Кіріспе

Англиядағы бұрынғы жергілікті әкімшілік ауданы

Крейвен – Солтүстік Йоркширдің батысында, Скиптон қалашығының маңында орналасқан метрополитендік емес аудан болды. 1974 жылдан 2023 жылға дейінгі заманауи түрінде Крейвен жеке жергілікті әкімшілік ауданы болып табылды, ол бастапқыда Скиптон қалалық ауданы, Сеттл ауылдық ауданы және Скиптон ауылдық ауданының көп бөлігінің бірігуінен құрылды, бәрі де тарихи түрде Йоркширдің Батыс Ридингіне кірген. 2023 жылдың 1 сәуірінен бастап ол жаңа Солтүстік Йоркшир кеңесінің біртұтас әкімшілік бірлігінің құрамына кірді. 2011 жылғы халық санағы бойынша жергілікті билік аумағының халқы 55 409 адамды құрады. Крейвен – осы ауданның тарих бойындағы атауы. Оның 11 ғасырдағы аумағын «Домсдей кітабынан» білуге болады, бірақ оның шекаралары қазір әкімшілік, салық салу немесе дінге байланысты өзгешеленеді.

Топонимика

Крейвен атауының шығу тегі нақты белгісіз, бірақ оның кельттік түбі сарымсақ сөзімен (уэльс тілінде "craf") байланысты болуы мүмкін. Сондай-ақ, протокельт тіліндегі *krab сөзінің қандай да бір жағдайда сызылған немесе қасылған нәрсені білдіргені, тіпті кельттік тіліне дейінгі cravona деген сөздің болғандығы да айтылады, ол тасты аймақ деген мағынаны білдіреді деп есептеледі. Азаматтық қолданыста Крейвен немесе Крейвеншир атаулары 1166 жылға қарай Стайнклифке ұступи білдірді. Дегенмен, шіркеу архидиакондығы Крейвен атауын сақтап қалды.

Тарихқа дейінгі дәуір

Крейвендегі адам өмірінің алғашқы анықталған іздері шамамен б.з.д. 9000 жылға жатады: Виктория үңгірінен табылған, мүйізден жасалған аңшы гарпунының ұшы. Мезолит дәуірінің көшпелі аңшыларының көптеген іздері – олардың тіліктерге орнатқан шақпақ тас ұштары. Осы микролиттердің көп саны Малхам Тарн және Семервотер аймақтарында табылды. Шақпақ тас Долиналарда кездеспейді, ең жақын кен орны Шығыс Йоркширде орналасқан. Биік жерлерде микролиттер ағаштар шебіндегі бұлақтардың жанынан табылған, бұл ашық аңшылық алқаптарына жақын лагерьлердің болғанын көрсетеді. Аңдарға толы өзенді орманды жерлерде бұғы, қабан және аурок мекендеген, ал биік жерлер ашық шалғындықтар болып, мұнда бұғы, елік және жылқылардың едәуір тобы жайылып жүрген. Сол дәуірге тән тұрақты елді мекендер табылған жоқ, аң аулау маусымдық сипатта болды, қыс айларында жазыққа қайтатын. Б.з.д. 5000 жылдан кейін, алыс қашықтықтағы сауда тас балталардың таралуы арқылы анықталады. Литологиялық талдау олардың кен орнының Орталық Камбриядағы Лэнгдейл екенін көрсетеді, ал көптеген табылған орындар Рибблсдейл және Эйрдейлде орналасқан, бұл Крейвеннің Пеннин таулары арқылы сауда жолы болғанын көрсетеді. Эльслак қаласында орналасқан бұл бекініс арқылы Рим жолы өтеді, ол басқа екі бекініс – Ланкаширдегі Рибчестердегі Бреметеннакум және Йоркширдегі Илклидегі бекіністі байланыстырады. Археологтар жолдың Рибблсдейлмен Клитероуден шамамен шығысқа қарай, содан кейін Барнольдсвиктің солтүстігінен өтіп, Торнтон-ин-Крейвендегі төменгі өткел арқылы Эйрдейлге дейін солтүстік-шығысқа қарай жүретінін сипаттайды.

Англосаксон тілдері

991–1016 жылдары Данегельдті жинау үшін англосакстар өз территорияларын салықтық округтерге бөлді. Стейнклифф және Эвкросс Вапентактері біз Крейвен деп білетін аймақты, сондай-ақ Ланкаширдегі Боуленд орманы және Камбриядағы Седберг сияқты одан тыс жерлерді де қамтыды. Шіркеу 16 ғасырға дейін осы аймақтарды пайдаланып келді.

