Кіріспе

Батыс Вашингтондағы (штат) жағалау Салиш халықтары.

Колонизацияға дейін Дуамиш қоғамының орталығы Вашингтондағы Қара және Дуамиш өзендерінің маңында орналасқан. Қазіргі Дуамиштер негізінен екі бөлек топтан тарады: Дуамиштер және дәстүрлі аумағы Вашингтон көлінің төңірегіне дейін созылатын халықтар тобы. Бүгінде Дуамиштердің негізгі тілі – ағылшын тілі болғанымен, тарихи тұрғыдан олар Лушутсид тілінің оңтүстік диалектісінің бір тармағында сөйлеген. Ғасырлар бойы Дуамиштер Сиэтл аймағының маңындағы кем дегенде 17 ауылда тұрған. 1855 жылы Дуамиштер 1855 жылғы Пойнт-Эллиот келісіміне қол қойды, оған сәйкес олар жерлерін АҚШ үкіметіне өткізіп, орнына келісімшартта белгіленген резервацияларға көшуге келісті. Дуамиштер үшін екі резервация құрылды: Муклсшут және Суквамиш резервациялары. Алайда, Дуамиш отанында тікелей резервация құрылмады. Осыдан кейін, көптеген Дуамиштер резервацияларға көшкенімен, көптеген басқалары өз отандарында қалуды жөн көрді, бұл Дуамиш ұрпақтары арасында жік тудырды. Бүгінде Дуамиштер, соның ішінде Суквамиш ұлты, Муклсшут үнді тайпасы және мойындалмаған Дуамиш тайпасы сияқты ежелгі Дуамиштерден тараған қазіргі тайпалар, Сиэтл аймағының қазіргі тарихының маңызды бөлігі болып табылады, олар өз келісімшарт құқықтарын, сондай-ақ мәдениетін, тілін және жерін сақтау мен жаңартуды қолдайды. Бүгінде Дуамиш халықтары бірнеше тайпаларға мүше болып табылады. Оларға мыналар кіреді: мойындалмаған Дуамиш тайпасы және федералды мойындалған тайпалар: Лумми резервациясының Лумми тайпасы, Муклсшут үнді тайпасы, Порт-Мэдисон резервациясының Суквамиш үнді тайпасы, Свиномиш үнді тайпалық қауымдастығы және Вашингтон штатының Тулалип тайпалары.

Атауы мен этимологиясы

"Дуамиш" атауы – Лушутсид тіліндегі атаудың ағылшыншаланған нұсқасы. Бұл атау "шығанақтың ішіндегі халық" деген мағынаны білдіреді. Колонизацияға дейін "Дуамиш" термині бастапқыда Эллиот шығанағы және Дуамиш, Блэк және Сидар өзендерінде тұратын адамдарды ғана қамтыды, сондай-ақ Салмон шығанағындағы ауылы орналасқан Шилшол халқын да қамтыды. Еуропалықтармен алғашқы маңызды байланыс кезінде бұл халықтар өздерін Дуамиштен толығымен бөлек деп есептеді.

Аумағы

Дууамиш аумағының орталығы тарихи түрде Қара және Сидар өзендерінің қосылған жерінде, Көл саласы деп аталатын аймақ болған.

