Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Габриэль Бетлен (Бетлен Габор; 15 қараша 1580 – 15 қараша 1629) – 1613 жылдан 1629 жылға дейін Трансильванияның князі және 1622 жылдан 1625 жылға дейін Ополе герцогы болды. Сонымен қатар, ол 1620 жылдан 1621 жылға дейін Венгрия тағына сайланған король болды, бірақ елінің барлық аймағын бақылауға алмады. Османдықтардың қолдауымен Бетлен өзінің кальвинист княздығын Габсбургтар мен олардың католик одақтастарына қарсы соғысқа шығарды.
Gabriel Bethlen (Bethlen Gábor; 15 November 1580 – 15 November 1629) was Prince of Transylvania from 1613 to 1629 and Duke of Opole from 1622 to 1625. He was also King elect of Hungary from 1620 to 1621, but he never took control of the whole kingdom. Bethlen, supported by the Ottomans, led his Calvinist principality against the Habsburgs and their Catholic allies.
Ерте өмір
Габриэль Фаркас Бетлен де Иктар мен Друзсиана Лазар де Сарегидің екі ұлының үлкені болды. Габриэль 1580 жылдың 15 қарашасында әкесінің Маросилье (қазіргі Румыниядағы Илия) имелігінде дүниеге келді. Фаркас Бетлен – Венгрия Корольдігінің орталық аумақтарын Османдықтардың басып алуына байланысты ата-бабаларының Иктарын (қазіргі Румыниядағы Иктар Будинце) жоғалтқан венгр дворяны. Трансильвания князі Степан Батори оған Маросилье қаласын сыйға берді және оны князьдіктің генерал-капитаны етіп тағайындады. Друзсиана Лазар Секель әулетінен шыққан. 1591 жылы Фаркас Бетлен мен оның әйелі қайтыс болып, екі ұлы Габриэль мен Стефан жетім қалды. Бауырластарды анасының ағасы Андраш Лазар де Сареги қамқорлығына алды. Олар бірнеше жыл бойы Секел жеріндегі (қазіргі Румыниядағы Лазареа) Сарегидегі Лазар қамалында өмір сүрді. Габриэльдің сарай тарихшысы Гаспар Бойти Верес Лазарды "мұңғаюшы және қатал" жауынгер ретінде сипаттап, олардың формальды біліміне көп көңіл бөлмегенін айтады. Габриэльдің 1593 жылғы алғашқы сақталған хаты бойынша, Трансильвания князі Зигмунд Батори 1591 немесе 1592 жылы "көптеген икемдеуші адамдардың сөзімен" бауырластардың имеліктерін өтемақы төлемей тартып алды, бірақ "бірнеше жақын туыстары" князьды оларға имеліктерін қайтарып беруге немесе басқа жерлерді беруге көндірді. Габриэль сол хатта князьдің Гюлафехервардағы (қазіргі Румыниядағы Альба-Юлия) сарайына баруды шешкенін де жазды.
Gabriel was the elder of the two sons of Farkas Bethlen de Iktár and Druzsiána Lázár de Szárhegy. Gabriel was born in his father's estate, Marosillye (now Ilia in Romania), on 15 November 1580. Farkas Bethlen was a Hungarian nobleman who lost his ancestral estate, Iktár (now Ictar Budinț in Romania), due to the Ottoman occupation of the central territories of the Kingdom of Hungary. Stephen Báthory, Prince of Transylvania, granted Marosillye to him and made him captain general of the principality. Druzsiána Lázár was descended from a Székely noble family. Both Farkas Bethlen and his wife died in 1591, leaving their two sons, Gabriel and Stephen, orphaned. The brothers were put under the guardianship of their maternal uncle, András Lázár de Szárhegy. They lived in the Lázár Castle in Szárhegy in Székely Land (now Lăzarea in Romania) for years. Gabriel's court historian, Gáspár Bojti Veres, described Lázár as a "grumpy and fierce" soldier who did not care much about their formal education. According Gabriel's first extant letter (from 1593), Sigismund Báthory, Prince of Transylvania, seized the brothers' estates "at the word of many coaxing people" without paying a compensation to them in 1591 or 1592, but a "few primary kinsmen" convinced the prince to offer restitution or other landed property to them. Gabriel also mentioned in the letter that he decided to visit the prince's court in Gyulafehérvár (now Alba Iulia in Romania).