Нормандықтар жаулап алуы

Аграрлық жерлер ағылшын-скандинавиялық шаруалардан бірте-бірте тартылып алынып, король оларды таңдалған нормандарға берді. Бұрынғы және кейінгі жер иелері "Домсдей кітабында" жыртылатын жердің көлемімен бірге тіркелді.

"Домсдей кітабы"

1086 жылғы Ұлы Domesday Book Англияның осы бөлігіндегі кейінгі Wapentake округтерінің атауларын қолданбады, әдеттегідей болғанмен, оның орнына Craven атауын қолданды. Кітапта кейінгі сипаттамалардан батысқа қарай жатқан жерлер де қамтылды: Лонсдейлдегі Лунь өзеніндегі Melling, Wennington және Hornby, тіпті Камбриядағы Grange-over-Sands маңындағы Holker. Cravenнің тарихи солтүстік-батыс шекарасы күрделі мәселе. Бір топ адамдар Норман басып алуына дейін Солтүстік Англияның жағалаудан жағалауға дейін York қаласынан басқарылғанын және оның York Корольдігі деп аталғанын мәлімдейді. 1086 жылға қарай Нормандар Солтүстік Англияда тек бір графтықты – Yorkshire-ті белгіледі. Сөйтіп, 1086 жылғы Норман Yorkshire-і 1065 жылғы York Корольдігімен шамалас болды деп болжауға болады, және Domesday Book оны қолдайды. Алайда, қарсы тұратын топ алғашқы Yorkshire 1974 жылға дейін болғандай кішкентай болды деп санайды, ал Amounderness, Cartmel, Furness, Kendale, Copeland және Lonsdale Domesday Book-қа әкімшілік қолайлылығы үшін ғана қосылған. Сонымен қатар, Domesday Book Cravenнің енін мүлдем сипаттамайды, себебі тек өңделетін жерлер ғана тіркелген. Егіс шаруашылығы Craven шаруашылығының шағын бөлігі болды, ал сол кездегі шаруалардың саны Солтүстіктің аграрлық аймақтарында азайды. Cravenнің көп бөлігі өңделмейтін сортаңдықтар, ал аңғарлар көбінесе батпақты, көлеңкелі және қырау жиналатын жерлер, мұздық тас балшықтан тұратын топырақтары өңдеуге өте қиын. Сондықтан егіс суармалы, орташа көлбеу беткейлерде ғана өсірілді. Биік беткейлер тас-қиыршық тастарға толы болғандықтан, Craven-де мал жаю әлі де негізгі көзі болып табылады, сонымен қатар қой шаруашылығы да маңызды. Жайылымдық жерлер Domesday Book-қа енбегендіктен, манаптардың иеліктерінің толық ауданы тек шамамен анықталады. 1092 жылы оған Морекэмб шығанағын шотландтық шабуылдардан қорғау үшін Lonsdale да берілді. 1100 жылы Англияның Генрих I патшасы таққа отырғаннан кейін көп ұзамай түрлі наразылықтары бар адамдар көтеріліс жасады. Бірнеше Yorkshire лордтары қатысып, олардың иеліктері тәркіленді. Cravenде бұл Roger the Poitevin, Erneis of Burun және Gilbert Tison болды. Патша үкіметте тәжірибелі адамдарды тағайындау арқылы Yorkshire-ті қайта ұйымдастырды. 1102 жылдан кейін Cravenshire-дегі қамалдар Romille және Percy әулеттері арасында бөлінді. Патша Cravenshire тығыз құрылымды сақтап қалуды қалағаны анық болды, өйткені ол өз иеліктерінен жерлер қосты. Нәтижесінде екі жартылай байланысқан қамал құрылды, олар Cravenдегі жерлердің көп бөлігін қамтыды. Percy иеліктері негізінен Ribblesdale-де, Gisburn қамалымен шоғырландырылған, ал Romille-дер Upper Wharfedale және Upper Airedale-де үстемдік етті, Skipton қамалындағы бекінісімен.

XIV ғасыр

Крейвен әлі де шотланд шабуылшыларынан зардап шегіп жатты; мысалы, 1318 жылы олар Килдвикке дейінгі шіркеулерге ауыр зиян келтірді. 1377 жылы Poll Tax тізілімдері арқылы Крейвеннің ең алғашқы сақталған толыққанды статистикасы жинақталды. Олардың көмегімен түрлі мамандықтардың табысын және ауылдардың салыстырмалы мәнін салыстыруға болады. Тізілімдерде әрбір шағын ауыл мен кент аталады. Стейнклиф және Эвкросс вапентакелері Крейвенді, сондай-ақ солтүстікке қарай Седберг сияқты аймақтарды қамтиды. Жас король Ричард II бұл салықты Жүз жылдық соғыстан қалған қарыздарын төлеу үшін бұйырды. Оның 1377 жылғы алғашқы қолданылуы бір реттік төлем болды, ал 1379 жылғы екіншісі 1 гроттан (4 пенс) 4 маркаға дейін өзгеретін мөлшерлеме болды. Дегенмен, 1381 жылғы 4 гроттан (1 шиллинг) басталатын үшінші салық сыбайлас жемқорлықпен салынып, 1381 жылғы Ұлы көтеріліске алып келді.

