Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландтық әлеуметтік антрополог және фольклоршы (1854–1941) сэр Джеймс Джордж Фрейзер мифология және салыстырмалы дінтанудың қазіргі заманғы зерттеулерінің бастапқы кезеңдерінде маңызды рөл атқарды.
Scottish social anthropologist and folklorist (1854–1941)
Sir James George Frazer influential in the early stages of the modern studies of mythology and comparative religion.
Жеке өмір
Фрейзер 1854 жылдың 1 қаңтарында Шотландияның Глазго қаласында Кэтрин Браун мен химик Дэниел Фрейзердің ұлы болып дүниеге келді. Ол Хеленсбургтегі Спрингфилд академиясында және Ларчфилд академиясында білім алды. Глазго университеті мен Кембридждегі Тринити колледжінде оқыды, онда классика мамандығын үздік бітірді (оның диссертациясы бірнеше жылдан кейін «Платонның идеалдық теориясының дамуы» деген атпен жарияланды) және өмірінің соңына дейін классика бойынша ғылыми қызметкер болып қалды. Тринитиден кейін ол Миддл Темплде заңды оқыды, бірақ іс тәжірибесін жолға қоймады. Төрт рет Тринитидің Альфа стипендиясына ие болған ол өмірінің көп бөлігін колледжбен байланысты өткізді, тек 1907-1908 жылдарды Ливерпуль университетінде өткізді. 1914 жылы рыцарь атағын алды, ал 1921 жылы оның құрметіне Кембридж, Оксфорд, Глазго және Ливерпуль университеттерінде әлеуметтік антропологиядан қоғамдық лекциялар оқылды. 1930 жылдан бастап ол толық соқыр болмаса да, көру қабілеті күрт нашарлады. Ол әйелі Лиллимен бірнеше сағаттың арасында Кембридж қаласында қайтыс болды. Кейіннен Лилли Фрейзердің «Алтын бұта» кітабын балаларға арналған «Алтын бұтадан жапырақтар» атты әңгімелер жинағы ретінде бейімдеді. Оның қарындасы Изабелла Кэтрин Фрейзер математик Джон Стеггаллға үйленді.
Frazer was born on 1 January 1854 in Glasgow, Scotland, the son of Katherine Brown and Daniel F. Frazer, a chemist. He attended school at Springfield Academy and Larchfield Academy in Helensburgh. He studied at the University of Glasgow and Trinity College, Cambridge, where he graduated with honours in classics (his dissertation was published years later as The Growth of Plato's Ideal Theory) and remained a Classics Fellow all his life. From Trinity, he went on to study law at the Middle Temple, but never practised. Four times elected to Trinity's Title Alpha Fellowship, he was associated with the college for most of his life, except for the year 1907–1908, spent at the University of Liverpool. He was knighted in 1914, and a public lectureship in social anthropology at the universities of Cambridge, Oxford, Glasgow and Liverpool was established in his honour in 1921. He was, if not blind, then severely visually impaired from 1930 on. He and his wife, Lilly, died in Cambridge, England, within a few hours of each other. She would later adapt Frazer's Golden Bough as a book of children's stories, The Leaves from the Golden Bough. His sister Isabella Katherine Frazer married the mathematician John Steggall.
Жұмыс
Мифтер мен діндерді зерттеу оның мамандығына айналды. Италия мен Грекияға жасаған сапарларынан басқа, Фрейзер көп саяхаттаған жоқ. Оның деректердің басты көздері ежелгі тарихтар мен бүкіл әлемдегі миссионерлер мен империялық шенеуніктерге жіберілген сауалнамалар болды. Фрейзердің әлеуметтік антропологияға деген қызығушылығы Е.Б. Тайлордың "Примитивтік мәдениет" (1871) атты еңбегін оқу арқылы оянды және оның досы, Ежелгі Келісімнің элементтерін ерте еврей фольклорымен салыстырған библиялық ғалым Уильям Робертсон Смит те оны ынталандырды. Фрейзер мифтер мен ритуалдар арасындағы қатынасты егжей-тегжейлі сипаттаған тұңғыш ғалым болды. Оның Жылдық Патшаның жыл сайынғы құрбандығына қатысты пікірлері далалық зерттеулермен расталмады. Дегенмен, оның ежелгі культтар, ритуалдар мен мифтерді зерттеуі, соның ішінде олардың ерте христиандықтағы параллельдері, көптеген ондаған жылдар бойы қазіргі мифографтар тарапынан егжей-тегжейлі ақпараттары үшін зерттеліп келді. Бірінші басылымы екі томдық түрінде 1890 жылы, ал екінші басылымы үш томдық түрінде 1900 жылы жарық көрді. Үшінші басылымы 1915 жылы аяқталды және он екі томнан тұрды, ал 1936 жылы қосымша он үшінші том жарық көрді. Ол 1922 жылы әйелі, леди Фрейзердің жинақтаған қысқартылған нұсқасын жариялады, онда христиандыққа қатысты кейбір даулы материалдар мәтіннен алынып тасталды. Бұл еңбектің ықпалы академиялық ортаның шегінен асып, психологтар мен психиатрлардың жаңа жұмыстарын шабыттандырды. Психоанализдің негізін қалаушы Зигмунд Фрейд өзінің "Тотемизм және экзогамия" еңбегінде "Тотем және табу: жабайылар мен невротиктердің психикалық өмірінің ұқсастықтары" атты еңбегінде жиі сілтеме жасады. Фрейзер көптеген халықтардың мифтеріндегі өмір, өлім және қайта туудың символдық циклын ашты, ол өнерпаздар мен ақындардың бір буынына әсер етті. Бұл қызығушылықтың ең танымал өнімі Т.