Кіріспе

Фарисей, Иоанн Ілтебігінде кездесетін Киелі кітап тұлғасы.

Никодим (/n//ɪ//k//ə/'/d//iː//m//ə//s/; Νικόδημος (Nikódēmos); ; נַקְדִּימוֹן) – көптеген христиан дәстүрлерінде қасиетті саналып, құрметтелген Жаңа Өсиет тұлғасы. Ол Исаның үйретімін тыңдауға тартылған парызшыл және Синедрионың мүшесі ретінде бейнеленген. Лазар сияқты, Никодим де синоптикалық Ілтебіктерде есімдері аталмайды, оны тек Иоанн ғана айтады.

Никодим туралы Иоанн Ілтебігінен басқа нақты мәліметтер жоқ болғанымен, Оксер мен Колер 1905 жылы жарық көрген «The Jewish Encyclopedia» кітабында оны Талмудта керемет күштерге ие болған, бай және беделді қасиетті адам ретінде танымал Никодим бен Гурионмен байланыстырады. XXI ғасырдың кейбір тарихшылары да осы пікірді қолдайды. Ал басқа ғалымдар бұл тұжырымды жоққа шығарып, Киелі кітаптағы Никодим Исамен сөйлескен кезде едәуір ересек болса, Никодим бен Гурион содан соң қырық жыл өткенде, Бірінші яһуди-рим соғысы кезінде танымал болған деп санайды. Оның атымен аталған апокрифтік шығарма – Никодим Ілтебігі IV ғасырдың ортасында жазылған, ол негізінен бұрынғы Пилаттың істерін қайта өңдеуден тұрады, онда тозақтың басылуы туралы айтылады.

Өнер

Никодим ортағасырлық суреттерде Исаның айқыштан түсірілуі сахнасында маңызды рөлде бейнеленеді, онда ол және Ариматеялық Иосиф бірге өлген Исаны айқыштан алып төмен түсіреді, көбінесе бұл үшін баспалдақ пайдаланады. Бұл екі мүсін де Никодимнің өмірінен кем дегенде мың жыл өткен соң жасалған, бірақ авторлық құқықтар Никодимге ортағасырлық Еуропадағы тұлға ретінде заманауи қызығушылықты көрсетеді. Дэвид Хардердің "Келісім: Никодимнің тарихы" кітабы – Никодимнің өміріне арналған көркем әңгіме. Автордың сөзіне сүйенсек, ол төртінші Інжіл мен Елшілердің істерінен алынған эпизодтар мен уақыт кестелерін пайдаланып, романындағы оқиғалардың уақыт белгісін жасаған. Романда келтірілген Киелі Жазу үзінділері "Passion Translation" нұсқасынан алынған.

Музыка

XVIII ғасырдағы лютерандық дәстүрде жыл бойы белгіленген оқулар қарастырылды; Иса мен Никодимнің түнгі кездесуі туралы евангелие мәтіні Ұш Құдай күніне арналды. Иоганн Себастьян Бах осы оқиғаға арналған бірнеше кантаталар жазды, соның ішінде 1715 жылы жазылған «O heilges Geist und Wasserbad, BWV 165» Веймар сарайының ақыны Соломон Франктың либреттосына негізделген және евангелиеге жақын. Халық музыкасында Никодимнің есімі Генри Клей Уорктің 1864 жылғы Америка Азамат соғысы кезеңіндегі «Wake Nicodemus» шығармасында метафоралық түрде қолданылды. Бұл құлдыққа қарсы күресшілердің әні, ол сол кезде минестрель шоуларында кең таралған. 1978 жылы Тим Карри өзінің «Read My Lips» дебюттік альбомында осы әнді орындады. Әннің көп мағыналылығы оны құлдыққа қарсы және, демек, азаматтық құқықтар қозғалысына байланысты етті. Эрнст Пеппинг 1937 жылы «Jesus und Nikodemus» евангелие мотетін (жиырық мәтініне арналған мотет) жазды. 1941 жылы The Golden Gate Quartet афроамерикандық юбилей стилінде «Құдай Никодимге айтты» евангелиесін орындады. The Devil Makes Three тобының 2009 жылғы «Do Wrong Right» альбомынан шыққан «Help Yourself» әні Никодим мен Иса арасындағы қарым-қатынастың өте еркін баяндалуын қамтиды.

