Кіріспе

Сирия мен Ливан елдеріндегі таулар, Таяу Шығыстағы Ермон тауы (جبل الشيخ немесе جبل حرمون / ALA LC: Джабал әл Шейх ('Шейх тауы') немесе Джабал Харамун; , Har Ḥermōn) – Анти-Ливан тау тізбегінің оңтүстік бөлігін құрайтын тау массиві. Оның ең биік шыңы Сирия мен Ливанның шекарасында орналасқан және теңіз деңгейінен биіктікте Сирияның ең жоғары нүктесі болып табылады. Тауының үстінде, Сирия мен Израиль оккупациялаған аумақтары арасындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының буферлік аймағында әлемдегі тұрақты түрде адамдармен қамтамасыздандырылған ең биік БҰҰ бекеті орналасқан, ол "Хермон қонақ үйі" деп аталады және 2814 метр биіктікте жатыр. Ермон тауының оңтүстік беткейлері Голан биіктігінің Израиль оккупациялаған бөлігіне дейін созылады, онда Ермон тауының шаңғы курорты орналасқан. Осы аймақтағы биіктігіне дейін жететін шаңырақта Израиль бақылауындағы ең биік нүкте орналасқан.

Су және өсімдіктер

Тау – аймақтың ең маңызды географиялық ресурстарының бірі. Оның биіктігіне байланысты, әлемнің өте құрғақ аймағында көп мөлшерде жауын-шашын жиналады. Юралық әктас жарылымдармен және ерітілген арналармен тілсізденіп, карсттік топографияны қалыптастырады. Ермон тауының үш шыңы жылдың көп бөлігінде қыс және көктем айларында қармен жабылады. Қармен жабылған таудың батыс және оңтүстік бөліктерінен еріген су таудың арналары мен кеуектеріне сіңіп, таудың ішіндегі бұлақтарды қоректендіреді, олар ағын мен өзендерді құрайды. Бұл ағынтар бірігіп Иордан өзенін құрайды. Бұдан өзге, қар сызығынан төмендегі өсімдіктердің өсуіне қолайлы жағдай туады, онда жүзімдіктер мен қарағай, емен және топал ағаштары көптеп өседі.

Стратегиялық маңызы

Бұл бұлақтар мен таудың өзі суды пайдалану үшін аймақтағы елдер арасында қызу дау тудырып отыр. Ермон тауы "қарлы тау", "ақ шашты тау" және "қарлы тау" деп те аталады. Израильде оны "ұлттың көзі" деп атайды, себебі оның биіктігі Израильдің басты стратегиялық алдын ала ескерту жүйесі қызметін атқарады.

Угарит діні

Угарит мәтіндерінде тау немесе шаңырақтың Сафон деп аталатыны айтылады, онда Аттар туралы мифте Баалдың сарайы орналасқан.

Еврей Киелі кітаптары мен апокрифтер

5 Мұсаның кітабының 3:8-9 (1000) және Ешуаның кітабының 12:1 (1000) және 13:11 (1000) тарауларында Ермон тауы аморлық патшалықтың солтүстік шекарасы ретінде суреттелген. Ешуаның жеңісінен кейін ол Иордан өзенінің шығысындағы Манаса тайпасының жартысына берілді. Еврей Киелі кітабында Ермон тауы үш түрлі атаумен айтылады, 3:9 тарауында былай делінген: «Сидондықтар Хермонды Сирион деп, ал аморлықтар Сенир деп атайды», бірақ басқа жерлерде Сенир мен Хермонды ажыратады, бұл, әдетте, Хермон жотасының үш шыңының екеуіне берілген атаулар болуы мүмкін, ал еврей мәтінінде көпше түрінде Гермоним қолданылады, ол да үш шыңға сілтеме болуы мүмкін. Шығармалар кітабында Ермон тауы Ефер, Иши, Елиел, Азриел, Еремия, Ходавия және Яхдиелдің әулеттерінің басшылары болған жер ретінде еске алынады (Шығармалар 5:23-24 (NIV)). Солтүстік патшалықтың псалмдарымен басталатын 42-ші псалмда псалмші Иордан жерінен және гермондықтардан Құдайды еске алады. Ән-күйлердің 4:8-інде Ермон тауы экзотикалық орын ретінде сипатталса, 133-ші псалмда Ермон тауындағы мол шыққан нәрге дейін айтылады. Езекиел кітабының (27:5) мәтінінде оның кипарис ағаштары мақталады (оған Сенир деген басқа атаумен сілтеме жасалады (салыстыр, 3:9). Апокрифтік Енох кітабында Ермон тауы құлаған періштелердің күзетші тобының жерге түскен жері деп көрсетіледі. Олар таудың үстінде ант етеді, адам қыздарынан әйелдер алатындарын және өздерінің күнәсі үшін бір-біріне қарғыс айтатындарын білдіреді (Енох 6). Еврей университетінің профессоры Израиль Кнольдің «Хашем» кітабында айтылғандай, Ермон тауы – Еврей Киелі кітабындағы Синай тауы, ал Киелі кітаптағы оқиға Иордан аңғарындағы немесе Голанның биіктіктеріндегі египеттіктермен солтүстік тайпалардың ежелгі шайқасын еске салады.

Жаңа Келісім

Р. Т. Франс Матай ішіндегі Жақсы Жаңалық туралы кітабында, Ермон тауы Исаның түрленуінің болуы мүмкін жері екенін айтты, дәл сол сияқты бұл орын көптеген ғалымдар тарапынан қабылданған жер ретінде басқа да жерлерде сипатталған.

