Финляндия Әскери Әуе Күштерінің Тарихы

Кіріспе

Фин қорғаныс күштерінің бөлімшесі

Фин әуе күштері (ФӘК немесе ФИАФ; Flygvapnet) – Фин қорғаныс күштерінің бір бөлімі. Бейбіт уақыттағы міндеттері – әуе кеңістігін бақылау, идентификациялық ұшулар және соғыс уақытындағы жағдайларға дайындық күштерін құру. Фин әуе күштері 1918 жылдың 6 наурызында құрылды.

Тарих

Әлемдегі ең көне әуе күштерінің бірі – Фин әуе күштері, британдық RAF-тен (1918 жылғы 1 сәуірде тәуелсіз ұйым ретінде құрылған) және шведтік [[Швед әуе күштері]]нен (1926 жылғы 1 шілдеде құрылған) бұрын пайда болған. Фин авиациясы тарихының алғашқы қадамдары ресейлік ұшақтармен байланысты. Ресей әскерінің бірқатар алғашқы үлгілері Финляндияның Ұлы Герцогтігінде орналасқан, ол 1917 жылғы Ресей революциясына дейін Ресей империясының бір бөлігі болды. 1917 жылғы 6 желтоқсанда Финляндия тәуелсіздік жариялағаннан кейін көп ұзамай, 1918 жылдың қаңтар-мамыр айларында Финляндияда Азамат соғысы басталды. Онда кеңес үкіметі Лениннің большевиктер партиясымен байланысы бар социалистік көтерілісшілер – «қызылдарға» қолдау көрсетті. Финляндияның ақ гвардиясы, «ақтар», кеңес әскерінен бірнеше ұшақты тартып алуға қол жеткізді, бірақ шетелдік ұшқыштар мен ұшақтарға тәуел болуға мәжбүр болды. Швеция адамдар мен материалдық көмек жіберуден бас тартты, бірақ жекелеген швед азаматтары «ақтарға» көмекке келді. Швецияның «Aftonbladet» газетінің редакторы Вальдемар Ланглет ұйым жинаған қаражат есебінен Nordiska Aviatik A. B. зауытынан N. A. B. Albatros ұшағын сатып алды. Швециядан алғаш келген бұл ұшақты 1918 жылғы 25 ақпанда швед ұшқышы Джон Аллан Хайгерт (10 наурызда Фин әуе күштерінің бірінші командирі болған) және Пер Сванбек Хапаранда арқылы ұшырып әкелді. Ұшақ Кокколада тоқтады, ал қозғалтқышы бұзылғандықтан Якобстадқа мәжбүрлі түрде қонуға мәжбүр болды. Кейіннен ол Фин әуе күштерінде F.2 белгісін алды («F» швед тіліндегі «Flygmaskin» сөзінен шыққан, яғни «ұшақ» деген мағынаны білдіреді).

Фин әуе күштері белгісі (19181945)

Швед графы Эрик фон Розен фин ақ үкіметіне екінші ұшақты сыйлады, ол – Thulin Typ D ұшағы болды. Фон Розен кейіннен швед ұлттық-социалистік саяси партиясы «Ұлттық социалистік блок» (Nationalsocialistiska Blocket) құрылтайшыларының бірі және Герман Герингтің жекжаттысы болды. Ол өзінің жеке сәттілік белгісін Thulin Typ D ұшағына салған. Бұл логотип – көк түсті свастика, күн мен сәттіліктің ежелгі символы, сол кезде саяси мағынасы жоқ символ ретінде қолданылған – Фин әуе күштерінің нышанына айналды. Ақ түсті дөңгелек фон финдердің Thulin әуе академиясының жарнамасын бояуынан пайда болды. Свастика 1918 жылғы 18 наурызда Бас қолбасшы C. G. E. Маннергеймнің бұйрығымен ресми түрде қабылданды. 1944 жылдан кейін, одақтас бақылау комиссиясының фашистік ұйымдарға тыйым салатын жарлығына байланысты, FAF Үшінші рейхтің свастикасына ұқсас ұшақ нышандарын өзгертті.