Басталуы
Қазіргі заманғы тарихшылар Габриэльдің жастық шағындағы маңызды оқиғаларды ондаған жылдар өткен соң жазылған дереккөздерге (атап айтқанда, естеліктер мен хаттарға) сүйене отырып қайта құруға тырысады, себебі 1593 және 1602 жылдар аралығында оны есімдері тіркелген екі ғана құжат бар. Кейінгі деректердің бірі – Габриэльдің 1628 жылғы өзінің хаты, онда ол Стивен Боцкайдың оны тәрбиелеп, оған "жоғары сенім артып" өсіргенін айтқан. Габриэль Боцкайды өзінің "туысы" деп те атады. Тағы бір маңызды дереккөз – Габриэльдің жеке адамы Пал Хапортони Форро жазған мәліметтер, онда Габриэльдің жастық шағында "үлкен және құрметті лауазымдарды" атқарғаны және "қиын, еңбекке толы елшілік міндеттерін" орындағаны айтылған. Осы дереккөздерге сүйене отырып, қазіргі заманғы тарихшылар Боцкайдың Габриэльдің Зигмунд Баторидің сарайындағы мансабын арттырғанын болжайды, бірақ сол кездегі ешбір құжат оның ханзаданың сарайында болғанын көрсетпейді. Зигмунд Батори 1595 жылы Папа Климент VIII-нің Осман империясына қарсы Киелі лигасына қосылып, Осман территориясына басып кірді. Тарихшы Йозеф Барчаның сөзіне сәйкес, Габриэль 1595 жылы Валахиядағы Гюржу шайқасында Осман империясына қарсы күресте алғашқы тікелей соғыс тәжірибесін алған. Османдық жеңістер сериясінен кейін Батори 1597 жылы Опол мен Рациборцтың Силезия герцогтықтарына ие болу үшін тақтан бас тарды, бұл Рудольфтың (сонымен қатар Корольдік Венгрияның патшасы) Трансильванияны басып алуына жағдай жасады.
Modern historians try to reconstruct the major events of Gabriel's youth based on sources (primarily memoirs and letters) completed decades later, because only two documents written between 1593 and 1602 mentioned him. One of the later sources is Gabriel's own letter from 1628, in which he stated that Stephen Bocskai had raised him and "placed great credence" in him. Gabriel also stated that Bocskai was his "kin". Another important source was written by Gabriel's retainer, Pál Háportoni Forró, who stated that Gabriel had held "great and honorable offices" and performed "the greatly laborious duties of emissary" in his youth. Based on these sources, modern historians assume that Bocskai boosted Gabriel's career in Sigismund Báthory's court, but no contemporaneous document mentioned his presence in the prince's retinue. Sigismund Báthory joined the anti Ottoman Holy League of Pope Clement VIII and broke into Ottoman territory in the summer of 1595. According to historian József Barcza, Gabriel gained his first direct experience of warfare fighting against the Ottomans in the Battle of Giurgiu in Wallachia in 1595. After a series of Ottoman victories, Báthory abdicated in return for the Silesian duchies of Opole and Racibórz in 1597, enabling the commissioners of the Holy Roman Emperor, Rudolph (who was also king of Royal Hungary) to take possession of Transylvania.