17 ғасырдағы ошақ салығы

Бұл құнды жазбалар аймақты вапентактар арқылы да анықтайды. Бұл салықты Чарльз II үкіметі ауыр қаржылық қиындық кезінде енгізді және оны 1689 жылы Уильям мен Мэри жойғанға дейін жинау жалғасты. Оның шарттарына сәйкес, әрбір салық төлеуге міндетті үй иесі өз меншігіндегі әрбір ошақ үшін бір шиллинг төлеуі керек еді, ол жыл сайын екі рет, күн мен түн теңелу кезінде, Михаил күні (29 қыркүйек) және Әйелдер күні (25 наурыз) төленетін. Йоркширдің барлық үш облысының деректері қазір толықтай көшіріліп, талданды және тегін онлайн қолжетімді.

Ірі қара мал

16-17 ғасырларда Крейвенде Лонгхорн сиырлары басым болды. Жақсы сапалы бұқалар әр ауылдың жанындағы жалпы мал жайылымын жақсарту үшін бірлесіп сатып алынды. 18 ғасырда олар Шортхорн сиырларымен шағылыстырылды; толық бойға жеткен шағылысқан малдың салмағы шамамен 725 кг (1600 фунт) болды. Крейвен таулы аймақтарының кейбір малшылары мал өсіруге арналған керуен жолдарымен мал әкелу үшін Шотландияға, мысалы, Обан, Ланарк және Стирлинг қалаларына барып мал сатып алатын. 1745 жылдың жазында белгілі мистер Биртвистл Шотландияның ең солтүстік бөлігінен 20 000 бас малды Мальхам маңындағы Грейт Клоузға айдап әкелді.

Қазіргі заманда сүт шаруашылығы басымдыққа ие болды және 1970-жылдардан кейін Холштейн-фризиан тұқымы ең танымал болды, олардың салмағы шамамен 725 кг (1600 фунт) құрайды.

Кен қазу

Силурлық құмтас Инглтон мен Рибблсдейлдің үстіндегі Солтүстік Крейвен жарылысы бойымен өндіріледі. Төменгі карбон дәуірінің Үлкен Жарақ әктасы осы аймақтарда, сондай-ақ Грассингтонның жанында өндіріледі. Карбон кезеңінің рифтік әктасы Скиптон төңірегінде өндіріледі.

Жолдамалар

[[Файл:Пеннин таулары арқылы аралықтар Ұлыбританияның топографиялық картасы.gif|thumb|right|Орталық Пеннин тауларын төменгі асулар арқылы оңай кесіп өтуге болады: Барнолдсвикке жақын Аирдейлден Рибблсдейлге, Кольн маңындағы Аирдейлден Пендл Уотерге, Сетлге жақын Рибблсдейлден Лонсдейлге. Кольнге жақын Аирдейл-Пендл Уотер асуы Фолриджде орналасқан, оны кейде Эйр Гэп деп те атайды. Рибблсдейл мен Лонсдейлдің Сетлге жақын асуы Гигглсвик Скарда, солтүстікке қарай, бірақ ол Крейвенмен салыстырғанда төмен, себебі ол биікке көтеріледі және кейбір аймақтардағы климаты субарктикалық болып саналады. Ел бойынша ең жақын төменгі деңгейлі бағыттар: солтүстікке қарай Тайн Гэп немесе оңтүстікке қарай Дербиширдегі A619 тас жолы. Рибблсдейлге жоспарланған маршрут төменгі асу арқылы өтуді көздеген, бірақ Нельсон мен Колн қалаларындағы өнеркәсіптік революция олардың маршрутын Колнге жақын Фолриджге өзгертуді пайдалырақ етті, тіпті ол ең биік асу болғанына қарамастан.

