Кіріспе

Псевдоэпиграфикалық ізгі хабар

Барнабаның ізгі хабары – Кейінгі орта ғасырларда жазылған, канонды емес, псевдоэпиграфикалық ізгі хабар. Ол ерте христиан шәкірті Барнабаға, Исаның елшілерінің біріне (осы еңбекте) жатқызылады. Оның ұзындығы төрт канондық ізгі хабардың жиынтығына шамалас, және ол Исаның айқышқа шегеленуін жоққа шығару сияқты исламдық элементтермен үлкен дәрежеде үйлеседі. Ізгі хабар Исаның өмірі туралы егжей-тегжейлі баяндама ұсынады. Ол Исаның тууынан басталады, оның ішінде бас періште Жәбірейілдің Мәриямға Исаның тууына дейін хабарлауын қамтиды. Ізгі хабар оның місіондық қызметін баяндайды және Исаның өзінің үйретімдерін бүкіл әлемге тарату туралы хабарымен аяқталады. Иуда Искариот айқышқа шегеленгенде Исаның орнына келді. Ізгі хабар екі қолжазбада сақталған (итальян және испан тілдерінде), екеуі де орта ғасырларға жатады. Бұл Барнаба есімімен аталған үш шығарманың бірі; қалғандары – Барнабаның хаты және Барнабаның іс-әрекеттері, бірақ олар бір-бірімен байланысты емес. Барнабаның ізгі хабары туралы ең алғашқы мәлімет 1634 жылы Мадридте табылған мориско қолжазбасында кездеседі, ал ең алғашқы жарияланған сілтеме 1715 жылы француз ақыны Бернар де ла Моннойдің "Менягияна" кітабында жарияланды. Ізгі хабардың шығу тегі мен авторы талқыланып келеді; бірнеше теориялар болжамдық және ешқайсысы кеңінен қабылданбаған. Барнабаның ізгі хабары 13-15 ғасырларға жатады, Барнабаның өзі жазғаны үшін тым кеш. Оның көптеген үйретімдері Құрандағы үйретімдермен сәйкес келеді және Киелі кітапқа, әсіресе Жаңа өсиетке қарсы келеді.

Италиялық

Назаренус кітабында Толанд 1709 жылы Амстердамда "Магометандық Ілхабар" деп атаған қолжазбаны көрсеткенін айтқан. Оның сипаттамасы егжей-тегжейлі емес және Ілхабардың жалпы мазмұны туралы ақпарат бермейді. Дегенмен, ол Ілхабардың басын келтіреді ("Иса Мәсіх деп аталатын, Құдайдың әлемге жіберген жаңа пайғамбарының шынайы Ілхабары, оның елшісі Барнабаның айтуынша"); бір үзіндіні ("Елші Барнаба былай дейді: 'Зұлымдықпен күресте жеңген ең жаман жазаны тартады, себебі осылайша оның күнәсі көбейеді') және соңын: Иса кеткеннен кейін оның шәкірттері Палестинаның көптеген жерлеріне және әлемнің қалған бөліктеріне тарады; ал шындық, шайтан жек көретін болғандықтан, жалғандықпен қуғынға ұшырады, бұл әрқашан болады. Кейбір зұлым адамдар шәкірт болып жүріп, Исаның қайтыс болғанын және қайта тірілмегенін уағыздады; ал басқалары Исаның шынымен қайтыс болғанын және қайта тірілгенін уағыздады. Сондықтан біз, біліміміздің шегінде, Құдайдан қорқатындарға уағыздаймыз, осылайша олар Құдайдың соңғы үкім күні құтқарылсын. Ілхабардың соңы. Қолжазба XVI ғасырдың соңында жазылған және авторсыз. Рида 1907 жылғы шілдеде өзінің "Ал Манар" журналында араб тіліне аударманың жарнамалық үзінділерін және ақпаратын жариялай бастады. М. А. Рахим баспасынан шыққанда, ол "Исаның шынайы Ілхабары" деп жарияланды. 1970 жылғы Ид пен Абубакар Басимеле аудармасы 1987 жылы қосымша түсіндірмелермен қайта басылды. Сондай-ақ, голланд (1990), неміс (1994), қазіргі итальян, парсы (1927), испан, түрік және урду тілдеріне (1916) аудармалары да жарияланды.

