Кіріспе

Израильдік қысқа қашықтықтағы әуеден әуеге зымыран "Рафаэль Пайтон" (פיתון) – ізраильдік қару-жарақ өндіруші "Рафаэль Advanced Defense Systems" (бұрын RAFAEL Armament Development Authority) компаниясы жасаған әуеден әуеге зымырандар (AAM) отбасы. Алғашқыда "Шафрр" (еркін аударғанда "күмбез" немесе "қорғаныш плащы" – Израиль әскерилері өздерін негізінен қорғаныс деп санайды, сонымен қатар "Dragonfly" (шымшық) атауымен дыбыстас, ол "Damselfly" (ұсақ шмшық – שפירית) сөзінің еркек түрінің инфлекциясы), 1959 жылы "Shafrir 1" зымыраны, ал 1970 жылдардың басында "Shafrir 2" зымыраны жасалды. Кейіннен экспорт мақсатында бас компания зымыранға батыстық "Питон" атауын берді, бұл 1978 жылы "Python 3" моделімен басталды. Одан бері ол одан әрі дамытылып, "Python 4", "Python 5", "Derby" және "SPYDER" – әуе қорғанысының озық құрлықтағы жүйесіне айналды. Қазіргі таңдағыда бұл зымырандар әлемнің он бестен астам елінің қарулы күштерінде қолданылады.

Жобалау және әзірлеу

1950 жылдары Израиль әуе күштері (ИАФ) отандық қорғаныс өнеркәсібін дамыту және импортқа тәуелділікті азайту мақсатында отандық әуеден әуеге зымыран жасау қажеттіліктерін ұсынды. 1959 жылы Рафаэль қару-жарақ дамыту басқармасы Шафрир (еркін аударғанда, «Dragonfly» – шетке қанатты шырылдақ, שפרירית) зымыранын әзірлеуге келісімшарт жасады. Зымыран 1963 жылы Израильдің «Мираж» истребительдерімен қаруланып, пайдалануға берілді, бірақ ИАФ оның өнімділігіне қанағаттанбады. Алты күндік соғыс кезінде осы зымыранмен бірде-бір жау ұшағы түсірілмеді, оның орнына артиллерия қолданылды. 1971 жылы жақсартылған Shafrir 2 ұсынылып, ол жасалған ең табысты әуеден әуеге зымырандардың бірі болды. 1973 жылғы Йом-Киппур соғысы кезінде ИАФ 176 Shafrir 2 зымыранын ұшырып, 89 жау ұшағын жойды. Shafrir 2 зымыраны Израиль жасаған ұшақтармен бірге Оңтүстік Америка елдеріне экспорттады. Shafrir 2-ден кейін Рафаэль жасаған жаңа зымырандарға батыстық атау – Python берілді. Сондықтан Рафаэль 1970 жылдардың басында жасаған келесі зымыран Python 3 деп аталды, бірақ Python 1 және Python 2 болған жоқ (олар Shafrir 1 және Shafrir 2 болды). Python 3 зымыранының қашықтығы артты, және ол кез келген бағыттан шабуылдай алатын болды. Ол 1982 жылғы Ливан соғысына дейін және оның кезінде өзін көрсетіп, 35 жау ұшағын жойды. Қытай Халық Республикасы оның өнімділігіне әсерленді және Python 3-ті лицензия бойынша PiLi 8 (PL 8) AAM ретінде өндірді. Python 3-ті одан әрі жетілдіру 1980 жылдардың ортасында Python 4 зымыранын жасауға әкелді, ол каскалық көзделгімен басқару мүмкіндігін қосты. 1990 жылдары Рафаэль Python 5 AAM зымыранын әзірлеуді бастады, ол озық электрооптикалық бейнелеу іздеушісімен және ұшырылғаннан кейін нысананы табу мүмкіндігімен жабдықталды. Жаңа зымыран 2003 жылы Париж әуешолуында көрсетілді және ИАФ-тың F 15I Ra'am («Найзағай») және F 16I Sufa («Дауыл») истребительдерімен пайдалануға арналды. Python 5 зымыранының толық сфералық ұшыру қабілеті бар, яғни ол ұшыру ұшағының бағытына қатысты нысананың орналасуына қарамастан, нысанаға ұшыруға болады. Ол ұшырылғаннан кейін, тіпті ұшыру ұшағының бағытынан 100 градусқа дейін бұрылған нысаналарды да анықтай алады.

I-Derby ER

2015 жылдың маусым айында Рафаэль I Derby ER-дің бар екенін растады, бұл Derby зымыраның қашықтығын арттыратын, кеңейтілген нұсқасы. Бұған дейін, әуеден ұшырылатын Stunner зымырасы негізіндегі "Python 6" нұсқасы тоқтатылғаннан кейін бұл мүмкін болды. Қашықтықты ұлғайту үшін, екі импульстік қатты отынды қозғалтқыш қосылды, зымыран нысанаға жақындағандағы екінші импульс ұшу уақытын ұзартады. Сондай-ақ, жаңа қозғалтқышқа орын ашу үшін іздеу құралы мен жарғыш интеграцияланған сенсорлық және жарғыш жүйеге біріктірілді. 2019 жылдың мамыр айында Үндістан Су-30МКИ истребительдерін I Derby ER зымырандарымен қаруландыруды жоспарлап отырғаны хабарланды, бұл R-77 зымырандарын алмастыру үшін жасалған. Ал бұрын, 2018 жылы, ол Үндістан Әуе Күштерінің HAL Tejas истребителі үшін де таңдалып алынған болатын.

ҚҰРЫҚ

SPYDER (Жер-әуе PYthon және DERby) – Rafael компаниясы жасаған, Python 5 және Derby зымырандарының жер-әуе нұсқаларын қолданатын, заманауи құрлықта орналасқан әуеге қарсы зымыран кешені.

Қазіргі операторлар

Shafrir 2 (350 зымыран, 1981 жылы жеткізілді). – Python 3. – Python 3 (2001 жылы жеткізілген 400 зымыран), Python 4 және Derby (200 зымыраннан, барлығы 2011 жылы жеткізілді). – Python 5 және Derby зымырандары SPYDER жүйесінің бір бөлігі ретінде жеткізілді. – Shafrir 2 (100 зымыран, 1978 жылы жеткізілді). – Python 3. – Python 4 (600 зымыран, 2004 жылы жеткізілді) және Python 5 және Derby зымырандары. – Shafrir 2 (450 зымыран, 1977 жылы жеткізілді). Derby (жергілікті белгілеуі R Darter немесе V4).

Болашақ операторлар

I Derby ER (48 зымыран, 2027 жылға дейін жеткізіледі).