Франсиско Хименес де Сисерос: Испан саяхаты мен дін қайраткері
Francisco Jiménez de Cisneros
Франсиско Хименес де Сисерос (1436-1517): испан саяхаты, дін және мемлекет қайраткері. Алькала университетінің негізін қалаушы, «Полиглоттық Киелі кітапты» жариялаған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан кардиналы және мемлекет қайраткері (1436–1517)
Spanish cardinal and statesman (1436–1517)
Франсиско Хименес де Сиснерос, ОФМ (1436 – 8 қараша 1517) – испан кардиналы, діни тұлға және мемлекет қайраткері. Ол қарапайым өмірден бастап биліктің шыңына көтеріліп, діни реформатор, екі рет Испанияның регенті, кардинал, Бас инквизитор, Солтүстік Африкадағы крест жорықтарын ұйымдастырушы және Алкала университетінің негізін қалаушы болды. Оның зиялылық жетістіктерінің ішінде ең танымал – бүкіл Киелі кітаптың алғашқы полиглот нұсқасы, Комплютенс полиглот Киелі кітабын басып шығаруға қаржылай көмектесуі. Сонымен қатар, ол мосарабтық дәстүрінің алғашқы басылымдарын – миссалды (1500 жылы) және брейвиарийді (1502 жылы) өңдеп, жариялады. Толедо соборында мосарабтық сағаттық литургия мен Евхаристияны күн сайын өткізу үшін он үш діни қызметкерден тұратын колледжбен бірге шіркеу құрды. Кардинал Сиснеростың өмірі Испания тарихындағы Фердинанд II Арагон және Изабелла I Кастилияның билігі кезіндегі серпіліспен бірге өтті және оған зор ықпал етті. Осы кезеңде Испания көптеген маңызды өзгерістерге ұшырап, Испанияның Алтын ғасырында (1500–1700) маңызды рөл атқаруына әкелді. Қазіргі заманғы тарихшы Джон Эллиотт Испанияның өркендеуіне байланысты нақты саясат болса, олар король Фердинанд пен кардинал Сиснеросқа тиесілі еді деді.
Francisco Jiménez de Cisneros, OFM (1436 – 8 November 1517) was a Spanish cardinal, religious figure, and statesman. Starting from humble beginnings he rose to the heights of power, becoming a religious reformer, twice regent of Spain, Cardinal, Grand Inquisitor, promoter of the Crusades in North Africa, and founder of the Alcalá University. Among his intellectual accomplishments, he is best known for funding the Complutensian Polyglot Bible, the first printed polyglot version of the entire Bible. He also edited and published the first printed editions of the missal (in 1500) and the breviary (in 1502) of the Mozarabic Rite, and established a chapel with a college of thirteen priests to celebrate the Mozarabic Liturgy of the Hours and Eucharist each day in the Toledo Cathedral. Cardinal Cisneros' life coincided with, and greatly influenced, a dynamic period in the history of Spain during the reign of Ferdinand II of Aragon and Isabella I of Castile. During this time Spain underwent many significant changes, leading it into its prominent role in the Spanish Golden Age (1500–1700). Modern historian John Elliott said as far as any particular policies that can be attributed to Spain's rise, they were those of King Ferdinand and Cardinal Cisneros.
Билікке көтерілу
Ол 1436 жылы Кастилиядағы Торрелагунада Гонсало Хименес де Циснерос болып дүниеге келді, Альфонсо Хименес де Циснерос және Мария де ла Торренің ұлы, Паленсиядағы Циснерос вилласынан шыққан. Ол Алькала-де-Энарестегі Studium generale-де және 1456 жылы заң бакалавры дәрежесін алған Саламанкада оқыды. 1459 жылы ол Римге консистория адвокаты болып жұмыс істеуге барды, онда Папа Пий II-нің назарына ілікті. Ол 1465 жылы Испанияға Пападан алғашқы бос лауазымды иеленуге рұқсат беретін "атқарушы" хатпен оралды. Бұл Uceda болып шықты. Бірақ Толедо архиепископы және Испанияның приматы Альфонсо Каррильо де Акунья бұл хатты қабылдамай, оның орнына өзінің жақтастарының біріне лауазым беруді қалады. Циснерос талап еткен кезде ол түрмеге қамалды, алдымен Уседада, содан кейін Санторкас бекінісінде. Алты жыл бойы Циснерос өз талабында тұрып, одан бас тартса, кез келген уақытта босап кетуге дайын болды, бірақ 1480 жылы Каррильо Циснеростың нық сеніміне көніп, оған лауазым берді. Жаңа жазадан қорқып, Циснерос оны бірден Сигуэнцадағы кардинал Педро Гонсалес де Мендозаның басшылығымен Сигуэнца епископы болып тағайындалды. Сигуэнцада