Тарихқа дейінгі және алғашқы байланыс кезеңі

Батыс Вашингтон кем дегенде 12 000 жыл бұрын, плейстоцен дәуірінде және соңғы мұздық максимумның соңында тұрақты түрде мекенделген. Осы аймақта одан бұрын да адамдар болған болуы мүмкін, бірақ ландшафт өте жанартаулық және тұрақсыз болды, ол уақыт өте келе жағалау мен өзендердің кең ауқымда өзгеруіне әкелді. Вест-Пойнттағы бұрынғы ауылдың археологиялық орындары кем дегенде 4200 жылға дейін соққан. Дуамиш өзенінің сағасындағы ауылдар, мысалы, 6-шы ғасырдан бері үздіксіз мекенделген. 19-шы ғасырдың бірінші жартысында Дуамиштер Пьюджет саунд аймағының көп бөлігін құлдар мен олжа үшін шапқан Леквильток және Кваквака’вакв тайпаларының күшті шабуылдарына ұшырады. 1851 жылға қарай Дуамиштер қазіргі Сиэтл аймағында ұзын үйлерді қоса алғанда, кем дегенде 93 ғимараттан тұратын 17 ауылға ие болды. Эллиотт шығанағы мен төменгі Дуамиш өзенінде төрт маңызды ауыл болды. Дуамиштердің еуропалықтармен байланысы 1850 жылдарға дейін сирек болды. 19-шы ғасырдың басында Пьюджет саунд – Джорджия бұғазы аймағындағы тері саудасы әлеуметтік және ұйымдық өзгерістердің қарқынын күрт арттырды. Америка үкіметінің көптеген кіші халықтарды ірі келісімді тайпаларға біріктіру саясаты мен Стивенстің жеке саяси мақсаттарының нәтижесінде, келісімдер үшін белгілі басшылар басшылар ретінде тағайындалды. Қол қоюшылар американдықтардың тілегі бойынша тағайындалды, олар тайпа басшылығының шамадан тыс өзгеруі деп санайтын нәрседен қашып өтті. Дуамиш тайпасынан келісімге төрт адам қатысты: Сиэтл, Цуахнтл, Новачаис және Хасехдуан. Келісім комиссиясы бастапқыда Каскад тауларының батысындағы барлық тайпаларды, соның ішінде Дуамишті, Тулалип резервациясына көшіруді жоспарлаған. Кейбір Дуамиштер сол кезде Тулалип резервациясына көшті. Сол кездегі уақытша Порт-Мэдисон резервациясы негізінен Дуамиштер үшін құрылған деп есептелді. Резервация кездесудегі жергілікті халыққа ақ және жасыл өзендер арасындағы жер учаскесінен тұратыны түсіндірілді, бірақ ресми құжаттарда бүгінгі резервацияның аумағы ғана көрсетілген. Ол 1857 жылы атқарушы жарлықпен құрылды.

Резервация дәуірі (19 ғасырдың соңы)