Анархия
Сигизмунд Батори тақтан бас тарғанын өкінді және 1598 жылдың тамыз айында Трансильванияға оралды. 1599 жылдың қаңтарында Рудольфпен келіссөздер жүргізу үшін Боцкайды Прагаға жіберді. Ғалымдардың бір теориясына сәйкес, Габриэль Бетлен Боцкаймен бірге Прагаға барған. Тарихшы Йозеф Барча да Габриэльдің сол кезде Габсбург монархтарының Трансильванияны Осман империясынан қорғай алмайтынын түсінген болуы керек дейді. Габриэльдің өзі Прагаға Зигизмунд Баторидің сүйемелдемесімен белгісіз күні барғанын айтты. Габриэль 1599 жылы Сигизмунд тағы да тақтан бас тарғанда поляк көмегімен таққа отырған Андрей Баториді қолдады. Валахия князі Батыл Михаил Трансильванияға шабуыл жасап, 1599 жылдың 8 қазанында Селенберг шайқасында Андрейді жеңді. Габриэль шайқаста жарақат алды және жаралары ұзақ уақыт жазылмай келді. Батыл Михаилды Трансильваниядан Рудольфтың қолбасшысы Джорджио Баста қуды. Келесі жылдары Трансильвания Бастаның жалақысыз жалдамалы әскерлерімен, сондай-ақ Осман және Қырым татарларының әскерлерімен үнемі тоналып отырды. Габриэль мен оның ағасы Стефан мұрагерлік иеліктерін бөлісіп, Габриэль Маросильеге ие болды. Олардың келісімінде де "кәпір немесе Құдайсыз билеуші" Габриэльдің мүлкін тартып алуы мүмкін екені айтылды. Габриэль Бастаға қарсы көтерілген Трансильвания ақсүйектеріне қосылды. 1602 жылдың маусым айында Сигизмунд Батори (қайта Трансильванияға оралған) Габриэльге және оның ағасына Арад округінде жер берді. Көтерілісші дворяндардың әскері 1602 жылдың 2 шілдесінде Тёвис (қазіргі Румыниядағы Тейуш) маңында талқандалды. Шайқастан кейін ол Марос өзенінен жүзіп өтіп, Осман империясындағы Темешварға (қазіргі Румыниядағы Тимишоара) қашты. Сол кездегі Амбрус Сомогидің айтуынша, ол Османдықтарды Секелиді қолдауға көндіру үшін Трансильванияның жетекші ақсүйектері Мұса Секелиді қолдағанын көрсететін хаттар жасады. 1603 жылдың наурыз айында Секели Трансильванияға шабуыл жасағанда Габриэль оның алғы шебінің қолбасшысы болды. Секелидің әскерлері Марос бойындағы көптеген бекіністерді басып алып, Гюлафехерварды қоршауға алды. Қоршау кезінде князь сарайы өртенді. Секели мамыр айында хан болып жарияланды, бірақ Валахия князі Раду Шербан 17 шілдеде оның әскерін Баркарозньо (қазіргі Румыниядағы Рашнов) маңында талқандады. Секели шайқаста қаза тапты, ал оның жақтастары (олардың ішінде Габриэль) Осман империясына қашты. Трансильваниялық босқындар Габриэльді өздерінің басшысы деп санай бастады. Олар тамыз айында Константинопольге делегация жіберіп, Габриэльді хан сайлауға Османның бас визирінен рұқсат сұрады және Трансильванияға оралу үшін Османдық көмек сұрады. Бас визир рұқсат берді, бірақ босқындардың бірі Болдизар Сильваси Габриэльдің сайлануына қарсылық көрсетті, ханзаданы босқындар тобы емес, Трансильвания диетасы сайлауы керек екенін атап өтті.
