияларының бірі ретінде пайдаланады. Шығыс православие және шығыс православие шіркеулері осы кітапты канондық деп есептейді. Ежелгі заманда болғандай, ең маңызды бөлігі – шейіттер, олар түрлі мерекелерде қасиеттілер ретінде тойланады. Олар әсіресе сириялық христиандықта құрметтеледі, мүмкін, өйткені олардың өзі де қуғын-сүргінге ұшыраған; жеті ұлының анасы сол дәстүрде Март Шмуни деп белгілі. Протестанттық дәстүрде кітап канондық емес болып қала береді. Көптеген протестанттық Киелі кітаптарда апокрифтер енді қамтылмаған, нәтижесінде 2 Макавейлердің маңызы азайды. Дегенмен, кітапқа белгілі бір дәрежеде құрметпен қарастырылады. Мысалы, ХХ ғасырдың евангелист жазушысы Джеймс Б. Джордан 1 Макавейлердің «макавейлік билеушілерді Давидтың нағыз мұрагерлері және нағыз бас діни қызметкерлері ретінде көрсету үшін жазылғанын» және ол «жаман кітап» болғанымен, «әлдеқайда дәл жағдай суреті 2 Макавейлерде берілген» деседі. Англия шіркеуінің және кеңінен Англикандық қауымдастықтың отыз тоғыз бабының VI бабы 2 Макавейлерді пайдалы, бірақ ілімнің негізі емес деп анықтайды. 2 Макавейлердегі Антиох IV кезіндегі шейіттер туралы мәтіндер анабаптистер тарапынан жоғары бағаланады, өйткені олар өз тарихтарында қуғын-сүргінге ұшыраған.

Әдебиетке әсері

2 Мақабилердің ең ықпалды бөлігі – Елазар мен жеті ұлы бар әйелдің шейіт болу оқиғалары болды; түрлі еңбектер әйелдің аты (әртүрлі Ханна, Мириам, Шмуни және басқа да есімдер) және олардың тарихы сияқты қосымша мәліметтермен оқиғаны кеңейтті. Бұған ерте мысал ретінде 1-ғасырдағы еврей автор жазған 4 Мақабилер кітабын келтіруге болады, онда 2 Мақабилер кітабы тікелей дерек көзі ретінде пайдаланылған (Даниял кітабы сияқты). 4 Мақабилер кітабы 2 Мақабилер кітабында сипатталған шейіттерді егжей-тегжейлі талқылайды, бірақ оларға басқаша интерпретация береді. Егер 2 Мақабилер кітабы көңіл жаны мен сезімдерді (пафос) оятуға тырысса, 4 Мақабилер кітабын стоик философиясын оқыған адам жазған. Сондықтан, кітапта бейнеленген шейіт әйел мен Елазар өздеріне қысым көрсетушілермен тыныш сөйлеседі; олар Антиох IV-ке қарсы тұру үшін ақыл мен зиялилық аргументтерді қолданып, сабырлылық танытады. 4 Мақабилер кітабы 2 Мақабилер мен Даниял кітаптарынан тікелей қабылдап, өлгендердің қайта тірілу идеясын одан әрі дамытады: егер Құдай Өзінің заңын сақтағандар үшін азап шеккендерді қайта тірілтетін болса, онда үлкен билеушіге бағыну кіші билеушіге бағынудан әлдеқайда дұрыс. 3 Мақабилер кітабы да 2 Мақабилер кітабымен таныс, бірақ оның ықпалы азырақ; оқиғаның орны басқаша (бұл Яһудея емес, Мысырдағы Маққабейлер көтерілісінен 50 жыл бұрын), бірақ онда Елазар хатшысы пайда болады, ал Мысырлық яһудилер арасындағы ала-құла мен азаптың суреттері 2 Мақабилер кітабының әсерінен туындаған. Христиандық Хабарлама кітабында да 2 Мақабилерге сілтеме болуы мүмкін немесе Маққабей шейіттері дәстүрі туралы ұқсас білім болуы мүмкін. Кейінірек, 10 ғасырда жазылған Йосиппон кітабы 2 Мақабилер кітабын тікелей кеңейтеді, онда 2 Мақабилер кітабының латын тіліне аударылған бөліктерінің қайта баяндалуы бар. Йосиппон – ортағасырлық еврейлердің бұл шығарманы қайта ашуының сирек кездесетін мысалы. Христиандық еңбектердегідей, анасы мен жеті ұлының оқиғасы ең көп айтылған және ең ықпалды оқиға болды.