Қаср Антар жазуы мен "қасиетті тау" ретінде Хермон

Ермаун тауының шаңырағында қашалған тас блоктардан тұрғызылған қасиетті ғимарат бар. Қаср Антар деп аталатын бұл ғибадатхана ежелгі әлемдегі ең биік храм саналады және 1869 жылы сэр Чарльз Уоррен оны жазбаға алған. Уоррен Қаср Антардан тапқан әк тастан жасалған стелаға жазылған жазуды Джордж Никкелсбург мынадайша аударды: "Ең ұлы және ең қасиетті Құдайдың әмірімен, ант қабылдағандар осы жерден жолға шығады". Никкелсбург бұл жазуды Енох кітабында (1 Енох 6:6) Семейзаның (Семьязаның) басшылығымен періштелердің адам әйелдерін алу үшін ант беруімен және оған байланыстырылған қарғыспен байланыстырды. Шарль Саймон Клермон Ганно Гермонды "ант тауы" деп атаған. Құдайдың аты Баал немесе Хададтың грекшеленген түрі болуы мүмкін, ал Никкелсбург оны Баал-Гермон (Гермонның Иесі) деген жер атына және Енохтың "Ұлы Қасиетті" деп атаған құдайға байланыстырды.

Дейр-Эль-Ачайер римдік ғибадатханасы

Деир-Эль-Ахайердегі үлкен ғибадатханада табылған тағы бір грек жазбасында "Беелиабос, сонымен қатар Диотот деп аталған, Абеданос ұлы, Киборея құдайларының бас діни қызметкері билік еткен 242 жылы орындық орнатылды" делінген. Киборея құдайларының дәуірі белгісіз, олардың орналасқан жері де нақты емес, ол Деир әл Ахайермен толық анықталмайды, бірақ бұл римдік қасиетті орын немесе аймақтағы елді мекеннің аты болуы мүмкін.

Рим дәуірінің соңғы кезеңіндегі діни маңызы

Евсевий өзінің "Ономастикон" атты еңбегінде (бәлкім, 4-ғасырдың бірінші тоқсанында жазылған) Гермонның діни маңыздылығын атап өтіп, былай деді: "Күні бүгінге дейін Баниас және Ливанның алдындағы тау Гермон деп белгілі және оны халықтар қасиетті орын деп құрметтейді".

Климат

Кёппен климаттық жіктелуіне сәйкес, Хермон тауындағы метеостанцияда жазғы жылы Жерорта теңізі климаты (Csb) басым. Климатты одан да нақтырақ таулық Жерорта теңізі климаты (CsbH) деп сипаттауға болады. Оның температуралық ауқымы салыстырмалы түрде тар, ал жылдық жауын-шашын мөлшерінің өзгеруі өте зор; жай, жаңбырсыз жаз мезгілі және суық, ылғалды, көбінесе қарлы қыс мезгілі.

1967 жылғы алты күндік соғыс

1967 жылы маусым айында болған Алты күндік соғыс кезінде Израиль Сириядағы Гермон тауының бір бөлігін жаулап алды.

1973 жылғы Йом-Киппур соғысы

Бұл аймақ Сирия 1973 жылғы 6 қазанда, Йом Киппур соғысының бірінші күні, Хермон тауының бірінші шайқасынан кейін қайта басып алынды. Екінші Хермон тауы шайқасында шегініс тапқаннан кейін, Израиль қорғаныс күштері 1973 жылғы 21 қазанда «Десерт» операциясы барысында, сондай-ақ үшінші Хермон тауы шайқасы ретінде белгілі болған шайқаста, бұрын Израиль басып алған және Йом Киппур соғысына дейін Сирияның бақылауында болған аймақтарды қайта басып алды.

1973 жылдан кейін

Сирияның Йом-Киппур соғысына дейінгі бақылауындағы аймақ соғыстан кейін Сирияға қайтарылды. Израиль қорғаныс күштері мен Израиль полициясы таудың Израиль басып алған аймағын патрульдеді, ал Израиль қауіпсіздік күштері Мицпе Шлагим ("Қарлы қарауыл") маңында, шамамен 2224 метр (7300 фут) биіктікте орналасқан стратегиялық бақылау бекетінде Сирия мен Ливанның әскери қызметін бақылап отырады. Оның көршілес шыңы – Израиль бақылауындағы аумақтағы ең жоғары нүкте.

Сириядағы азаматтық соғыс

Сириядағы азаматтық соғыс басталғаннан бері, Сирия бақылауындағы Хермон тауы үкіметшіл күштердің бақылауында қалып келді, бірақ тау жотасында үнемі ұсақ-көлдік қақтығыстар болып, Ливан және Израиль оккупациялаған аймаққа дейін тарады. Атап айтқанда, Жаиш әл-Харамұн исламист көтерісшіл топтары таудың оңтүстік беткейіндегі шайқастарға қатысты.

Шаңғы курорты

1981 жылдан бері, Голан биіктіктері заңы қабылданғаннан бастап, Голан биіктіктерінің Израиль басып алған бөлігі Израиль заңдарымен басқарылуда. Гермон тауы Израиль бақылауындағы жалғыз шаңғы курортына ие, онда жаңа бастағандар, орта деңгейдегі және кәсіби шаңғышыларға арналған шаңғы трассаларының кең ауқымы бар. Бұдан басқа, мұнда шаңғымен сырғанау және скандинавиялық шаңғы спорты сияқты қысқы отбасылық демалысқа арналған мүмкіндіктер де қарастырылған. Гермон шаңғы курортын басқаратындар жақын орналасқан Израильдің Неве Атив поселкесінде және друздардың Маждал Шамс қаласында тұрады. Шаңғы курортында шаңғы мектебі, шаңғы күзеті және курорттың төменгі немесе жоғарғы бөлігінде орналасқан бірнеше мейрамхана бар. 2005 жылы Сирия үкіметі таудың етегінде 15 миллиард долларлық шаңғы курортын салуды жоспарлаған.