Sigismund Báthory regretted his abdication and returned to Transylvania in August 1598. He sent Bocskai to Prague to start negotiations with Rudolph in January 1599. According to a scholarly theory, Gabriel Bethlen accompanied Bocskai to Prague. Historian József Barcza also says, Gabriel must have realized around that time that the Habsburg monarchs were unable to defend Transylvania against the Ottomans. Gabriel himself stated that he visited Prague in the retinue of Sigismund Báthory at an unspecified date. Gabriel supported Andrew Báthory, who mounted the throne with Polish assistance after Sigismund again abdicated in 1599. Michael the Brave, Prince of Wallachia, broke into Transylvania and defeated Andrew in the Battle of Sellenberk (at present day Șelimbăr in Romania) on 8 October 1599. Gabriel received wounds in the battle and his wounds healed slowly. Michael the Brave was expelled from Transylvania by Rudolph's commander, Giorgio Basta. During the following years, Transylvania was regularly pillaged both by Basta's unpaid mercenaries, and by Ottoman and Crimean Tatar troops. Gabriel and his brother, Stephen, divided their inherited estates, with Gabriel receiving Marosillye. Their agreement also refers to the anarchic situation, mentioning the possibility that "either pagan or some godless prince or the governor" would seize Gabriel's property. Gabriel joined the Transylvanian noblemen who rose up against Basta. Sigismund Báthory (who had again returned to Transylvania) granted Gabriel and his brother landed property in Arad County in June 1602. The army of the rebellious noblemen was annihilated near Tövis (now Teiuș in Romania) on 2 July 1602. After the battle, he swam over the Maros River and fled to Temesvár in the Ottoman Empire (now Timișoara in Romania). He forged letters which suggested that the leading Transylvanian noblemen supported Moses Székely to persuade the Ottomans to support Székely, according to the contemporaneous Ambrus Somogyi. When Székely broke into Transylvania in March 1603, Gabriel was the commander of his vanguard. Székelys' troops conquered most fortresses along the Maros and laid siege to Gyulafehérvár. During the siege, the princely palace burned. Székely was installed as prince in May, but Radu Șerban, Prince of Wallachia, annihilated his army near Barcarozsnyó (now Râșnov in Romania) on 17 July. Székely was killed in the battlefield, and his supporters (among them Gabriel) fled to the Ottoman Empire. The Transylvanian refugees started to regard Gabriel as their leader. They sent a delegation to Constantinople in August, asking the permission of the Ottoman grand vizier to elect Gabriel prince and seeking Ottoman assistance to their return to Transylvania. The grand vizier granted the permission, but one of the refugees, Boldizsár Szilvási, prevented Gabriel's election, pointing out that a prince could not be elected by a group of refugees, but by the Diet of Transylvania.
Боцкайдың қолдаушысы
Габриэль бай Стивен Боцкайды Рудольфтің өкілдеріне қарсы көтерілуге көндірді. 1604 жылдың 13 қыркүйегінде патша әскерлері Темешвар маңындағы босқындар лагеріне шабуыл жасағаннан кейін, Бетлен мен Боцкай арасындағы құпия хат алмасуының қолға түскені туралы әңгімелер тарады. Жазадан қорқып, Боцкай Соломко (қазіргі Румыниядағы Шоимени) қамалына шегініп, қарсылық көрсетуге дайындық жасады. Ол хаджду әскерлерін жалдап, 15 қазанда патша әскерін жеңді. Боцкай 11 қарашада Кассаны (қазіргі Словакиядағы Кошице) басып алды. Одан кейін Габриэль Осман сұлтаны Ахмет I-нің Боцкайды Трансильвания князі деп атаған ахиднамесін (немесе жарғысын) табыс етті. 1605 жылдың 21 ақпанында ақсүйектер мен секелилердің делегаттары Боцкайды князь сайлады. Бетленнің хатына сәйкес, Боцкай оған "кейбір қамалдарды" жаулап алуға бұйрық берді, сондықтан ол мамырдағы үйленуін кейінге жылдыруға мәжбүр болды. Габриэль, ақыры 1605 жылдың тамызында Зюзанна Каролиға үйленді. Боцкай оған Вайдахуняд (қазіргі Румыниядағы Хунедоара) иелігін сыйлады. Князь оны сондай-ақ Хуняд округінің мәңгілік испаны (басшысы) етіп тағайындады. Бетлен кальвинист болған. Ол иезуит Гьёрги Калдыға Киелі кітапты аударуға және басып шығаруға көмектесті. Ол гимндер жазды және 1625 жылдан бастап Иоганн Тесселиусты капельмейстер ретінде жұмысқа алды.