Келесі жылдары қалған Дуамиштердің көпшілігі тарихи отандарынан – Вашингтон көлі және Дуамиш және Седар өзендері бойынан Сукамиш резервациясына көшіп барды, ал басқалары Муклшоут және Тулалип резервацияларына қоныс аударды. Бірақ, кейбіреулері көшуден бас тартып, өз жерлерінде қалды. Олардың кейбіреулері ақ нәсілді қоғамға сіңіп кетті. Осы кезең Дуамиш ұрпақтарының қазіргі заманғы бөлінуіне әкелді: Муклшоут, Суквамиш және Дуамиш тайпалары. Қалған Дуамиштер Сиэтл қаласынан №5 жарлық қабылданғаннан кейін қуылды. Халық ағынын қабылдау үшін, бұрыннан бар резервациялардың аумағын ұлғайтуға немесе Дуамиш үшін жаңа резервация құруға тырысты. Порт-Мэдисон резервациясына жауапты үнді агенті Г.А. Пейдж 1857 жылы Дуамиштердің өтініші бойынша көлдің жанында резервация құру қажет екенін жазды. Сол кезде шамамен 150 Дуамиш Исаак Стивенспен резервация құру мәселесін талқылауды сұрады, ал ол оларға "егер олардың жағдайы туралы толық хабардар болса" резервация құратынын уәде берді. 1864 жылы Порт-Мэдисон резервациясы Сиэтл және басқа да үндістердің делегациясының өтініші бойынша атқарушы жарлықпен кеңейтілді. 1866 жылы АҚШ-тың үнді істері жөніндегі бастығы қазіргі Рентон және Туквила маңында, Дуамиш отанында жаңа резервация құру туралы ұсыныс жасады. Бірақ американдық қоныс аударушылар Артур Денниге, конгресске аумақтық делегатқа, бұл ұсынысқа қарсы шағымданып хат жазды. Денни өзі, Дэвид Денни, Генри Йеслер, Дэвид "Док" Мейнард және Сиэтлдің барлық көрнекті тұлғалары "мұндай резервация үлкен әділетсіздікке әкеледі" және "үндістер үшін пайдасыз болады" деп, шағымға қол қойды. Шағым БИА-ға жіберілді, нәтижесінде сол жылы ұсыныс тоқтатылды. 1868 жылы президент Эндрю Джонсонға Грин және Уайт өзендері арасындағы барлық жерді Муклшоут резервациясының бір бөлігі деп белгілеу туралы жарлыққа қол қою ұсынылды. Алайда, жарлық жоғалып кетті немесе тоқтатылды, және ешқандай шара қабылданбады. Муклшоут резервациясы 1874 жылы атқарушы жарлықпен кеңейтілді, төменгі Дуамиш суару жүйесінде тұратын басқа Дуамиштерге үй беру мақсатында. 1860 жылдардан кейін резервациядан тыс қалған Дуамиштер Вашингтон көлі және Қара, Седар, Ақ және Грин өзендері бойындағы дәстүрлі қауымдастықтарында өмір сүруді жалғастырды. Осы жерлерде дәстүрлі ұзақ үйлер 1800 жылдардың ортасына дейін салынды. Мұндай елді мекендердің бірі Қара және Седар өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Елді мекенге Уильям (Стода деп те аталды) басшылық етті, ол 1800 жылдардың ортасынан өліміне дейін Дуамиштің ең күшті саяси көшбасшысы болды. Уильям Дуамиштерді соғыс кезінде де, резервацияларда да басқарды, олардың саяси тұтастығын сақтап қалды. 1894 жылы Уильям Дуамиштерді әлі де бар Дуамиш ауылдарынан, сондай-ақ Порт-Мэдисон және Муклшоут резервацияларында тұратын адамдарды ән-құмар ойынына шақырды. 1896 жылы ол қайтыс болғаннан кейін резервациядан тыс Дуамиш қауымы жаңа ақ қоныстанушылардың елді мекендеріне көшуге кірісті. 1910 жылы барлық белгілі дербес Дуамиш елді мекендері жоғалып кетті. Бұл жағдай 1865 жылы қалада тұратын үндістерге, егер ақ қоныстанушылар оларды баспанамен және жұмыспен қамтамасыз етпесе, тұруға тыйым салған №5 жарлықтың, сондай-ақ әлі де бар Дуамиш елді мекендерін қайта-қайта өртеп жіберудің салдарынан болды. Дуамиштер өздерінің тарихын сақтау және қорғау үшін жақын маңдағы қалалармен де жұмыс істейді. Туквиладағы Дуамиш төбе қорығы дәстүрлі әңгімелерде мәдени маңызға ие орын болып табылады және тарихи бақылау орны ретінде қызмет етеді. Сонымен қатар, Вашингтон штатының Рентон қаласында орналасқан Рентон тарихи мұражайында Дуамиш халқының археологиялық және мәдени тарихына арналған шағын көрме бар.

Ауыл

Көптеген басқа жағалаулық Салиш қоғамдары сияқты, дәстүрлі Дувамиш қоғамында да ауыл басым болды. Бұл Пьюгет-Саунд халқының әлеуметтік ұйымдасуының негізі болды және байланыс орнату алдындағы кезеңде ауыл – әлеуметтік ұйымның ең жоғары деңгейі саналды. Әр ауылда бір немесе бірнеше самырсын тақтайшадан салынған, кеңейтілген бір немесе бірнеше отбасының тұрағы болған ұзын үйлер болды. Ұзын үйлер көбінесе қамыс немесе кедрден жасалған бөліктермен бөлінетін, әр отбасының өз бөлігі және бөліктің ортасында от ошағы болатын. Бір ғана ұзын үйде ондағаннан жүздеген адамға дейін тұруға мүмкіндік болды. Кейбір ауылдар жоғары мәртебеге ие болып, басқаларына белгілі бір ықпал еткенімен, бір ауылдың екіншісіне ресми билігі болған жоқ. Дувамиш ауылдары географиялық және туыстық жақындықтарының арқасында тарихи тұрғыдан өздерінің су алабында тығыз одақтас болды. Дувамиш ауылдары сондай-ақ Хачуамиш, Саммамиш, Снокуалми, Сткамиш, Пуялуп, Хомамиш, Суквамиш және тағы да басқа көршілерімен тығыз байланыста болды. Алыстағы ресурстарға ерекше қол жеткізу үшін алыс халықтармен некелесу қалыпты жағдай болғандықтан, кейбір Дувамиштер аралас некелер арқылы Стиллагаумиш сияқты алыс халықтармен одақтасты. Сәтті некелер беделге ие болуға және материалдық байлыққа қол жеткізуге мүмкіндік берді. Ауылдар арасындағы аралас некелер Тынық мұхитының солтүстік-батысының көп бөлігін қамтитын, қазіргі Британ Колумбиясына және Каскад тауларына дейін созылатын кең сауда желісін құрды.

