Кіріспе

Синаптикалық Евангелияларда кездесетін апатты соңғы заман кезеңі.

Христиан эсхатологиясында Ұлы Қайғы (θλῖψις μεγάλη) – Исаның Зәйтүн тауындағы сөзінде соңғы уақытта болатын белгі ретінде айтқан кезең. Аян 7:14-те "Ұлы Қайғы" (τῆς θλῑ́ψεως τῆς μεγάλης) Иса айтқан кезеңді көрсетеді. Матай 24:21 және 29-да қайғы (θλίβω) қоршау және соғыстың апаттарынан қиын жағдайға түскендердің ауыр сыны мен қайғысын білдіретін контексте қолданылады.

Претеризм

Претеристік көзқарас бойынша, азап бұрын болған, Рим легиондары Иерусалимді және оның ғибадатханасын б.з. 70 жылы Бірінші еврей-рим соғысының соңғы кезеңдерінде қиратқан, және ол бүкіл адамзатқа емес, тек яһуди халқына әсер етті. Христиандық претеристер азапты – яһудилердің күнәлары үшін, соның ішінде Исаны уәде етілген Мессия ретінде қабылдамауы үшін, Құдайдың оларға салған жазасы деп санайды. Бұл оқиға б.з. 70 жылы Рим империясының әскерлері Иерусалим мен оның ғибадатханасын жойған кезде толыққанды орын алды. Азап туралы претеристік талқылаулар Аян кітабына емес, Жақсы Жаңалықтарға, әсіресе Матай 24, Марқ 13 және Лұқа 21 тарауларындағы пайғамбарлық өлеңдерге баса назар аударады. (Претеристер Аян кітабындағы көптеген символдарды яһудилерге келген азапқа емес, Римге, Цезарларға және олардың христиандарды қуғындауына байланысты түсіндіреді.) Исаның Матай 24:34-тегі «Бұл ұрпақ өтіп кетпейінше, мұның бәрі орындалады» деген ескертуі, Оның дін ғалымдары мен парызшылдарға «олардың жазасы осы ұрпаққа келеді» деген ұқсас ескертуімен байланысты, яғни бұл жаза дін ғалымдары мен парызшылдар қайтыс болғаннан ұзақ уақыт соң емес, бірінші ғасырда орын алады. Б.з. 70 жылы болған қирату, Исаның бұл сөздерін айтқан сәттен бастап 40 жылдық ұрпақ ішінде орын алды. Яһуди халқына салған жазаны Рим легиондары орындады, бұл – пророк Даниял айтқан «ұлықсыздық, қирату». Матай 24-тараудың басында Иса Иерусалим ғибадатханасына барып, «Бұл жерде тас үстіне тас қалмайды, бәрі де қиратылады» (3-аят) деп айтқандықтан, претеристер Құдай сөзінде екінші яһуди ғибадатханасы ешқашан салынатынына ешқандай көрсетім жоқ деп санайды. Пайғамбарлықтардың бәрі Иса айтқан және сол ұрпақ ішінде қиратылған сол замандағы ғибадатханаға қатысты орындалды.

Тарихилық

Тарихи тұжырымдама Қиындықты "қасиеттілердің қудалануы" деп аталатын кезеңге қатыстырады (Даниел 7, Аян 13). Бұл, "айырылудан" кейінгі кезеңде, 538 жылдан 1798 жылға дейін 1260 жыл бойы билікке келген папалық Риммен басталды деп есептеледі (күнді жыл қағидаты бойынша). Олардың пікірінше, Қиындық болашақтағы оқиға емес, ақыр соңында бұрын-соңды болмаған деңгейге жететін күшеюге ұшырайды. Матайдың Аян 6:12-13 аяттарындағы "Ұлы Қиындыққа" сілтемесі, егер ол қысқартылмаса, тіпті адалдардың өзі де аман қалмайтын жағдайға әкеледі. Тарихи тұжырымдаманы қолданушылар пайғамбарлықтардың ғасырлар бойы орындалғанын көруге бейім. Болашақтағы Қиындық кезеңінде жерді билейтін жалғыз Антихрист емес, Мартин Лютер, Джон Кальвин және басқа протестант реформаторлары Антихристің папалық билікте орындалғанын көрді. Мартин Лютер, Джон Кальвин және басқа реформаторлар папалықтың барлық рухани емес үкіметтер үстінен уақытша билік туралы талаптарын және папалық кеңсесінің автократиялық сипатын Иса және елшілер құрған бастапқы сенімнен айырылу деп қарады. Олар папалық билікті сынады, себебі ол өзінің дәстүрімен жазбалардан ауытқыды және ерте шіркеуден бұрмалану болды. Сол сияқты, кейбір қазіргі заманғы тарихшылар яһудилерге жасалған Қиындықтың б.з. 70 жылы басталғанын және ғасырлар бойы жалғасқанын айтады, бұл "елдердің уақыты" сияқты "Иерусалимді елдер таптаған" уақыт аралығын қамтиды. Бұл көзқарас Рим легиондарының қолынан бір миллион яһудидің қазасын ғана емес, Холокост кезіндегі алты миллион яһудидің қазасын да қамтиды.