Білім деңгейі

Жұмыс істейтін жастағы халықтың білімі жоғары деңгейдегі азаматтардың үлесі ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары, ал аудан тұрғындарының 40% басқарушылық және кәсіби қызметпен айналысады. Сонымен қатар, Lantra-ның Landskills бағдарламасы ауыл шаруашылығы, бағбандалық және орман шаруашылығы салаларында тиімділік пен табыстылықты арттару бойынша семинарлар ұсынады, оларға дейін 70% дейін қаржыландыру қарастырылады. Крейвен ауданы ауыл шаруашылығы бизнесін қолдау және дамыту, сондай-ақ Йоркшир ауылдық оқу желісімен қамтылған. Дегенмен, 2004 жылдан 2009 жылға дейін білім деңгейі шамамен 12%-ға төмендеді және білімі жоқ адамдардың саны 1,8%-ға артты. Мұндай адамдардың жұмысқа орналасу мүмкіндіктері шектеулі, алайда Скиптон қаласындағы Крейвен колледжі Солтүстік Йоркширдегі ең ірі қосымша білім беретін колледждердің бірі болып табылады және ауылдық аймақтарға қолжетімділік қызметін ұсынады. Скиптон ауданындағы үш мұражайдың бірі. Ол түрлі жобаларды іске асыру үшін қаржыландыру алды: The Phoenix Project; Крейвендегі тағы үш мұражаймен бірлесіп жүзеге асырылған бұл жоба коллекцияларға қолжетімділікті арттырды. "Археология және ландшафт" жобасы жастарға, отбасыларға және әлеуметтік жағдайы нашар топтарға бағытталған, 3460 жас және 17000-нан астам ересекке арналған іс-шаралар, семинарлар, демонстрациялар мен білім беру бағдарламаларын ұсынады. "Жас археологтар клубы" бағдарламасы 2009-2010 жылдары шамамен 3000 студентке мұражай білімін жеткізді. Аталған жобалар аясында Крейвен мұражайы мен галереясының қызметкерлері Солтүстік Крейвен өмірінің мұражайымен, Сеттлдегі "The Folly" және Грассингтон халық мұражайымен бірлесіп жұмыс істеді.

Өнер

Крейвен ауданы музыка, театр, би, әдебиет, бейнелеу өнері және фестивальдер арқылы өнерді қолдайды. 2006 және 2009 жылдар аралығында Англияның (Йоркшир) Өнер кеңесінен жалпы сомасы 435 811 фунт стерлинг көлемінде қаржыландыру түсті. Гүлбенкиан қоры және Эсме Фэрберн қоры сияқты басқа да көздерден қосымша 160 000 фунт стерлингтен астам гранттар бөлінді. Скиптон қаласы қазір жыл сайын көрмелер бағдарламасын ұйымдастырып өткізеді.

Медиа

Телевизия жағынан аудан BBC Yorkshire және ITV Yorkshire телеарналарымен қамтылған. Дегенмен, ауданның солтүстік-батыс бөліктері, оның ішінде Сеттл, BBC North West және ITV Granada арналарымен қамтамасыз етіледі, олар Winter Hill телехабар таратушысынан хабар таратады. Аудан үшін BBC жергілікті радиосы BBC Radio York (104.3 FM) және BBC Radio Lancashire (104.5 FM) арқылы жүзеге асырылады. Облыстық коммерциялық станциялар – Greatest Hits Radio Yorkshire (бұрын Stray FM) (107.8 FM) және қоғамдық радиостанциялар – Drystone Radio (103.5 FM) және Dales Radio (Сеттл және Инглтонды қамтиды) (104.9 FM). Ауданның жергілікті газеті – Craven Herald & Pioneer.

Спорт

Крейвен кеңесі 2003 жылы Крейвен бассейні мен фитнес орталығын ашты және оны 2007 жылы кеңейтті. Орталық Ұлттық лотерея сыйлығының «Ең жақсы жартылай финалисті спорттық жоба» номинациясында жартылай финалға өтті. Craven Active Sports Network спорт пен белсенді демалысқа қатысу мүмкіндіктерін дамытады, аудан бойынша түрлі жобаларды қаржыландырады, 2001–2011 жылдары 14,5 миллион фунт стерлингтен астам қаржы тартылды. Ұлттық шектеусіз спорт схемасы 1205 жас және жасөспірімге спорттық іс-шаралар бағдарламасын ұсынды, бұл сыртқы қаржыландырудан 45 000 фунт стерлинг әкелді. Уильям Крейвенге көптеген қайырымдылықтар жасады, Бёрнсоллда мектеп ашты. Уильямның ұлдарының бірі, Джон Крейвен, Оксфорд және Кембридж университеттерінде танымал Крейвен стипендияларын құрды және 1647 жылы Крейвен қалаларына, оның ішінде Бернсолл мен Скиптонға көптеген қайырымдылық мүліктерді қалдырды. 1660 жылы Уильямның аға ұлы Уильям Крейвен Карл II-нің бірінші Крейвен графы атанды. Бірақ бұл атақ есімдік болды, өйткені иелік Беркширдегі Уффингтонда орналасқан, сондықтан ол Крейвен Йоркширдің лорды емес еді. Ботаник Джордж Кейли (1770–1829) Крейвенде дүниеге келген.