Мұрагер тайпалар

Бүгінде Дуамиш халқы негізінен федералды түрде танылған тайпаларға – Лумми резервациясының Лумми тайпасына, Муклсшут үнді тайпасына, Порт-Мэдисон резервациясының Суквамиш үнді тайпасына, Свиномиш үнді тайпасының қауымдастығына, Вашингтон штатының Тулалип тайпаларына және мойындалмаған Дуамиш тайпасына жатады. 1974 жылға дейін Дуамиш тайпасы негізінен сот арқылы жер дауы туралы келісімдерді жүргізіп келді, Конгресс оларды келісім-шарт тайпалары деп мойындады. Олар 1934 жылы алғаш рет талаптар сотына және Конгреске жүгінуге тырысты, бірақ 1962 жылы Үнді дауы комиссиясына талап беруге қол жеткізді. 1996, 2015 және 2019 жылдары Үнді істері бюросынан федералдық мойындауды сұрады, бірақ одан бас тартты. 2001 жылы президенттік қызметтен кетіп бара жатқанда президент Билл Клинтонның жарлығымен қысқа мерзімге мойындалды. Алайда, екі күннен кейін бұл шешім күшін жойды, себебі келесі президент Джордж Буш Клинтонның соңғы күндері қол қойған көптеген жарлықтарды «процедуралық қателіктер» деген сылтаумен жойды. 2022 жылы Дуамиш тайпасы федералдық мойындау үшін сотқа жүгінді – «Дуамиш тайпасы және басқалар против Холанд және басқалар» ісі, 2023 жылдың қаңтарына қарай Вашингтон штатының Батыс округтік сотында қаралып жатыр. Муклсшут, Суквамиш, Тулалип және Пуялуп тайпаларының өкілдері Дуамиш тайпасын федералдық деңгейде мойындауға қарсылық білдірді, көптеген Дуамиш халқы олардың тайпаларына тіркелгенін атап өтті. Дереккөздің сенімділігі жоқ: датасы – 2023 жылдың желтоқсаны. Сонымен қатар, Дуамиш тайпасы Терминал 107 паркіне қарсы, Маргинал Уэй бойында сатып алынған жерде құрылыс жүргізді. Ол бұрынғы ауылдың орнына жақын салынған. 1991 жылы Дуамиш тайпасында шамамен 400 мүше болды, ал 2019 жылы – 600-ға жуық мүше. 1975 жылдан бері тайпаны Суквамиш тайпасының мүшесі және Сиэтл басшысының шөбересі Сесил Хансен басқарып келеді.

Индей тайпасының қоқыс шегуі

Muckleshoot Indian Tribe – АҚШ федералды үкіметі тарапынан мойындалған, Вашингтон штатының Оберн қаласында орналасқан тайпа. Олар Дуамиш және басқа да туысқан халықтардың ұрпақтары, олардың жерлері көбінесе Дуамиш өзенінің су жиналатын алабында шоғырланған. Олар Вашингтон штатындағы ең ірі тайпалардың бірі, халқы 3000-нан астам. Олардың резервациясы 1856 жылғы Фокс аралы кеңесінің шешімімен құрылған және көбінесе Ақ өзен бойында орналасқан. Муклсшут тайпасы 1934 жылғы Уилер-Говард заңы (Индіандарды қайта ұйымдастыру заңы деп те аталады) негізінде Муклсшут резервациясында тұратын тайпалардың бірігуі нәтижесінде құрылды. Олар бірнеше тайпалық кәсіпорынды, казиноларды, мектептерді және басқа да қызметтерді жүргізеді, сондай-ақ Сиэтл аймағында және одан тыс жерлерде штаттық, федералдық және қалалық органдармен тығыз байланыста жұмыс істейді.