Циснерос еңбегі үшін мақтау алды және ол 1484 жылы қырық сегіз жасында Францискан монахы болуға шешім қабылдағанда, дін қызметкерлері арасында сәттілікке жететіндей болды. Бар мүлкін тастап, крещениедегі Гонсало есімін Францискоға ауыстырып, Сан-Хуан-де-лос-Рейес францискан монастырына кірді. Циснеростың қатаң қасиеттілігі көп ұзамай Изабеллаға үлкен ықпал етті, ал 1494 жылы ол Испания үшін тәртіптің провинциал министрі болып тағайындалды. Кардинал Мендоса 1495 жылы қайтыс болды, ал Изабелла құпия түрде Циснеросты Мендосаның Толедо архиепископтығына тағайындайтын папалық бұйрық алды, бұл Испаниядағы ең бай және ең қуатты лауазым еді. Осы лауазыммен бірге Кастилия канцлерінің қызметі де берілді. Изабелла оған бұйрықты сыйлық ретінде жеке табыстауға тырысты, бірақ Циснерос оның күткендей реакция жасамады. Оның орнына ол одан қашып, Мадридтен бірнеше шақырым қашықтықта Изабелланың елшілері ұстап алғанша қашып кетті және одан әрі талқылау үшін сарайға оралуға көндірді. Циснерос алты ай бойы бұл тағайындауға қарсылық көрсетті және тек екінші папалық бұйрық оны қабылдауға мәжбүрлегеннен кейін ғана келісті. Жаңа, сән-салтанатқа толы лауазымына қарамастан, Циснерос жеке өмірін қарапайым ұстады; Римнен келген бұйрық одан лауазымына сай өмір сүруді талап етсе де, сыртқы сән-салтанат оның жеке аскетизмін жасырды.
He was born Gonzalo Jiménez de Cisneros in Torrelaguna in Castile in 1436, the son of hidalgos Alfonso Jiménez de Cisneros and wife María de la Torre, from the villa of Cisneros, Palencia. He studied in the Studium generale at Alcalá de Henares and also at Salamanca, where in 1456 he obtained a bachelor's degree in law. In 1459 he traveled to Rome to work as a consistorial advocate, where he attracted the notice of Pope Pius II. He returned to Spain in 1465 carrying an "executive" letter from the Pope giving him possession of the first vacant benefice. That turned out to be Uceda. However, Alfonso Carrillo de Acuña, the Archbishop of Toledo and Primate of Spain, refused to accept the letter, wishing instead to bestow the benefice upon one of his own followers. When Cisneros insisted, he was thrown in prison, first at Uceda and afterwards in the fortress of Santorcaz. For six years, Cisneros held out for his claim, free to leave at any time if he would give it up, but at length in 1480 Carrillo relented at Cisneros' strength of conviction and gave him a benefice. Fearing further reprisals, Cisneros traded it almost at once for a chaplaincy at Sigüenza, under Cardinal Pedro González de Mendoza, the bishop of Sigüenza, who shortly after appointed him vicar general of his diocese. At Sigüenza, Cisneros won praise for his work and he seemed to be on the sure road to success among the secular clergy, when in 1484 at the late age of forty eight he abruptly decided to become a Franciscan friar. Giving up all his worldly belongings, and changing his baptismal name, Gonzalo, for that of Francisco, he entered the Franciscan friary of San Juan de los Reyes, Cisneros' severe sanctity soon won him considerable influence over Isabella, and in 1494 he was appointed Minister Provincial of the order for Spain. Cardinal Mendoza died in 1495, and Isabella had secretly procured a papal bull nominating Cisneros to Mendoza's Archdiocese of Toledo, the richest and most powerful in Spain. With this office was also given the office of chancellor of Castile. Isabella tried to surprise him by presenting the bull as a gift in person, but Cisneros did not react as she had hoped. Instead, he fled her presence, and ran away, only to be overtaken by Isabella's messengers several miles outside of Madrid and convinced to return to court for further discussion. Cisneros resisted the appointment for six months and reluctantly agreed only after a second papal bull ordered him to accept. Despite his lavish new position, Cisneros personally still maintained a simple life; although a message from Rome required him to live in a style befitting his rank, the outward pomp only concealed his private asceticism.