С. Элиоттың 1922 жылғы "Шөл жер" поэмасы болуы мүмкін. Фрейзердің пионерлік еңбегі 20-ғасырдың соңындағы ғалымдар тарапынан сынға ұшырады. Мысалы, 1980-ші жылдары әлеуметтік антрополог Эдмунд Лич бірқатар сын мақалалар жазды, олардың бірі Anthropology Today журналының 1-ші томында (1985) жарияланды. Лич "Алтын бұта" еңбегін әртүрлі мәдениеттерден алынған салыстырулардың кеңдігі үшін сынады, бірақ көбінесе өз пікірлерін археологиялық деректерді қолдамайтын қысқартылған басылымға негіздеді. 1973 жылы Хетт қаласы Нериктегі культқа арналған кітапқа жазған оң пікірінде Дж.Д. Хокинс: "Бұл жұмыс өте әділ және марқұм сэр Джеймс Фрейзерге беймәлім болған толық цитаталанған құжаттамалық деректерге жақын" деді. Соңғы кезде "Алтын бұта" империалистік, антикатоликтік, кластық және расистік элементтерге толы деп сынға ұшырады, соның ішінде Фрейзердің еуропалық шаруалар, аборигендер және африкалықтар мәдени эволюцияның тоңған, ерте сатыларын білдіреді деген болжамдарына қатысты. Фрейзердің тағы бір маңызды еңбегі - грек саяхатшысы Паузанияның біздің заманымыздың 2-ші ғасырының ортасындағы Грекияны сипаттауына арналған алты томдық түсіндірмесі. Оның заманынан бері археологиялық қазбалар ежелгі Грекия туралы білімді кеңейтті, бірақ ғалымдар әлі де оның әртүрлі орындардың егжей-тегжейлі тарихи және топографиялық талқылауларында, сондай-ақ 19-шы ғасырдың соңындағы Грекияға қатысты куәгерлік жазбаларында құндылық табады.
The study of myth and religion became his areas of expertise. Except for visits to Italy and Greece, Frazer was not widely travelled. His prime sources of data were ancient histories and questionnaires mailed to missionaries and imperial officials all over the globe. Frazer's interest in social anthropology was aroused by reading E. B. Tylor's Primitive Culture (1871) and was also encouraged by his friend, the biblical scholar William Robertson Smith, who was comparing elements of the Old Testament with early Hebrew folklore. Frazer was the first scholar to describe in detail the relations between myths and rituals. His vision of the annual sacrifice of the Year King has not been borne out by field studies. Yet The Golden Bough, his study of ancient cults, rites, and myths, including their parallels in early Christianity, continued for many decades to be studied by modern mythographers for its detailed information. The first edition, in two volumes, was published in 1890; and a second, in three volumes, in 1900. The third edition was finished in 1915 and ran to twelve volumes, with a supplemental thirteenth volume added in 1936. He published a single volume abridged version, largely compiled by his wife Lady Frazer, in 1922, with some controversial material on Christianity excluded from the text. The work's influence extended well beyond the conventional bounds of academia, inspiring the new work of psychologists and psychiatrists. Sigmund Freud, the founder of psychoanalysis, cited Totemism and Exogamy frequently in his own Totem and Taboo: Resemblances Between the Psychic Lives of Savages and Neurotics. The symbolic cycle of life, death and rebirth which Frazer divined behind myths of many peoples captivated a generation of artists and poets. Perhaps the most notable product of this fascination is T. S. Eliot's poem The Waste Land (1922). Frazer's pioneering work has been criticised by late 20th century scholars. For instance, in the 1980s the social anthropologist Edmund Leach wrote a series of critical articles, one of which was featured as the lead in Anthropology Today, vol. 1 (1985). Leach criticised The Golden Bough for the breadth of comparisons drawn from widely separated cultures, but often based his comments on the abridged edition, which omits the supportive archaeological details. In a positive review of a book narrowly focused on the cultus in the Hittite city of Nerik, J. D. Hawkins remarked approvingly in 1973, "The whole work is very methodical and sticks closely to the fully quoted documentary evidence in a way that would have been unfamiliar to the late Sir James Frazer." More recently, The Golden Bough has been criticised for what are widely perceived as imperialist, anti Catholic, classist and racist elements, including Frazer's assumptions that European peasants, Aboriginal Australians and Africans represented fossilised, earlier stages of cultural evolution. Another important work by Frazer is his six volume commentary on the Greek traveller Pausanias' description of Greece in the mid 2nd century AD. Since his time, archaeological excavations have added enormously to the knowledge of ancient Greece, but scholars still find much of value in his detailed historical and topographical discussions of different sites, and his eyewitness accounts of Greece at the end of the 19th century.