Реформация мен діни қақтығыс

Еуропадағы протестанттар мен католиктердің арасындағы күрес кезінде, 16-шы ғасырдан 18-шы ғасырға дейін, жергілікті бекітілгеннен өзгеше діни сенімді ұстанатын адам көбінесе қатаң жазаға, тіпті өлім жазасына ұшырау қаупінде болды. Осы кезеңде "Никодим" термині пайда болды, көбінесе оны кемсіту үшін қолданды, бұл олардың нақты діни сенімдерін жасырып, жария түрде бұрмалаған адамдарға қатысты. Бұл термин кем дегенде 1529 жылдан бері тіркелген (алғашқыда сәл өзгеше мағынада болғанмен, әлі де діни жасырумен немесе сырлы болумен байланысты). Бұл Никодимнің Исаға жасырын түнде келгеніне сілтеме жасайды, Никодимнің жарияланбаған сенімі мен католиктерден бас тартқандардың өздерінің нағыз сенімдерін ашық білдіруден тартынғандары арасындағы ұқсастықты көрсетеді. Барлық қасиеттілерге табынуға қарсы болған Иоанн Кальвин үшін Никодимнің католик қасиеттісіне айналуы бұл "екі жүзділікті" ешбір жағдайда ақтамайды. Кальвин 1544 жылы жарық көрген "Мырзалар, Никодимдерге арналған кешірім" атты еңбегінде Франциядағы діни сенімдерін жасыратын адамдарды осылай атады – сырттай католиктерге ұқсаған, іштей протестантизмді ұстанғандар. Алайда, ол бұл терминнің Никодимге жасаған сілтемесімен толығымен келіспеген сияқты; еңбектің кейінгі басылымдары бұл атаудың қолданылуын азайтты, ал кейінірек француз басылымдары оны "faux ('жалған') Никодим" деген сөзбен ауыстырды. Бұл есім алғашында жасырын протестанттарға қатысты қолданылса, кейіннен діни сенімін жасырып, сыртқы түрімен алдаған кез келген адамды сипаттау үшін қолданыла бастады. Кейбір зерттеушілер әннің мәтінінде Никодим есімінің Киелі кітаптағы кейіпкерге жасалған метафоралық сілтеме екенін айтады. Әннің мәтінінде Никодим – қаза болған, құл африкалық, бірақ оны мәтінде пайғамбар және азаттықтың жаршысы деп мойындаған. Әннің мәтініндегі түн мен таң арасындағы қарама-қайшылық, сондай-ақ құл Никодимнің бейнелі "таңның" нені әкелетініне деген сенімділігі Киелі кітаптағы кейіпкердің оқиғасымен салыстырылып, одан шабыттанған деп есептеледі. Бір оқиғада – азаттық, екіншісінде – құтқарылу "таңда" келеді; әр Никодим олардың соңында келетініне сенімді. Әннің бірінші шумағының (ішінара), хоры мен төртінші шумағы:

Розамунд Родман 2008 жылғы мақаласында құлдардың оқуға үйренуі көбінесе жаза алу қаупі болғандықтан, құпия түрде және түнде жүргізілетінін атап өтті. Евангелиядағы Никодим Исадан білім алу үшін келді, ол да қорқып, жасырын және түнде келді. Мұндай байланыстар мен сілтемелер Родманды қаланың атының түпкілікті Киелі кітаптағы кейіпкермен байланысты деген қорытындыға әкелді. Дэниел Берк былай деді: "Азаматтық соғыстан кейін қара нәсілділер үшін ол құл ретіндегі бұрынғы өмірінен арылуға тырысқанда қайта туудың үлгісі болды". 1967 жылдың 16 тамызында Мартин Лютер Кинг әлеуметтік және экономикалық теңсіздікті тиімді шешу үшін АҚШ-тың "қайта тууы" қажеттілігі туралы метафора ретінде Никодимді қолданды. Сөз "Біз бұдан кейін не істейміз?" деп аталып, Атлантада (Джорджия штаты) өткен 11-ші жылдық SCLC конвенциясында сөйленді.