Реформа, көтеріліс және крест жорығы
Жаңа қызметке тағайындалғаннан кейін Циснерос Испаниядағы Францискан орденін реформалауға кірісті. Сандыққа ие болған дін қызметкерлері бойдақ болуға міндетті болды, олар қалыңдық алудан бас тартып, осы әдеттен айырылды. Олар жұмыс істеуге тиіс болған приходта тұруға, күнәларын мойындауға және әр жексенбіде уағыз айтуға міндетті болды. Бұл шараларға қарсы күшті оппозиция болды. 1498 жылға қарай реформалар францискандықтар ғана емес, басқа да кедейлер ордендерін де қамтыды. Алайда, ол 1609 жылы мористердің Испаниядан қуылған кезінде ғана аяқталатын мәселе тудырды. 1504 жылдың 26 қарашасында Изабелла қайтыс болды. Фердинанд өзінің күйеу баласы Кастилияның Филипп I-ге қарсы регенттік құқығын жариялады, ал Циснерос Филипптің Кастилия патшасы болып қалуын қамтамасыз ететін Виллафафила шартына келісуге көмектесті. Филипп 1506 жылы қайтыс болғанда Фердинанд Неапольде болды, ал Циснерос оның болмағанда регенттік үкімет құрып, таққа таласуға тырысқан жоғары ақсүйектер тобының қастандығын тоқтатты. Оның адалдығы үшін Фердинанд 1507 жылы Циснеросты Кастилия мен Леонның бас инквизиторы етіп тағайындады және Пападан оған кардиналдың қалпағын беруге көндірді. Кардиналдың өміріндегі келесі маңызды оқиға - Солтүстік Африкадағы мористердің Оран қаласына жасаған шабуылы болды, онда оның діни ынтағы Фердинандтың саяси және материалдық пайда табу мүмкіндігімен сәйкес келді. Циснерос есебінен жабдықталған алдын ала экспедиция 1505 жылы Мерс-Эль-Кебир портын басып алды. 1509 жылы кардиналдың өзімен бірге үлкен күш Африкаға аттанды, және бір күн ішінде бай қала шабуылмен алынды. Циснерос Испанияға оралып, экспедицияның шығындарын Фердинандтан өндіріп алуға тырысты, бірақ Фердинанд Оранды алғанына қанағаттанды және Италияға деген үлкен қызығушылығынан кейін Солтүстік Африкадағы кең ауқымды крест жорығы мен жаулап алу жоспарларын қолдамады.
From his new position Cisneros set about reforming the Franciscan order in Spain. The ordained friars had to become celibate, giving up the practice of concubinage. They had to reside in the parish where they were supposed to work, attend confession, and preach every Sunday. There was intense opposition. By 1498 the reforms were expanded to include not only Franciscans but other mendicant orders as well. However, he had created a problem that would only end with the expulsion from Spain of Moriscos in 1609. On 26 November 1504 Isabella died. Ferdinand claimed regency against his son in law Philip I of Castile, and Cisneros helped mediate the dispute in the Treaty of Villafafila which left Philip as king of Castile. When Philip died in 1506, Ferdinand was in Naples and Cisneros set up a regent government in his absence, and stopped a plot by a group of high nobles to take over the throne. In return for his loyalty, Ferdinand made Cisneros Grand Inquisitor for Castile and León in 1507 and prevailed on the Pope to give him a Cardinal's hat. The next great event in the cardinal's life was the attack against the Moorish city of Oran in North Africa, in which his religious zeal coincided with Ferdinand's prospect for political and material gain. A preliminary expedition, equipped at Cisneros' expense, captured the port of Mers El Kébir in 1505. In 1509, a strong force accompanied by the cardinal in person set sail for Africa, and in one day the wealthy city was taken by storm. Cisneros returned to Spain and attempted to recover from Ferdinand the expenses of the expedition, but Ferdinand was content with taking Oran and because of his greater interest in Italy he would not support Cisneros' plans for a larger North African crusade and conquest.
Соңғы жылдар
1516 жылғы 23 қаңтарда Фердинанд қайтыс болды, соның салдарынан Нидерландыда он алты жастағы Карлға (кейіннен V Карл, қасиетті Рим императоры) Кастилияның регенті ретінде Циснеросты тағайындады. Циснерос дереу үкіметтің бағын ұстап, қатаң және тіпті автократиялық билік жүргізді, бірақ Кастилияның тәуелсіз ақсүйектері мен Карл үшін қызғанышпен сөз тасыған фламанд кеңесшілері бірігіп, Циснеростың жағдайын өте қиын етіп жасады. Ол Карлдың кіші інісі Фердинандтың (кейіннен I Фердинанд, қасиетті Рим императоры) тағына отыруын қамтамасыз етті, сот отырысын Мадридке көшірді және ірі қалалардың тұрғындарын жаттықтыру арқылы тұрақты әскер құрды. Регенттік кезінде ол испандықтардың Наварраны басып алуымен айналысты. Ол Наварраның көптеген бекіністерін (мысалы, Франциск Ксавьер отбасының үйі болған Ксавьер қамалын) бұзуға бұйрық берді, бұл қарсылық көтерілісін басуға және испан билігіне қарсы болашақ бүліктерді болдырмауға бағытталған шара еді. 1517 жылдың қыркүйегінде Карл Испанияның солтүстік жағалауындағы Астурияға келді. Ол Вальядолидте Циснероспен кездесіп, Испаниядағы өзінің иеліктерінің жағдайы туралы есеп беруді ұйымдастырды. Кездесуге дайындалып жатқанда Циснерос ауырып қалды. Вальядолидке сапарға шыққанда ол әлі де аурудан әлсіз болды және тек Арандаға жеткенде, оның нашарлығы мен оба туралы қауесеттер оны Агилера монастырында паналауға мәжбүр етті. Циснерос ешқашан толыққанды жазылған жоқ. Қараша айының басында Карл оған қызметтері үшін алғыс айтып, зейнетке шығуға рұқсат берген хат жіберді. Циснерос бұл хатты алған-алмағаны белгісіз. Ол 1517 жылғы 8 қарашада Роа қаласында қайтыс болды.