Бірінші ұшақ

Фон Розен ұшағы F.1 белгісін алды. Бұл құралым 1939 жылы көптеген басқа әскерилер қолданған Вик құралымен салыстырғанда әлдеқайда тиімді болды. Ұшақтарының жерде жойылмауы үшін финдер ұшақтарын көптеген әртүрлі әуежайларға таратып, жақын орманға жасырды. Финдер ұшақтар үшін көптеген макеттер жасады және оқтан қорғаныш қабырғаларын тұрғызды. Нәтижесінде, советтік әуе шабуылдары фин әуежайларына көбінесе аз немесе ешқандай зиян келтірмеді, ал советтік бомбалаушылар үйге қайтып келе жатқанда финдер оларды ұстап алуға жиі мүмкіндік алды. Соғыс барысында финдер мүмкіндігінше ұшақтар сатып алуға тырысты. Бұл саясат ұшақ паркінің стандартталуына дейін үлкен логистикалық қиындықтар тудырған, өте алуан түрлі ұшақ паркін құрады. Фин әуе күштеріне американдық, британдық, чехословакиялық, голландтық, француздық, неміс, итальяндық, советтік және шведтік үлгілер кірді. Оңтүстік Африка және Дания сияқты басқа елдер де фин соғыс күштеріне көмектесу үшін ұшақтар жіберді. Бұл сатып алынғандар мен сыйлықтардың көпшілігі жаулық аяқталғаннан кейін келді, бірақ олар кейіннен жалғасу және Лапландия соғыстарында қолданылды. Өздерінің әлсіздіктерін (азын және ескірген истребительдерін) жою үшін ФАФ негізінен жаудың бомбалаушыларына жау үшін тиімсіз бағыттардан шабуыл жасауға бағытталды. Советтік истребительдер әдетте атыс күші, жылдамдығы және маневрлік қабілеті жағынан басым болды, сондықтан фин ұшқыштары жаудың қолайсыз жағдайда болмаса, олардан аулақ болды. Осы тактиканың нәтижесінде Фин әуе күштері Қысқы соғыс кезінде 218 советтік ұшақты атып түсірді, ал 47-сі жаудың отына түсті. Финляндияның зениттік артиллериясы 314 жау ұшағын түсіргенін растады. 30 советтік ұшақ тұтқындалды – бұл Финляндия аумағына жақсырақ немесе нашаррақ жағдайда толықтай қонған және тез жөнделген «жеңістер» болды.

HX ұшақ бағдарламасы

Қазіргі "Хорнет" флоты 2025 жылдан бастап кезең-кезеңмен жаңартыла бастайды, ал 2030 жылға қарай толықтай қолданыстан шығарылады. Финляндия Қорғаныс министрлігі 2015 жылдың маусым айында "Хорнет" ұшағын ауыстыру бағдарламасын бастады және оны "HX Fighter Program" деп атады. Жұмыс тобы құрылды және ол қолайлы ұшақтарды анықтады. Жаңа әскери ұшақты таңдау туралы шешім бес негізгі факторға негізделген: көп мақсатты ұшақтың әскери мүмкіндіктері, жабдықтаудың қауіпсіздігі, өнеркәсіптік ынтымақтастық шешімдері, сатып алу және қызмет ету мерзімінің шығындары, сондай-ақ қауіпсіздік және қорғаныс саясатының ықпалы. Өндірушілерге кең ауқымды сауалнама жіберілді, онда олардың өнімдері Финляндияға қандай мүмкіндіктер, шығындар, жабдықтау қауіпсіздігі және отандық өнеркәсіптің рөлі, сондай-ақ қауіпсіздік және қорғаныс саясатының ықпалы тұрғысынан қандай ұсыныстар бере алатыны сұралды. Мақсат – Әскери-әуе күштерінің (AAF) ұшақ паркінің сандық күшін сақтау, яғни шамамен 64 ұшақ алу. Қорғаныс министрлігі бағдарламаның құны 7-10 миллиард еуроны құрайды деп есептейді. 2019 жылдың қазан айында Финляндия үкіметі HX бағдарламасы үшін бюджеттік шектеу белгіледі. 2015 жылдың желтоқсан айында Финляндия Қорғаныс министрлігі Ұлыбритания, Франция, Швеция және АҚШ-қа хат жіберіп, қорғаныс күштері аясында жоба іске қосылғаны туралы хабарлады. HX бағдарламасы бойынша ақпараттық сұраныс 2016 жылдың сәуір айында жіберілді. 2016 жылдың қараша айында барлық бес қатысушыдан жауаптар алынды. 2018 жылдың көктемінде баға ұсынысын жіберу туралы ресми өтініш жіберілді. Мақсат – 2019 жылы Финляндиядағы ұшақ үміткерлерінің қоршаған ортаға тигізетін әсерін сынауды бастау. Сатып алу туралы шешім 2021 жылы қабылданды. 2021 жылдың 10 желтоқсанында ХХ бағдарламасының жеңімпазы болып Lockheed Martin F 35A Lightning II жарияланды. Сондай-ақ, "Dassault Rafale", "JAS 39 Gripen" және "Eurofighter Typhoon" ұшақтарының соңғы кезеңге өтпегені белгілі болды. 64 ұшақтың құны құрады, ал бастапқы қару-жарақ жиынтығы және басқа да байланысты шығындар (қызметтік жабдықтар, резервтік және ауыстыруға арналған бөлшектер, оқу жабдықтары және басқа да жүйелер мен қызметтер) қосылғанда жиынтық сомаға жетті. Сонымен қатар, инфрақұрылымды жаңартуға арналған қаражат жұмсалады, ал келешек шығындарға (мысалы, жер-әуе қаруларына) қаражат сақталады, нәтижесінде жалғыз шығын құрады, бұл бюджеттік шектен төмен. Бір ұшақ құрылысының бағасы құрайды.
Ұшақтар 2026 мен 2030 жылдар аралығында жеткізілуі жоспарланған, ал F/A 18 ұшақтарын 2028–2030 жылдар аралығында ауыстыру күтілуде. F-35 ұшақтары 2070 жылдарға дейін қызметте болады. Әскери-әуе күштері жылдық операциялық шығындардың аспайтынын күтеді, бұл F/A 18 флотының қазіргі операциялық шығындарына тең. Бірінші қару-жарақ жиынтығына AIM 9X Block II+ Sidewinder және AIM 120C 8 AMRAAM зымырандары кіреді, ал кейінірек жетілгенде жер-әуе қару-жарақтары алынады және олардың жарамдылық мерзімі ұшақтың пайдалануға енгізілуімен сәйкес келеді. Жер-әуе жиынтығына GBU 53/B SDB II бомбалары, GBU 31 JDAM бомбалары, JSM және AGM 158B 2 JASSM ER зымырандары кіруі мүмкін, олардың барлығы келісімде ұсынылды. DSCA хабарламасында BLU 117, BLU 111 және BLU 109 бомбалары, сондай-ақ AGM 154C 1 Joint Stand Off Weapons (бірақ соңғысының өндірісі 2023 жылы аяқталғандықтан, оның қолданылуы күмәнді).