Тарихқа қатысты сенімділік

2 Макавейлер дәстүрлі түрде, әсіресе 19 ғасырда, Макавейлер көтерілісінің тарихы жөнінде 1 Макавейге қарағанда, әлдеқайда аз маңызды дереккөз саналды. Бұл бірнеше себепке байланысты: ол діни-ахлақтық тұрғыдан ашық түрде жазылған; 1 Макавейдегідей хронологиялық тәсілге қарағанда, кейбір бөліктері уақыт пен орын жағынан шашыраңқы; және ол 1 Макавейге тікелей қайшы келетін көптеген күмәнді мәлімдемелерді қамтиды. 20 ғасырда ғалымдар 2 Макавейді 1 Макавеймен тең дәрежедегі дереккөз ретінде қайта қарастыруға жаңа қызығушылық танытты. Атап айтқанда, 1 Макавей сияқты саяси бағытталған тарих, 2 Макавей сияқты діни бағытталған тарихтан кем бейтарап және сенімсіз болуы мүмкін деген түсінік кеңірек таралды. Тебінгілікпен бақылаған адам, тіпті оқиғаларды діни тұрғыдан түсіндірсе де, шындықты айтуы мүмкін. 1930 жылдары тарихшылар 2 Макавейдегі тарихи құжаттар, хронологиялық ретпен келмегеніне қарамастан, заңды және Селевкид келіссөздерінен күтілетін нәрселерге сәйкес келеді деген қорытындыға келді. 2 Макавей тарих ретінде белгілі бір дәрежеде күмәндік тудырса да, оның шынайы тәуелсіз дереккөз екендігі тарихшылар үшін ең қымбатты құндылық саналады. Эллинистік және римдік кезеңдердегі көптеген оқиғалар олардың болғаны туралы тек қысқаша айтылады; егжей-тегжейлі сипаттамасы барлар көбінесе бір ғана мұндай дереккөзбен шектеледі, бұл автордың пікірлерін немесе қателіктерін анықтауды қиындатады. Мысалы, 64-73 жылдардағы римдіктерге қарсы Ұлы көтеріліс туралы толық мәліметтер тек Иосифтің «Иудей соғысы» еңбегінде кездеседі. Макавейлер көтерілісі туралы екі тәуелсіз, егжей-тегжейлі және заманауи тарихтың болуы – сирек құбылыс.

Қолжазбалар

Септуагинттің ерте қолжазбалары кітаптар тізімі бойынша біртекті болған жоқ. 2 Маққабилер 5 ғасырдағы Александрия кодексінде табылады, онда 1, 2, 3 және 4 Маққабилер кітаптарымен қатар 8 ғасырдағы Codex Venetus та бар. 2 Маққабилер кітабы Кодекс Ватиканусқа (онда Маққабилер кітаптарының ешқайсысы жоқ) және Синай кодексіне (онда 1 және 4 Маққабилер кіреді, ал 2 және 3 Маққабилер кітаптары жоқ) енбейді. Сонымен қатар, басқа да көне үзінділер табылған, бірақ олардың кейбіреулері Антиохиялық Лукианға жатқызылады, ол өзінің кейбір аудармаларын белгісіз басқа материалдармен "жетілдірген", нәтижесінде мәтіндердің әртүрлі нұсқалары пайда болды. Латын, сирия және армян тілдеріндегі ежелгі заманға дейінгі аудармалар, сондай-ақ Ахмимик копт тіліндегі үзінділер де бар, бірақ олар көбінесе грек тіліне немесе сириялық нұсқаларында гректің Лукиандық аудармаларына сәйкес келеді.