Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Қарақұйрық (Coturnix coturnix), немесе еуропалық қарақұйрық – фазан тұқымдасына жататын, жерде ұялайтын кішкентай аңшылық құс. Ол көбінесе көшіп-қонып жүреді, Батыс Палеарктикада көбейеді және Африка мен Оңтүстік Үндістанда қыстайды. Бұл қарақұйрықтың үш рет қайталап шығаратын ерекше дыбысы (үш рет жылдам тізбектей қайталанады) көруге қарағанда жиірек естіледі. Ол Еуропа мен Солтүстік Африкада кеңінен таралған және IUCN оны "қауіпсіз" санатында жіктейді. Оны Азияға тән жапондық қарақұйрықпен (Coturnix japonica) шатастырмау керек, олар сыртқы түрі жағынан ұқсас болғанымен, дыбыстары бір-бірінен мүлдем өзгеше. Жапондық қарақұйрықтар сияқты, қарақұйрықтар да кейде үй құсы ретінде өсіріледі.
The common quail (Coturnix coturnix), or European quail, is a small ground nesting game bird in the pheasant family Phasianidae. It is mainly migratory, breeding in the western Palearctic and wintering in Africa and southern India. With its characteristic call of three repeated chirps (repeated three times in quick succession), this species of quail is more often heard than seen. It is widespread in Europe and North Africa, and is categorised by the IUCN as "least concern". It should not be confused with the Japanese quail (Coturnix japonica), native to Asia, which, although visually similar, has a call that is very distinct from that of the common quail. Like the Japanese quail, common quails are sometimes kept as poultry.
Таксономия
Қарапайым бөдене 1758 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында Tetrao coturnix есімді екі атаулы номенклатурасымен ресми түрде сипаттаған. "Coturnix" латынша сөзі қарапайым бөденені білдіреді. Бұл түр 1764 жылы француз натуралисі Франсуа Александр Пьер де Гарсо енгізген Coturnix туысына жатқызылған. Бұрын қарапайым бөдене жапон бөденесімен (Coturnix japonica) бір түр деп есептелген. Екі түрдің ареалдары Моңғолияда және Байкал көліне жақын жерлерде қиылысады, бірақ араласпайды, ал тұтқындағы будандарының өнімділігі төмендейді. Сондықтан жапон бөденесі қазір жеке түр ретінде қарастырылады.
The common quail was formally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae under the binomial name Tetrao coturnix. The specific epithet coturnix is the Latin word for the common quail. This species is now placed in the genus Coturnix that was introduced in 1764 by the French naturalist François Alexandre Pierre de Garsault. The common quail was formerly considered to be conspecific with the Japanese quail (Coturnix japonica). The ranges of the two species meet in Mongolia and near Lake Baikal without apparent interbreeding and in captivity the offspring of crosses show reduced fertility. The Japanese quail is therefore now treated as a separate species.
Өсіру
Ер келеңдер әдетте аналықтардан бұрын көбейтін жерге жетеді. Солтүстік Еуропада жұмыртқа салу мамыр айының ортасынан басталады, ал қайталап жұмыртқа салу тамыз айының соңына дейін жалғасуы мүмкін. Аналық жер бетінде диаметрі шамамен 20-30 см болатын, сирек өсімдіктермен төселген шағын ұя жасап алады. Жұмыртқалар 24 сағат сайын салынып, 8-13 жұмыртқадан тұратын топты құрайды. Жұмыртқаларының қабығы ақшыл немесе кілегейлі сары түсті болып келеді, үстінде қоңыр дақтар немесе жамылғылар болады. Олардың орташа өлшемдері 55x40 мм, ал салмағы 50-60 грамм шамасында. Жұмыртқаларды аналық ғана күтеді, барлық жұмыртқа салынғаннан кейін инкубациялау процесі басталады. Жұмыртқалар 17–20 күннен кейін синхронды түрде жарылады. Балапандар ерте жетіліп, ұядан шыққаннан кейін қысқа уақыттан соң өздерімен-өздері тамақтана алады. Аналық оларды күтіп, кішкентай кезінде қорғайды. Балапандар шамамен 19 күндік жасында ұшып шығады, бірақ 30–50 күнге дейін отбасылық топта қалады. Олар әдетте бір жасқа келгенде алғаш рет көбейеді және көбінесе бір ғана балапан туады.
