Кіріспе

"Тау басына орналасқан қала" деген тіркес Исаның Таудағы уағызындағы тұз бен жарық туралы үйретілімінен туындаған. АҚШ саясатындағы саяси сөздерде оның қолданылуы – Американың ерекшелігін жариялау, Американың әлем үшін "үндердің нұры" болып табылуын білдіреді.

Джон Уинтроптың сөйлеген сөзі

Бұл жазба пуритан Джон Уинтроптың 21 наурызда 1630 жылы Саутгемптондағы Холируд шіркеуінде, Массачусетс шығанағындағы отарлаушылардың алғашқы тобы Бостонға қоныстану үшін Арбелла кемесіне отырғызылмастан бұрын, "Христиандық қайырымдылықтың үлгісі" атты дәрісінің немесе трактатының соңында келтірілген. Матайдың Ізгі хабары (5:14) -нен алынған, онда Иса "Тау үстіне салынған қала жасырынып қала алмайды" деп ескертеді. Уинтроп өзінің жаңа қауымдағы пуритандықтарға: "Бізді бүкіл әлемнің назарында, өйткені біз тау үстіне салынған қала сияқтымыз" деді. Егер пуритандықтар Құдаймен жасаған келісімін орындамаса, олардың күнәлары мен қателіктері бүкіл әлемге аян болады: "Егер осы жолда Құдайға адал болмасақ және Оның қазіргі көмегін бізден алып қоюына себеп болсақ, онда біз әлем үшін оқиғаға айналып, мақалымыз болар едік". Уинтроптың дәрісі Массачусетс тарихи қоғамы 1839 жылы жариялағанға дейін шамамен екі жүз жыл бойы ұмытылып қалды. Бұл оқиға тағы бір ғасырдан астам уақыт бойы түсініксіз болып қалды, содан кейін "салқын соғыс" дәуіріндегі тарихшылар мен саяси көшбасшылар бұл оқиғаны қайта қарастырып, Уинтроптың мәтінін, қате түрде, американдық ерекшелік идеясының негізгі құжаты деп санады. Жақында Принстонның тарихшысы Дэн Т. Роджерс Бостонға қоныс аударған алғашқы пуритандардың арасында ұлы тағдыр сезімі болмағандығын түсіндіріп, деректі түзетті. Олар Жаңа Иерусалимді салуға мұңдықтанбады. Олар жаңа мекендерін Сион, яғни уәде етілген сүт пен бал ағыл-тегіл Қанахан деп атаған жоқ. Олар тек Құдаймен жасаған келісімін сақтап, Англияда бастан өткерген араласулардан азат болу үшін жер іздеді. Қоныстанушылардың екінші буынына қарай Жаңа Англия протестанттық реформациядағы артта қалған, Англиядағы пуритандық одақтастық пен байырақ Голландия республикасына маңызды емес айналды. Шын мәнінде, Американың тағдыр туралы сезімі кейінгі ұрпақтарда қалыптасты. Уинтроптың "біз тарихқа айналамыз" деген ескертуі, 1966 жылы Кай Т. Эриксонның "Жолдан тайған пуритандар: ауытқушылық социологиясы бойынша зерттеу" кітабында сипатталғандай, содан бері төрт ғасыр ішінде бірнеше рет орындалды.

Австралия саясатында қолдану

Австралия саясатында ұқсас сөз тіркесі "таудағы жарық" 1949 жылы премьер-министр Бен Чифлидің конференциядағы сөйлеуінде кеңінен қолданылды, содан бері бұл тіркес Австралияның Еңбек партиясының мақсатын білдіру үшін пайдаланылады. Осыдан кейін журналистер мен саяси лидерлер осы мәселеге жиі сіңіп қайтады.

Ән-жырларда қолдану

Бұл тіркес Чарльз Уэсли жазған "Енді, Құтқарушы, енді, махаббатыңды сыйла" гимнінде қолданылады.