Дін теориясы мен мәдени эволюция
"Алтын бұта" кітабының үшінші басылымының ең ықпалды элементтерінің бірі – Фрейзердің мәдени эволюция теориясы және осы теорияда дін мен сиқырға берген орны. Фрейзердің мәдени эволюция теориясы абсолютті емес және кері жүруі мүмкін еді, бірақ мәдениеттер уақыт өте келе өтетін деп есептелген үш (немесе мүмкін, төрт) саланың жалпы сипаттамасын беруге бағытталған. Фрейзер мәдениеттің уақыт өте келе үш сатыдан өтетініне сенді: сиқырдан дінге, содан кейін ғылымға. Фрейзердің жіктелуі мәдени эволюцияның бұрынғы антропологиялық сипаттамаларынан, соның ішінде Огюст Конттың сипаттамаларынан ерекшеленді, себебі ол сиқырдың бастапқыда діннен бөлек болғанын және одан әрқашан бұрын пайда болғанын ойлады. Ол сондай-ақ сиқырды табиғаттан тыс күштерге сенім мен шарлардан ажыратып, оның мәдениеттегі орнына екіұшты көзқарас білдірді. Фрейзер сиқыр мен ғылымның ұқсас екенін айтты, өйткені екеуі де тәжірибеге және практикалық пайдаға баса назар аударды; оның осы қарым-қатынасқа салған назары соншалық, оның жүйесінде кез келген жоққа шығарылған ғылыми гипотеза техникалық тұрғыдан сиқыр болып саналады. Фрейзер дінді жеке, табиғаттан тыс күштерге сену және оларды ынаюға тырысу ретінде анықтады, бұл сиқыр мен ғылымнан өзгеше. Дін тарихшысы Джейсон Джозефсон Сторм Фрейзердің көзқарасын былай сипаттайды: «Дін – адам ойының үлкен жолындағы уақытша ауытқу». Осылайша ол секуляризация туралы және көңілсіздік туралы әңгіменің алғашқы әлеуметтік-ғылыми түсіндірмесін ұсынды және оны дамытуға тырысты. Сонымен қатар, Фрейзер сиқыр мен діннің де сақталуы немесе қайта оралуы мүмкін екенін білді. Ол сиқырдың кейде ғылымға айналып қайта келгенін атап өтті, мысалы, алхимия ерте заманауи Еуропада қайта жанданып, химияға айналды. Екінші жағынан, Фрейзер сиқырға кеңінен тараған сенімнің халықты күшейту әлеуетіне қатысты үлкен алаңдаушылық білдірді, бұл оның ойлауында төменгі тапқа деген қорқыныш пен көзқарастың белгісі.
Among the most influential elements of the third edition of The Golden Bough is Frazer's theory of cultural evolution and the place Frazer assigns religion and magic in that theory. Frazer's theory of cultural evolution was not absolute and could reverse, but sought to broadly describe three (or possibly, four) spheres through which cultures were thought to pass over time. Frazer believed that, over time, culture passed through three stages, moving from magic, to religion, to science. Frazer's classification notably diverged from earlier anthropological descriptions of cultural evolution, including that of Auguste Comte, because he thought magic was both initially separate from religion and invariably preceded religion. He also defined magic separately from belief in the supernatural and superstition, presenting an ultimately ambivalent view of its place in culture. Frazer believed that magic and science were similar because both shared an emphasis on experimentation and practicality; his emphasis on this relationship is so broad that almost any disproven scientific hypothesis technically constitutes magic under his system. In contrast to both magic and science, Frazer defined religion in terms of belief in personal, supernatural forces and attempts to appease them. As historian of religion Jason Josephson Storm describes Frazer's views, Frazer saw religion as "a momentary aberration in the grand trajectory of human thought." He thus ultimately proposed – and attempted to further – a narrative of secularization and one of the first social scientific expressions of a disenchantment narrative. At the same time, Frazer was aware that both magic and religion could persist or return. He noted that magic sometimes returned so as to become science, such as when alchemy underwent a revival in Early Modern Europe and became chemistry. On the other hand, Frazer displayed a deep anxiety about the potential of widespread belief in magic to empower the masses, indicating fears of and biases against lower class people in his thought.