Gabriel decided to persuade the wealthy Stephen Bocskai to rise up against Rudolph's commissioners. After royal troops attacked the refugees' camp near Temesvár on 13 September 1604, rumours about the capture of a secret correspondence between Bethlen and Bocskai began circulating. Fearing reprisals, Bocskai withdrew to his fortress at Sólyomkő (now Şoimeni in Romania) and make preparations to resist. He hired irregular Hajdú troops and defeated a royal army on 15 October. Bocskai took possession of Kassa (now Košice in Slovakia) on 11 November. Soon after, Gabriel gave the ahidnâme (or charter) in which the Ottoman Sultan, Ahmed I, styled Bocskai as prince of Transylvania. The delegates of the noblemen and the Székelys elected Bocskai prince on 21 February 1605. According to a letter of Bethlen, Bocskai ordered him to capture "certain castles", for which he had to postpone his marriage in May. Gabriel finally married his bride, Zsuzsanna Károlyi, in August 1605. Bocskai granted the domain of Vajdahunyad (now Hunedoara in Romania) to him. The prince also made him the perpetual ispán (or head) of Hunyad County. Bethlen was a Calvinist. He helped György Káldy, a Jesuit, translate and print the Bible. He composed hymns and from 1625, employed Johannes Thesselius as kapellmeister.
Трансильванияның князі
1605 жылы Бетлен Стивен Боцкайды және оның ізбасары Габриэль Баториді (1608–1613) қолдады. Кейін Бетлен Баторимен арасы суысып, Осман империясына қашып кетті. 1613 жылы Баторий өлтірілгеннен кейін Осман империясы Бетленді Трансильвания князі етіп тағайындады, және бұл 1613 жылғы 13 қазанда Трансильвания диетасы Коложварда (Клуж-Напока) қаласында бекітілді. 1615 жылы Тирнау бейбіт шартынан кейін Бетленді Киелі Рим императоры Матиас мойындады. Бетленнің билігі – сауатты абсолютизмнің үлгісі болды. Ол кендерді және өнеркәсіпті дамытып, Трансильванияның көптеген сыртқы сауда салаларын мемлекеттік меншікке алды. Оның агенттері тауарларды белгіленген бағамен сатып алып, шетелге сату арқылы пайда тапты. Бетлен өз астанасы Гюлафехерварда (Альба Юлия) сәнді жаңа сарай салдырды. Бетлен өнерді және кальвинистік шіркеуді қолдады, протестант дін қызметкерлеріне мұрагерлік дворяндық атағын берді. Бетлен сондай-ақ Бетельн Габор колледжін құрып, білім беруді ынталандырды, венгр ғалымдарын және оқытушыларын шақырып, Трансильвания студенттерін Англияның, Голландия Республикасының және Германияның протестант княздықтарындағы протестант университеттеріне жіберді. Ол сондай-ақ крепостнойлардың балаларының білім алу құқығын қамтамасыз етті.
In 1605, Bethlen supported Stephen Bocskay and his successor Gabriel Báthory (1608–1613). Bethlen later fell out with Báthory and fled to the Ottoman Empire. In 1613, after Báthory was murdered, the Ottomans installed Bethlen as Prince of Transylvania and this was endorsed on 13 October 1613 by the Transylvanian Diet at Kolozsvár (Cluj Napoca). In 1615, after the Peace of Tyrnau, Bethlen was recognised by Matthias, Holy Roman Emperor. Bethlen's rule was one of enlightened absolutism. He developed mines and industry and nationalised many branches of Transylvania's foreign trade. His agents bought goods at fixed prices and sold them abroad at profit. In his capital, in Gyulafehérvár (Alba Iulia), Bethlen built a grand new palace. Bethlen was a patron of the arts and the Calvinist church, giving hereditary nobility to Protestant priests. Bethlen also encouraged learning by founding the Bethlen Gabor College, encouraging the enrollment of Hungarian academics and teachers and sending Transylvanian students to the Protestant universities of England, the Dutch Republic, and the Protestant principalities of Germany. He also ensured the right of serfs' children to be educated.
