Кіріспе

Швейцарияның Аппенцель Аусерроден кантоны (Kanton Appenzell Ausserrhoden), ағылшын тілінде кейде Аппенцель Сыртқы Родос деп аталады, Швейцария Конфедерациясын құрайтын 26 кантонның бірі. Ол жиырма муниципалитеттен тұрады. Үкімет пен парламенттің орналасқан жері – Херизау, ал сот органдарының орналасқан жері – Троген. Дәстүрлі түрде ол "жарты кантон" саналады, ал екінші жартысы – Аппенцель Иннерроден. Аппенцель Аусерроден Швейцарияның солтүстік-шығысында орналасқан. Аппенцель Иннерроден кантонымен бірге Санкт-Галлен кантонының ішінде анклав құрайды. Кантон негізінен Альпштейн массивінің Альпі тауларының етегінде, Сантис тауына дейін созылып жатыр. Аппенцель Аусерроден тарихи Аппенцель кантонының бір бөлігі болды, ол 1597 жылы Швейцария реформациясының нәтижесінде Аппенцель Иннерроден (католик) және Аппенцель Аусерроден (протестант) кантондарына бөлінді.

Тарих

Аппенцельдегі қоныстану 7-ші және 8-ші ғасырларда Глат өзені бойында басталды. Сент-Галлен монастыры жергілікті тұрғындарға зор ықпал етті. 907 жылы Герисау алғаш рет тілге алынды, ал кантон (Appenzell: abbatis cella) 1071 жылы алғаш рет есімдерін табады.

Қор

Апенцель (abbatis cella) атауы "аббаттың ұясы" дегенді білдіреді. Бұл Сент-Галл аббаттығына сілтеме жасайды, ол аймаққа зор ықпал еткен. 11 ғасырдың ортасына қарай Сент-Галл абаттары кейін Апенцель деп аталған жерде өз билігін орнатты, ол да толығымен тевтондықтанды, ал оның алғашқы тұрғындары, болжам бойынша, романдық раэтиялықтар болған. 1360 жылға қарай, жайылымдық құқықтар, салықтар және ондықтар мәселелері Апенцель абысы мен шаруаларын алаңдатты. Екі тарап та өз құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін жаңа Швабия лигасына қосылғысы келді. 1377 жылы Констанц және Сент-Галлен қалаларының қолдауымен Апенцельге Лигаға қосылуға рұқсат берілді (Сент-Галлен қаласы көршілес Сент-Галл аббаттығымен жиі келіспеушіліктерде болды). Лиганың қолдауымен Апенцель абат Куно фон Стоффлен талап еткен көптеген сыйлықтар мен ондықтарды төлеуден бас тартты. Өз иеліктерінен түсетін кірістің азаюына байланысты Куно Австрияның Габсбург әулетінен көмек сұрады. 1392 жылы ол Габсбургтермен келісім жасады, ол 1402 жылы жаңаланды. Жауабында, 1401 жылы Апенцель өз құқықтары мен бостандығын қорғау үшін Сент-Галлен қаласымен одақ құрды.

Тәуелсіздік және Швейцария Конфедерациясына қосылу

Аппенцеллерлер арасындағы қақтығыстардың күшеюінен кейін, абаттың өкілдері, соның ішінде Аппенцельдің сот орындаушысы, марқұмның киімдерін алу үшін мәйіттің қазылып алынуын талап етті. Жауап ретінде Лига әскер жинап, Санкт-Галленге жорық жасап, содан кейін Аппенцельге бет бұрды. 1403 жылдың 15 мамырында олар Шпайхерге апаратын жолға кірді және Вёгелинзегг ауылының сыртында Аппенцель әскерімен кездесті. Аппенцель және Конфедерация әскерлерінің шағын күші Лига әскерін жеңіп, қысқа мерзімдік бейбіт келісімге қол қойды. 1405 жылдың 17 маусымында Аппенцель қаласының шекарасындағы Стосс асуындағы тағы бір Аппенцель жеңісінен кейін жаңа кантон кеңейе берді. Брегенцтегі жеңілістен кейін Аппенцель одақты сақтап қала алмады. Санкт-Галлен қаласы мен Швиц кантоны шабуылдан қорғану үшін австриялықтарға ақы төледі, ал Бундты король Руперт 1408 жылдың 4 сәуірінде таратып жіберді. Ескі және жаңа діндер арасындағы қақтығысты аяқтау үшін Ландесгеймде 1525 жылдың сәуірінде әрбір қауым өз дінін таңдауы керек деп шешім қабылданды, бірақ дін өкілдерінің еркін қозғалысын қолдау туралы да келісімге келді, осылайша діни азшылық тұрған жеріне қарамастан, өздері таңдаған шіркеуге баруға мүмкіндік алады. Аусерроденнің барлық аймағы (Херизаудан басқа, онда Жозеф Форрестер оларды 16 ғасырдың соңына дейін католик дінінде қалуға көндірді) 1529 жылы Реформацияға көшті. Иннерроден (1597 жылы Аусерроденге қосылған Гайдан басқа) ескі дінге адал болды. Аппенцель қаласының көп бөлігі діни қызметкер Дипольт Хутердің басшылығымен католик дінінде қалды, бірақ Реформацияланған азшылық та болды. 1531 жылы аталған азшылық қаланы протестанттық Аусерроденмен одақтастыруға жақын болды. Бірақ, көршілес Гонтен ауылының ашулы тұрғындарының қарулы тобы Аппенцельдегі қасиетті миссаның тоқтатылуына кедергі келтірді. 1531 жылғы Каппельдің екінші соғысындағы католиктердің жеңісі Аппенцель кантонының толық реформалану жоспарларын тоқтатты. Вальзенхаузендегі Гримменштейн сияқты Аусерродендегі кейбір аймақтар (католик дінінде қалды, ал олардың айналасындағы қалалар жаңа дінді қабылдады). 1870 жылы монастырь жерлері федералды үкімет тарапынан Аппенцель Иннерроден кантонының эксклавы деп жарияланды. Аппенцельдің бөлінуіне байланысты, халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәліметтер бойынша) протестанттарды (51%) құрайды, ал рим-католиктер азшылықты (31%) құрайды.