Кіріспе
Кейбір тілдерде дыбыстардың екіншілік артикуляциялық белгісі – ерін дөңгелектеуі.
labial rounding
Labialization is a secondary articulatory feature of sounds in some languages. Labialized sounds involve the lips while the remainder of the oral cavity produces another sound. The term is normally restricted to consonants. When vowels involve the lips, they are called rounded. The most common labialized consonants are labialized velars. Most other labialized sounds also have simultaneous velarization, and the process may then be more precisely called labio velarization. The "labialization" of bilabial consonants often refers to protrusion instead of a secondary articulatory feature velarization. [pʷ] doesn't mean [pˠ] although [w] refers to a labial–velar approximant. In phonology, labialization may also refer to a type of assimilation process.
Лабиализация – кейбір тілдерде дыбыстардың екіншілік артикуляциялық белгісі. Лабиализацияланған дыбыстарды жасауда еріндер қатысады, ал ауыз қуысының қалған бөлігі басқа дыбыс шығарады. Бұл термин көбінесе дауыссыз дыбыстарға қатысты қолданылады. Егер дауысты дыбыстар еріндерді қатыстырса, олар дөңгелектелген дауыстылар деп аталады. Ең көп кездесетін лабиализацияланған дауыссыз дыбыстар – лабиализацияланған велярлар. Басқа лабиализацияланған дыбыстардың көпшілігі де бір мезгілде велярлануға ие, сондықтан бұл процеске лабиовелярлану деп атау дәлірек болады. Екі ерінді дауыссыз дыбыстардың "лабиализациясы" көбінесе екіншілік артикуляциялық белгі – велярланудың орнына, еріннің ішке қарай иыруын білдіреді. [pʷ] [pˠ] дегенді білдірмейді, алайда [w] – лабиалды-веляр жуықтаушы дыбыс. Фонетикада лабиализация ассимиляция процесінің бір түрін де білдіруі мүмкін.
labial rounding
Labialization is a secondary articulatory feature of sounds in some languages. Labialized sounds involve the lips while the remainder of the oral cavity produces another sound. The term is normally restricted to consonants. When vowels involve the lips, they are called rounded. The most common labialized consonants are labialized velars. Most other labialized sounds also have simultaneous velarization, and the process may then be more precisely called labio velarization. The "labialization" of bilabial consonants often refers to protrusion instead of a secondary articulatory feature velarization. [pʷ] doesn't mean [pˠ] although [w] refers to a labial–velar approximant. In phonology, labialization may also refer to a type of assimilation process.
Пайда болуы
Лабиализация – әлем тілдерінде ең көп тараған екіншілік артикуляция. Ол Солтүстік-Батыс Кавказ (мысалы, Адыгей), Атабаска және Салишан тілдері отбасыларында фонемалық тұрғыдан қарама-қарсы келеді. Бұл қарама-қарсылық, сондай-ақ, Индоевропа тілдерінің ортақ ата-бабасы – Proto Indo European үшін реконструкцияланған; және ол латын тілінде және кейбір роман тілдерінде сақталған. Бұл құбылыс Кушит және Этио-семит тілдерінде де кездеседі. Американдық ағылшын тілінде лабиализация әртүрлі дәрежеде байқалады. Арренте және Мба сияқты кейбір тілдерде, дерлік барлық дауыссыз дыбыстардың лабиализацияланған формалары қарама-қарсы болып келеді. Салишан тілдерінің көптеген түрлерінде, мысалы, Клаллам тілінде, веляр дауыссыз дыбыстар тек лабиализацияланған түрінде ғана кездеседі (кейбір қарыз сөздерде кездесетін /k/ дыбысынан басқа). Дегенмен, увуляр дауыссыз дыбыстар лабиализацияланған және дөңгеленбеген түрде жиі кездеседі.