Габсбургтерге қарсы көтеріліс
Бетлен жалдамалы әскердің тиімді тұрақты армиясын ұстап тұрды. Ол Ұлы Портамен (Осман империясы) қарым-қатынасын сақтап, солтүстік және батыстағы жерлерді иемденуге тырысты. Отыз жылдық соғыс кезінде ол Корольдік Венгрияның Габсбургтарына шабуыл жасады (1619–1626). Бетлен Габсбургтердің автократиясына, Корольдік Венгриядағы протестанттарды қудалауға, 1606 жылғы Вена бейбітшілігін бұзуға және Габсбургтердің Осман империясымен және Жоғарғы Венгрияның капитаны Георг Дрогетпен (1633–1661) жасаған одақтастығына қарсы болды. 1619 жылдың тамызында Бетлен Корольдік Венгрияға басып кірді. Қыркүйекте ол Кассаны (Кошице) басып алды, онда протестанттық қолдаушылар оны Венгрияның басшысы және протестанттардың қорғаушысы деп жариялады. Ол Жоғарғы Венгрияны (қазіргі Словакия) бақылауына алды. 1619 жылдың қыркүйегінде кальвинизмге өтпегені үшін иезуиттер Марко Крижевчанин, Стивен Понграч және Мелхиор Гродечки Бетленнің бұйрығымен шейіт болды. Кейіннен бұл үшеуі де католик шіркеуі қасиетті деп жариялады. 1619 жылдың қазан айында Бетлен Пресбургті (Позсони, қазіргі Братислава) басып алды, онда Венгрияның палатині Венгрияның Киелі Коронасын оған табыс етті. Алайда, Бетлен, Моравия және Чехия иеліктерінің графы Йиндрих Матьяш фон Тюрн Вальсассинамен бірге Венаны басып алмады және қарашада Георг Дрогеттің және поляк жалдамалы әскерлерінің (лисовчичи) күштері Гуменне шайқасында жеңіске жетіп, Бетленді Австрия мен Жоғарғы Венгриядан кетуге мәжбүр етті. Бетлен Пресбург, Касса (қазіргі Кошице) және Бештерцебаня (қазіргі Банска-Быстрица) қалаларында бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізді. 1620 жылдың қаңтарында, чехтарсыз, Бетлен Корольдік Венгрияның шығысындағы 13 округті алды. 1620 жылдың 20 тамызында ол Бештерцебанядағы диетада Венгрияның королі болып сайланды және 1620 жылдың қыркүйегінде Габсбургтермен соғыс қайта басталды. 1620 жылдың 8 қарашасында Ақ тау шайқасында чехтарды жеңгеннен кейін Фердинанд II Богемияның протестанттық дворяндарын қудалады. 1621 жылдың мамыр және маусым айларында ол Пресбургті және орталық тау-кен қалаларын қайтарып алды. Бетлен қайтадан бейбітшілік туралы келісімдерге ұсыныс жасады және 1621 жылдың 31 желтоқсанында Никольсбург бейбітшілігі жасалды. Бетлен патшалық атағынан бас тартты, бірақ мажар протестанттарына діни бостандық беріліп, алты ай ішінде жалпы диетаға енгізілуі керек деген шартпен келісті. Бетленге Императорлық князь (Мажарстан Трансильваниясының) атағы берілді, Жоғарғы Тиза өзенінің айналасындағы жеті округ және Токай, Мункач (қазіргі Мукачев) және Эцсед (Нагьецсед) қамалдары, сондай-ақ Силезиядағы герцогтік берілді. 1623–1624 және 1626 жылдары Бетлен Габсбургтерге қарсы протестанттармен одақтасып, Жоғарғы Венгрияда Фердинандқа қарсы науқандар жүргізді. Бірінші науқан Вена бейбітшілігімен (1624 ж.), екіншісі Пресбург бейбітшілігімен (1626 ж.) аяқталды. Екінші науқаннан кейін Бетлен Вена сарайына Осман империясына қарсы одақ құруды және Австрияның архигерцогинясына үйленуді ұсынды, бірақ Фердинанд оның ұсыныстарын қабылдамады. Венадан оралғаннан кейін Бетлен Бранденбургтың курфюрсті Иоанн Зигмундтың қызы Екатерина фон Бранденбургқа үйленді. Оның күйеу інісі – Швецияның Густав Адольф.
