Кіріспе

Құрастырушы таңдаған шығармалар жинағы. Кітап басып шығаруда антология – құрастырушы таңдаған әдеби туындылардың жинағы; ол әртүрлі авторлардың пьесалары, өлеңдері, әңгімелері, әндері немесе байланысты көркем және ғылыми-танымдық мәтіндердің үзінділерінен құралуы мүмкін. Жанрлық әдебиетте антология термині көбінесе әртүрлі авторлардың жазған қысқа әңгімелері мен повестері сияқты қысқа туындылар жинақтарын атайды, мұндағы кейіпкерлер мен оқиғалар байланыссыз болады және әдетте бір томға жиналып басылады. Сондай-ақ, ол бір автордың таңдалып алынған жазбаларының (әңгімелер, өлеңдер т.б.) жинағы болуы мүмкін. Туындылардың толық жинағын көбінесе «толық шығармалар» немесе «opera omnia» (латынша сәйкесі) деп атайды.

Этимология

Сөз 17 ғасырда грек тілінен ағылшын тіліне енген, ἀνθολογία (антология, сөзбе-сөз "гүлдер жинағы", ἄνθος, ánthos, гүл), бұл ең ерте белгілі антологиялардың біріне, Гирляндаға (Στέφανος, stéphanos) сілтеме жасайды. Оның кіріспесінде антологияға енген әр ақын гүлмен салыстырылған. Гадаралық Мелеагрдың осы Гирлянды грек антологиясы деп белгілі болған жинақтың бастауы болды. Florilegium, "гүлдер жинағы" деген мағына беретін латын сөзі, орта ғасырлық Еуропада латын мақалдары мен мәтін үзінділерінің антологиясы үшін қолданылған. "Антология" сөзі тілге енгенге дейін ағылшын тілінде florilegium сөзі осындай жинақтарды атау үшін қолданыла бастады.

Ерте антологиялар

1606 жылы Гейдельбергтегі Палатин кітапханасынан табылған Палатин антологиясы – грек өлеңдері мен эпиграммаларының жинағы. Ол Константин Цефаластың жоғалған 10 ғасырлық Византиялық жинағына негізделген, ал ол бұрынғы антологияларға сүйенген. Орта ғасырларда флорилегияның еуропалық жинақтары кең таралды, олар түрлі христиандық және пұтқа табынушылық философиялық мәтіндерден үзінділерді біріктірді. Бұлар әдеттегі жазба кітаптар мен әртүрлі жинақтарға айналды, оларға мақал-мәтелдер, цитаталар, хаттар, өлеңдер мен дұғалар енді. «Әндер мен сонеттер» деп белгілі «Тоттелдің әртүрлі жинағы» – ағылшын поэзиясының алғашқы басылған антологиясы. Оны 1557 жылы Лондонда Ричард Тоттел басып шығарды және 16 ғасырда көптеген рет қайта басылды. «Мемлекеттік істер жөніндегі өлеңдер» атты кең таралған саяси антологиялар сериясы 1689 жылы жарық көріп, 1707 жылы аяқталды. Ұлыбританиядағы ең алғашқы ұлттық поэзия антологияларының бірі – Уильям Олдзи құрастырған «Британ мұзасы» (1738 ж.). Томас Персидің ықпалды «Ежелгі ағылшын поэзиясының қалдықтары» (1765 ж.) – ағылшын поэзиясында балладалық жандаруға себепкер болған және романтизм қозғалысының маңызды бөлігіне айналған үлкен балладалар жинағының алғашқысы. Уильям Энфилдтің «Сөйлеуші, немесе әртүрлі туындылар» 1774 жылы жарық көрді және 18 ғасыр мектептерінің тұрақты құралы болды. 19 ғасырдың маңызды антологияларына Палгрейвтің «Алтын қазынасы» (1861), Эдвард Арбердің «Шекспир антологиясы» (1899) және Артур Куиллер Коучтың «Оксфорд ағылшын өлеңдері кітабының» (1900) бірінші басылымы кірді.

ХХ ғасыр

ХХ ғасырда антологиялар поэзияны басып шығарудың маңызды бөлігіне айналды. Ағылшын поэзиясы үшін «Грузин поэзиясы» сериясы жаңа үрдіс орнатты; ол «ұрпақ» деп белгіленген жас ақындар тобын шығарудың табысқа жететін мүмкіндігін көрсетті. Одан кейін әдеби редактордың «қоймасынан» шыққан көптеген жинақтар, немесе белгілі бір басылымнан құрастырылған, немесе қандай да бір жолмен «жылдың өлеңдері» деп аталды. Академиялық басылымдар да осы үрдіске қосылды, Quiller Couch-тың «Ағылшын өлеңдерінің Оксфорд кітабы» қазіргі заманғы поэзиямен ғана шектелмейтін басқа жинақтарды шығаруға ынталандырды. Бәрі де келіспеді. Роберт Грейвс пен Лора Ридинг 1928 жылы «Антологияларға қарсы памфлет» жариялады, олардың коммерциялық мүдделерге, емес өнерлік құндылыққа негізделгенін айтты, сондай-ақ сол жылы Уильям Батлер Йейтстің «Заманауи өлеңдердің Оксфорд кітабы» жарық көрді. 1960 жылдары Ливерпуль ақындарының «Мерси Саунд» антологиясы бестселлерге айналып, жасөспірімдердің контрмәдени көзқарастарымен байланысты. Басшылар антологияны жеке ақынның туындыларын жинаудан гөрі икемді құрал деп тапқандықтан, және поэзияны насихаттаудың бір жолы ретінде осы идеяны сансыз түрлендіргендіктен, антологияда жариялану (дұрыс топта) кейде ақындар үшін қадірленген танылу нысанына айналды. Ғалымдардың өзін-өзі анықтауы, кем дегенде Езра Паундтың имиджизмді қолдауға жасаған әрекеттері, бір жағынан, бірдей ойлы адамдардың антологиясын жасаумен байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, поэзиямен тікелей байланысы болмаса да, баспагерлер көптеген авторлардың көркем және ғылыми еңбектерін жинақтап, мәтіннің ұжымдық сипатын көрсету үшін «антология» терминін қолданды. Мұндай жинақтардың тақырыптары көптеген болды, мысалы Мицци Серето редакциялаған «Эротика» және Джойс Кэрол Оутс редакциялаған «Американдық готика әңгімелері». 2000 жылы жарық көрген «The Assassin's Cloak: An Anthology of the World's Greatest Diarists» атты кітап әлемнің ең көрнекті күнделік жазушыларының төрт ғасырлық жазбаларын 365 «күн» ішінде жинақтады.