«Noli me tangere» – Латын тіліндегі «Мені тиме» сөзі, Жаңа өсиеттегі маңызды фраза. Иса Мария Магдалинаға айтқан сөзі, өнерде жиі бейнеленеді. Діни мағынасы зор.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латын тілінен аударғанда "Маған тиіспе" деген сөз; христиандық Киелі кітаптан алынған ықпалды тіркес. "Noli me tangere" ("Маған тиіспе") - Иоанн 20:17 аятында Исаның қайта тірілгеннен кейін Мәриям Магдалина оны танығанда айтқан сөздің латынша нұсқасы. Киелі кітаптағы оқиға ежелгі дәуірден бастап бүгінгі күнге дейін христиан өнерінің көптеген туындыларында бейнеленген. Бұл тіркес әдебиетте де, кейіннен 18-ші ғасырдың соңынан бері әскери бөлімдерде де қолданылып келеді. Ал түпнұсқадағы Көне грек тіліндегі Μή μου ἅπτου (mḗ mou háptou) тіркесі "маған жабысуды тоқтату" немесе "маған ұстануды тоқтату" деп аударылғанда мағынасы жақсырақ беріледі, яғни бұл бір сәтте емес, үздіксіз болатын әрекетті білдіреді.
Latin translation of "touch me not"; influential phrase derived from the Christian Bible
Noli me tangere ('touch me not') is the Latin version of a phrase spoken, according to John 20:17, by Jesus to Mary Magdalene when she recognized him after His resurrection. The biblical scene has been portrayed in numerous works of Christian art from Late Antiquity to the present. The phrase has also been used in literature, and later in a variation by military units since the late 18th century. The original Koine Greek phrase, Μή μου ἅπτου (mḗ mou háptou), is better represented in translation as "cease holding on to me" or "stop clinging to me", i. e. an ongoing action, not one done in a single moment.
Интерпретация
Морис Зундельдің (1897–1975) айтуынша, Магдалалық Мәриямнан өзіне тиіспеуін сұрағанда, Иса қайта тірілгеннен кейін адамдар мен Оның тұлғасы арасындағы байланыс енді физикалық емес, жүректердің байланысы болуы керектігін көрсетеді. "Ол осы қашықтықты орнатуы керек, ол түсінуі керек, сенім ғана мүмкін жол екенін, қолдар адамға жетпейді және тек іштен ғана, тек іштен ғана біз Оған жақындаса аламыз." Сол сияқты, кейін Тома Исаның жараларына қол тигізгенде, Иса: "Көрмеген, бірақ сенгендер бақытты!" деп жариялайды, себебі "Ол бұл бекер екенін біледі."
According to Maurice Zundel (1897–1975), in asking Mary Magdalene not to touch him, Jesus indicates that once the resurrection is accomplished, the link between human beings and his person must no longer be physical, but must be a bond of heart to heart. "He must establish this gap, she must understand that the only possible way is faith, that the hands can not reach the person and that it is from within, from within only, that the we can approach Him." Likewise, later, when Thomas reached out to touch the wounds of Jesus, Christ declares: "blessed are those who have not seen and yet have believed" [] because "He knows it is useless."
Ботаника
"Қол тимеңіз" бальзамы Impatiens noli tangere есімді екі атаумен белгілі; оның тұқымдық қапшықтары қол тигізгенде жарылып, тұқымдарын кеңінен таратуға мүмкіндік береді. Hibiscus noli tangere-нің жапырақтарында шыны сияқты өткір тікендер болады, олар қол тигізгенде жапырақтардан айырылып түседі.
The touch me not balsam is known by the binominal name Impatiens noli tangere; its seed pods can explode when touched, dispersing the seeds widely. Hibiscus noli tangere has sharp glass like needles that detach from its leaves when touched.
Мәдениет пен әдебиетте
Ізгі хабардағы басқа да маңызды оқиғалар сияқты, бұл сөз тіркесі христиан мәдениетінде, әсіресе әдебиетте жиі қолданылды. 14 ғасыр ақыны Петрарканың үлгісімен, 16 ғасыр ақыны сэр Томас Уайт өзінің "Аң аулауға ниетті кім?" атты лирикалық өлеңінде, сөйлеушінің жылқыны (hind) аулап жүргенін айтады, ол шалысқан махаббатты бейнелейді. Жылқының мойнында жазу бар: "Оның әдемі мойнының айналасында: / Noli me tangere, for Caesar's I am" деп жазылған. Егде Плиний жылқы туралы, "Кесардың" жылқысы 300 жыл өмір сүрген және олардың мойнында осы жазуы бар жағалар тағылған деген мәлімет берген. Тағы бір деректе, Солинус (шамамен 3 ғасыр) Александр Ұлы жылқыға жаға таққаннан кейін, олар 100 жыл бойы тірі қалғанын жазған. Ол жағадағы жазу туралы ештеңе айтпаған. Д.Х. Лоуренс бұл фразаны бірнеше рет қолданған, ең бастысы "Noli Me Tangere" өлеңінде, интеллектуалдыққа сатира жасайды. Филиппин ақыны және ұлттық қаһарман Хосе Ризал бұл фразаны өзінің "Ноли Ме Тангере" (1887) романының атауы ретінде пайдаланған, ол Филиппиннің испан отарлауын сынап бақты. Ол офтальмологтардың қабақтың қатерлі ісігін сипаттағанда осы фразаны қолданғанын жазды. Бұл Ризалдың халықтың биліктегі үкіметке қарсы соқырлығын, ол әлеуметтік қатерлі ісік деп санайтын және адамдардың қолынан тиіспеуден қорқатындығын көрсетеді. Эксперименталды фильм "Out 1" (1971) 13 сағаттық нұсқасы кейде "Noli Me Tangere" деп аталады, режиссер Жак Риветтің өңделмеген нұсқасын (4 сағаттық "Out 1: Spectre" өңделген нұсқасына қарағанда) ирониялық түрде көрсету үшін.