On 23 January 1516 Ferdinand died, leaving Cisneros as regent of Castile for Charles (afterward Charles V, Holy Roman Emperor), then a youth of sixteen in the Netherlands. Though Cisneros at once took firm hold of the reins of government, and ruled in a determined and even autocratic manner, the turbulent Castilian nobility and the jealous intriguing Flemish councilors for Charles combined to render Cisneros' position peculiarly difficult. Cisneros acceded to Charles' desire to be proclaimed king; he secured the person of Charles' younger brother Ferdinand (afterward Ferdinand I, Holy Roman Emperor); he fixed the seat of the courts at Madrid; and he established a standing army by drilling the citizens of the major towns. During his regency, he dealt with the Spanish conquest of Navarre. He is remembered for ordering the demolition of most of the fortresses of Navarre (e. g., the Castle of Xavier, home to Francis Xavier's family) aimed at dampening any spirits of resistance and thwarting future rebellions against Spanish occupation. In September 1517, Charles landed in Asturias on the northern coast of Spain. He arranged to meet with Cisneros in Valladolid and receive a briefing on the situation in his Spanish kingdoms. While making preparations for the meeting, Cisneros fell ill. He was still weak from illness when he began his journey to Valladolid and only made it as far as Aranda when his weakness and rumors of the plague forced him to seek shelter in the Monastery of Aguilera. Cisneros never recovered. In early November Charles sent a note thanking him for his services and giving him leave to retire. It is not clear whether Cisneros ever received the letter. He died on 8 November 1517 at Roa.
Ықпал
Кардинал Сиснерос батыл және нық қадамды мемлекет қайраткері болды. Ол қатал, фанатикалық және тіпті өз заманының қатал талаптарымен салыстырғанда да бейілсіз, тіпті кейде жоғарыпарлы сенімділікпен, өзі дұрыс деп шешкендерін іске асырды, басқалардың немесе өзінің жайлылығына аса мән бермей. Ол сыбайлас жемқорлыққа бой алмайтын адам ретінде танылды және өзінің епархиясында көптеген қайырымдылық мекемелерін құрып, оларды күтіп ұстады. Оның өмірінің барлығы мемлекетке немесе дінге арналды; ал ол теологиялық немесе схоластикалық пікірталаспен ғана көңіл көтеруге ұмтылды. Алкала-де-Энарес университеті 1500 жылы негізделді және 1508 жылы есігін ашты. Кардинал Сиснерос қаржысына салынған және оның күтімінде болған университет үлкен даңққа ие болды. Бір кезде оның қабырғаларында 7000 студент білім алды. Испаниядағы барлық діни ордендер, бенедиктиндер мен иеронимдерден басқа, осы университетке байланысты Алқаладағы үйлерін құрды.
Cardinal Cisneros was a bold and determined statesman. Described as stern, fanatical and inflexible even by the harsh standards of his time, with a confidence that became at times overbearing, he carried through what he had decided to be right, with little regard for the convenience of others or for himself. He was seen as incorruptible, and founded and maintained numerous benevolent institutions in his diocese. His whole life was devoted either to the state or to religion; and his only recreation was in theological or scholastic discussion. The university at Alcalá de Henares was founded in 1500 and opened in 1508. The university, raised at the sole expense of and fostered by Cardinal Cisneros, attained a great reputation. At one time 7,000 students met within its walls. All the religious orders in Spain, except the Benedictines and Hieronymites, established houses at Alcalá in connection with it.
Басқа тілдер
Перес, Джозеф (2014) Циснерос, Испания кардиналы. Барселона: Тавр
Pérez, Joseph (2014) Cisneros, el cardenal de España. Barcelona: Taurus