The current Hornet fleet is set to begin being phased out from 2025, and to be completely decommissioned by 2030. The Finnish MoD initiated its Hornet replacement programme in June 2015, and named it the "HX Fighter Program". A working group was created and it identified suitable aircraft. The final decision for choosing the new Air Force jet is based on five key considerations, which are the multi role fighter's military capability, security of supply, industrial cooperation solutions, procurement and life cycle costs, and security and defence policy implications. An extensive questionnaire had been sent out the producers asking what their products can offer Finland in form of capabilities, cost, security of supply and the domestic industry's role, as well as security and defence policy impacts. The goal is to retain the numerical strength of the FAF fighter fleet, which means that the goal is to obtain some 64 aircraft. The MoD has estimated that the programme will cost somewhere between 7–10 billion Euros. In October 2019, the government of Finland stipulated a budget ceiling of for the HX fighter programme. In December 2015 the Finnish MoD sent a letter to Britain, France, Sweden and the US informing them that the fighter project had been launched in the Defence Forces. The request for information concerning the HX Fighter Program was sent in April 2016. Responses were received from all five participants in November 2016. The official Request for Quotation was sent in the spring of 2018. The goal is to start the fighter candidates’ environmental testing in Finland in 2019. The buying decision took place in 2021. On 10 December 2021, it was announced that Lockheed Martin F 35A Lightning II was the winner of the HX program. It was also revealed that neither the Dassault Rafale, JAS 39 Gripen nor the Eurofighter Typhoon had gone through to the final round. The cost for 64 aircraft was , and the initial weapons package and other associated costs (service equipment, reserve and replacement parts, training equipment and other systems and services were ) bringing the package to Additionally are going to be used to upgrade facilities, and are saved for later expenses, such as air to ground weapons, resulting in total expenses of , below the limit of Costs per aircraft frame is
The aircraft are planned to be delivered between 2026 and 2030, and is expected to replace the F/A 18s during the period 2028–2030. The F 35s are intended to be in service until the 2070s. The FAF expects the annual operating costs not to exceed , which are the current operating costs for the F/A 18 fleet. The first weapons package will include AIM 9X Block II+ Sidewinder and AIM 120C 8 AMRAAM missiles, and later on air to ground weaponry will be obtained when they reach sufficient maturity and will match their shelf life with the introduction of the aircraft. The air to ground package might consist of GBU 53/B SDB II bombs, GBU 31 JDAM bombs, JSM and AGM 158B 2 JASSM ER missiles, which all were offered in the deal. The DSCA notification also mentioned BLU 117, BLU 111 and BLU 109 bombs, as well as AGM 154C 1 Joint Stand Off Weapons (although the latter is unlikely as production ended in 2023).