Like other significant scenes in the Gospels, this expression was used repeatedly in Christian culture, specifically literature. Following 14th century poet Petrarch, 16th century poet Sir Thomas Wyatt, in his lyric poem "Whoso list to hunt", says the speaker is hunting a hind, who stands for the elusive lover. The doe wears an inscribed collar: "There is written, her fair neck round about: / Noli me tangere, for Caesar's I am". Pliny the Elder had an account about deer of "Caesar", which lived 300 years and wore collars with that inscription. In another source, Solinus (fl. 3rd century AD) wrote that after Alexander the Great collared deer, they survived 100 years. He did not mention any inscription on the collars. D. H. Lawrence refers to the phrase on several occasions, most notably in his poem "Noli Me Tangere" satirizing cerebralism. Filipino poet and national hero José Rizal used this phrase as the title of his novel, Noli Me Tángere (1887), criticizing the Spanish colonization of the Philippines. He writes that ophthalmologists use this phrase in reference to a cancer of the eyelids. It symbolized the people's blindness to the ruling government, which Rizal deemed a social cancer that people were too afraid to touch. The thirteen hour version of the experimental film Out 1 (1971) is sometimes subtitled Noli Me Tangere, as an ironic reference to it being the uncut version favoured by the director Jacques Rivette (as opposed to the edited version, Out 1: Spectre, which is four hours long).
АҚШ тарихы мен әскери қызметінде
Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл сөз тіркесін Американдық революция дәуіріндегі американдықтар Гадсден туына және Америка революциялық соғысына дейінгі басқа да бейнелерге сілтеме жасап қолданған. АҚШ әскерінде бұл сөз тіркесі АҚШ армиясының ең ескі жаяу әскер полкы – Вирджиния штатының Форт-Майер қаласында орналасқан 3-ші АҚШ жаяу әскер полкының (Ескі гвардия) ұраны болып табылады. Жылан символын 369-шы жаяу әскер полкінің, «Харлем қорғаушылары» деп белгілі полкінің гербінен табуға болады. «Маған баспа» сөзі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бірінші теңіз жалауында да қолданылады. Бұл сондай-ақ Германияның Хохенфелс қаласында орналасқан АҚШ армиясының 4-ші жаяу әскер полкінің ұраны. Корольдік әуе күштері бұл ұранды No. 103 (бомбардировщиктер) эскадрильясы үшін қабылдады.
Historically, the phrase was used by Revolutionary Era Americans in reference to the Gadsden flag—with its derivation "don't tread on me"—and other representations dating to the American Revolutionary War. In the United States military, the phrase is the motto of the US Army's oldest infantry regiment, the 3rd U. S. Infantry Regiment (The Old Guard), located at Fort Myer, Virginia. The snake symbol can be found in the coat of arms of the 369th Infantry Regiment, known as the Harlem Hellfighters. "Don't tread on me" is also used in the First Navy Jack of United States Navy. It is also the motto of the U. S Army 4th Infantry Regiment, located in Hohenfels, Germany. The Royal Air Force adopted this motto for the No. 103 (Bomber) Squadron.
Қалпына келтіру
Францияның оңтүстігіндегі Сент-Максимин-ла-Сент-Бом соборында Мәриям Магдалинаның бас сүйегіне жататын деген болжаммен, терімен жабылған маңдайдың бір бөлігі сақталып тұр. Реликвия Мәриямның бағындағы қайта тірілгеннен кейінгі кездесуде Исаның қолы тиген, оның маңдайының үстіндегі жерден алынған деп есептеледі.
A piece of forehead flesh covered by skin, previously attached to the alleged skull of Mary Magadalene, is kept in the cathedral of Saint Maximin la Sainte Baume in southern France. The relic is purported to be from the spot above Mary's temple touched by Jesus at the post resurrection encounter in the garden.
Көркемдік бейнелеу
Магдалалық Мәриямның Исаны қайта тірілгеннен кейін танып білуінің библиялық эпизоды христиан өнерінде кейінгі антик дәуірден бері қарай, ұзақ, кең тараған және үзіліссіз иконографиялық дәстүрдің тақырыбы ретінде көптеген рет бейнеленді.
The biblical scene of Mary Magdalene's recognizing Jesus Christ after his resurrection was repeatedly represented as the subject in a long, widespread, and continuous iconographic tradition in Christian art from Late Antiquity until today.