Males generally arrive in the breeding area before the females. In northern Europe laying begins from the middle of May, and with repeat laying can continue to the end of August. The female forms a shallow scrape in the ground in diameter which is sparsely lined with vegetation. The eggs are laid at 24 hour intervals to form a clutch of between 8 and 13 eggs. These have an off white to creamy yellow background with dark brown spots or blotches. Their average dimensions are with a weight of The eggs are incubated by the female alone beginning after all the eggs are laid. The eggs hatch synchronously after 17–20 days. The young are precocial and shortly after hatching leave the nest and can feed themselves. They are cared for by the female who broods them while they are small. The young fledge when around 19 days of age but stay in the family group for 30–50 days. They generally first breed when one year old and only have a single brood.
Адамдармен қарым-қатынасы
Ортақ бөдене Жерорта теңізі арқылы ұшып өтетін кезеңде көптеп аң аулау нысаны болып табылады. Мысырдың Жерорта теңізі жағалауында осы құстарды көп мөлшерде торларға түсіреді. 2012 жылы күзгі көші-қон кезінде Солтүстік Синайда 3,4 миллион, ал Мысырдың барлық аймағында шамамен 12,9 миллион құс ұсталғаны естілді. Соңғы жылдары бұл түр АҚШ және Еуропада таралу аймағын кеңейтті. Дегенмен, осы өсімнің көп бөлігі әуесқойлармен байланысты. Ирландия сияқты аймақтарда оның саны азайып барады. 1537 жылы Генрих VIII-нің үшінші әйелі Джейн Сеймур, болашақ король Эдуард VI-ға жүкті болған кезде, бөденеге деген шексіз құштарлыққа берілді, сондықтан сарайдағылар мен шетелдегі дипломаттар патшайымға жеткілікті мөлшерде бөдене табуға бұйрық берді.
The common quail is heavily hunted as game on passage through the Mediterranean area. Very large numbers are caught in nets along the Mediterranean coast of Egypt. It is estimated that in 2012, during the autumn migration, 3.4 million birds were caught in northern Sinai and perhaps as many as 12.9 million in the whole of Egypt. This species over recent years has seen an increase in its propagation in the United States and Europe. However, most of this increase is with hobbyists. It is declining in parts of its range such as Ireland. In 1537, Queen Jane Seymour, third wife of Henry VIII, then pregnant with the future King Edward VI, developed an insatiable craving for quail, and courtiers and diplomats abroad were ordered to find sufficient supplies for the Queen.
Улану
Егер қарапайым бөденелер белгілі бір өсімдіктерді жеген болса, бірақ қай өсімдік әлі де даулы, бөдене еті у бола алады. Улы ет жеген әр төртінші адам котурнизммен ауырады, ол бұлшықет ауруымен сипатталады және бүйрек жетіспеушілігіне алып келуі мүмкін.
If common quails have eaten certain plants, although which plant is still in debate, the meat from quail can be poisonous, with one in four who consume poisonous flesh becoming ill with coturnism, which is characterized by muscle soreness, and which may lead to kidney failure.
Мәдениетте
Киелі кітаптағы Сандар кітабының 11-тарауында, ізраилдіктер шөлде болғанда, желмен келген құйрықтардың көп мөлшері ет ретінде алынғаны туралы оқиға баяндалған.
In the Bible, the Book of Numbers chapter 11 describes a story of a huge mass of quails that were blown by a wind and were taken as meat by the Israelites in the wilderness.