Bethlen maintained an efficient standing army of mercenaries. While keeping relations with the Sublime Porte (the Ottoman Empire), he sought to gain lands to the north and west. During the Thirty Years' War, he attacked the Habsburgs of Royal Hungary (1619–1626). Bethlen opposed the autocracy of the Habsburgs; persecution of Protestants in Royal Hungary; the violation of the Peace of Vienna of 1606; and Habsburg alliances with the Ottomans and George Drugeth (1633 1661), the captain of Upper Hungary. In August 1619, Bethlen invaded Royal Hungary. In September, he took Kassa (Košice) where Protestant supporters declared him the leader of Hungary and protector of Protestants. He gained control of Upper Hungary (present day Slovakia). In September 1619, after refusing to convert to Calvinism, the Jesuits Marko Križevcanin, Stephen Pongracz and Melchior Grodeczki were martyred under Bethlen's authority." The three were later canonized by the Catholic Church. In October 1619, Bethlen took Pressburg (Pozsony, today's Bratislava), where the Palatine of Hungary ceded the Holy Crown of Hungary. However, Bethlen, together with Jindřich Matyáš of Thurn Valsassina, count of the Moravian and Czech estates, did not take Vienna and, in November, the forces of George Drugeth and Polish mercenaries (lisowczycy) won the Battle of Humenné and forced Bethlen to leave Austria and Upper Hungary. Bethlen negotiated for peace at Pressburg, Kassa (now Košice) and Besztercebánya (now Banská Bystrica). In January 1620, without the Czechs, Bethlen received 13 counties in the east of Royal Hungary. On 20 August 1620, he was elected King of Hungary at the Diet of Besztercebánya and in September 1620, war with the Habsburgs resumed. After defeating the Czechs on 8 November 1620 at the Battle of White Mountain, Ferdinand II persecuted the Protestant nobility of Bohemia. Between May and June 1621, he regained Pressburg and the central mining towns. Bethlen again sued for peace and on 31 December 1621, the Peace of Nikolsburg was made. Bethlen renounced his royal title on the condition that Hungarian Protestants were given religious freedoms and were included in a general diet within six months. Bethlen was given the title of Imperial Prince (of Hungarian Transylvania), seven counties around the Upper Tisza River and the fortresses of Tokaj, Munkács (now Mukacheve), and Ecsed (Nagyecsed), and a duchy in Silesia. In 1623 1624 and 1626, Bethlen, allied with the anti Habsburg Protestants, made campaigns against Ferdinand in Upper Hungary. The first campaign ended with the Peace of Vienna (1624), the second by the Peace of Pressburg (1626). After the second campaign, Bethlen offered as rapprochement to the court of Vienna an alliance against the Ottomans and his marriage to an archduchess of Austria, but Ferdinand rejected his overtures. On his return from Vienna, Bethlen wed Catherine of Brandenburg, the daughter of John Sigismund, Elector of Brandenburg. His brother in law was Gustavus Adolphus of Sweden.
Өлім
Бетлен 1629 жылдың 15 қарашасында қайтыс болды. Оның екінші әйелі, Бранденбургтың Екатеринасы, Трансильванияның билеуші ханшайымы атанды. Оның бірінші әйелі, Кароли Зсузанна, 1622 жылы қайтыс болған еді. Бетленнің мемлекеттік хат алмасулары тарихи құжат ретінде жетіп келді.
Bethlen died on 15 November 1629. His second wife, Catherine of Brandenburg, became Princess Regnant of Transylvania. His first wife, Károlyi Zsuzsanna, had died in 1622. Bethlen's state correspondence survives as a historical document.