Испан тілі

Испан қолжазбасы бір ғасырдан астам уақыт бойы жоғалып кеткен; Ол былай деп жазды: "Кітап – өте оқымды жазумен жазылған, бірақ соңына қарай сәл зақымдалған орташа кварто. Онда екі жүз жиырма екі түрлі ұзындықтағы тарау мен төрт жүз жиырма бет бар". Кейіннен ол Оксфордтағы Король колледжінің мүшесі Томас Монкхаузға берілді және оны пастор Джозеф Уайт көрді. Уайт 1784 жылғы лекциясында ағылшын тіліндегі аудармадан бірнеше үзінді келтірді, содан кейін бұл жақсы хабардың қайда екені белгісіз болды. Гранада университеті арқылы Луис Бернабе Понс 1998 жылы «El texto morisco del Evangelio de San Bernabé» (Сан-Барнабаның Ізгі хабарының мавр мәтіні) атты кітапта толық емес испан қолжазбасын (итальян қолжазбасынан алынған жоқ бөліктерімен) жариялады. Қолжазба 2000 жылы Кипрде полицияның контрабандаға қарсы операциясы кезінде табылған және содан бері полиция қоймасында сақталып келеді. Онда нео-арамей жазуымен: «Біздің Иеміздің атынан бұл кітап Ниневиядағы жоғары монастырь монахтарының қолымен, Иеміздің 1500 жылында жазылды» деген жазу бар.

Христиандық

Барнабаның Ізгі хабары христиандар тарапынан қабылданылмады, Ян Юостен оны «христиандық, яһудилік және мұсылмандық материалдардың шатақ жиынтығы» деп атады. Христиан теологы Норман Гейслер оны өз аргументтерін растау үшін пайдаланатын мұсылмандарды сынға алды:

«Мұсылман апологеттерінің Барнаба Ізгі хабарына жүгінуі таңқаларлық емес, себебі ол Жаңа өсиетке қайшы келетін негізгі исламдық ұғымды қолдайды. Онда Иса айқышқа шегеленіп өлмегендігі айтылады [ ] Керісінше, Яһуда Искариот Исаның орнына өлді [ ], соңғы сәтте оның орнына қойылды. Бұл көзқарас көптеген мұсылмандар тарапынан қабылданып, олардың көпшілігі Исаның орнына басқа біреудің айқышқа шегеленіп өлтірілгеніне сенеді. Енджілдің сипаттамалары туралы ештеңе белгілі емес. Неміс ғалымы Кристин Ширрмахердің сөзіне қарағанда, мұсылмандардың Ізгі хабарға деген жағымды көзқарасы оның куәгер жазғандығы және христиандық доктриналармен келіспеушілігіне байланысты. Мұсылмандық ортада бұл Ізгі хабарды алғаш рет пакистандық ғалым Рахматулла Кайранави «Ижаз и Исави» (1853) еңбегінде келтірген. 2007 жылғы ирандық «Мессия» фильмі, көрінеу, осы Ізгі хабарға негізделген және Исаны христиандық және исламдық перспективалармен бейнелеген алғашқы фильм болды. Алайда, айқышқа шегелену оқиғасының әңгімелеуі сынға ұшырады. Режиссер Надер Талебзаде: «Мен христиандар үшін дұға етемін. Олар адасқан. Бір күні олар шындықты түсінетін болады» деді.

Қатыспау

Барнаба туралы Ізгі хабарды мұсылман ғалымдары сынап, тіпті толығымен қабылдамайды. Америкалық ғалым Амина Инлоздың пікірінше, Ізгі хабар мен Құран арасындағы көптеген айырмашылықтар оның маңыздылығын азайтады. 1977 жылғы қаңтардағы «Ислам әлемінің лигасы» журналында сириялық жазушы Яхья әл-Хашими оны христиандар мен мұсылмандар арасында арандату мақсатымен яһудидің жазған poleмикалық туындысы деп атады. Әл-Хашими Мұхаммед пайғамбар екенін дәлелдеу үшін апокрифтік Ізгі хабарларды пайдаланудың қажеті жоқ екенін айтты, себебі ол Мұхаммедтің Жақия Ізгі хабарында Исаның Параклит ретінде айтылғанына сенді. Мысырлық әдеби сыншы Аббас Махмуд әл-Аққад Ізгі хабарды қабылдамауға бірнеше себеп келтірді, олардың ішінде Андалусиялық араб тіліндегі сөздердің қолданылуы және Құранға қайшы келетін ұстанымдар бар еді.