Жазба көшірмесі
Халықаралық фонетикалық әліпбиде велар дауыссыздардың лабиализациясы жоғарылатылған w модификаторымен (Unicode U+02B7) көрсетіледі, (Басқа жерлерде бұл диакритика көбінесе бір мезгілде лабиализацияны және веларизацияны көрсетеді.) Сонымен қатар, дөңгелектеудің жоғары немесе төмен дәрежесін көрсету үшін диакритикалық белгілер бар. Бұл әдетте дауыстылармен қолданылады, бірақ дауыссыздармен де кездесуі мүмкін. Мысалы, Атабаска тіліндегі Хупа тілінде дауыссыз веляр фрикативтері лабиализацияның үш дәрежесін ажыратады, олар немесе деп жазылады. IPA кеңейтулері дөңгелектеу дәрежесі үшін екі қосымша символға ие: Spread және ашық дөңгелектелген (ағылшын тіліндегідей). Сонымен қатар, лабиоденталь дыбыстары үшін де символ бар. Егер нақтылық қажет болса, абхаз және убых тілдеріндегі артикуляциялар тиісті фрикатив немесе тілдірмен диакритика ретінде жоғарылатылып жазылуы мүмкін: , , , . Қарапайым лабиализация үшін, ескі IPA символы қайта қолданылды, , ол төменгі сызығы бар әріптің үстіне қойылады. Бірақ олардың басты мысалы – шона тіліндегі sv және zv дыбыстары, оларды және деп жазады, бірақ шындығында олар лабиализацияланбаған, тек ылғалды тілмен жасалатын дыбыстар. Тағы бір мүмкіндік – дөңгелектеу үшін IPA диакритигін пайдалану, мысалы, ағылшын тіліндегі soon және swoon сөздеріндегі лабиализацияны ажырату. Ағылшын тіліндегі ашық дөңгелектеу де велярланбаған.
The extensions to the IPA has two additional symbols for degrees of rounding: Spread and open rounded (as in English). It also has a symbol for labiodentalized sounds,
If precision is desired, the Abkhaz and Ubykh articulations may be transcribed with the appropriate fricative or trill raised as a diacritic: , , ,
For simple labialization, resurrected an old IPA symbol, , which would be placed above a letter with a descender such as However, their chief example is Shona sv and zv, which they transcribe and but which actually seem to be whistled sibilants, without necessarily being labialized. Another possibility is to use the IPA diacritic for rounding, distinguishing for example the labialization in English soon and swoon. The open rounding of English is also unvelarized.
Ассимиляция
Лабиализация сонымен қатар, көршілес лабиалды дыбыстардың ықпалымен белгілі бір дыбыс лабиалды болып өзгеретін ассимиляция процесінің нақты түрін білдіреді. Мысалы, [символ] [символ] ортасында [символ] болып айтылуы мүмкін, немесе [символ] [символ] ортасында [символ] болып айтылуы мүмкін. Солтүстік-Батыс Кавказ тілдерінде, сондай-ақ кейбір Австралия тілдерінде дөңгелектеу дауыстылардан дауыссыздарға көшіп, кең ауқымды лабиалды дауыссыздар тудырады және кейбір жағдайларда тек екі фонемалық дауысты ғана қалдырады. Бұл, мысалы, Убых және Шығыс Арренте тілдерінде болған. Лабиалды дауысты дыбыстар әдетте сақталады, бірақ енді лабиалды ырғақты дауыссыздардың жанында ғана аллофон ретінде кездеседі.
In the Northwest Caucasian languages as well as some Australian languages rounding has shifted from the vowels to the consonants, producing a wide range of labialized consonants and leaving in some cases only two phonemic vowels. This appears to have been the case in Ubykh and Eastern Arrernte, for example. The labial vowel sounds usually still remain, but only as allophones next to the now labial consonant sounds.
Мысалдар
+ түрі Телефондық IPA Тілдер Тоқтаулар қарапайым ілгерілеу дауыссыз екі еренді тоқтау Chaha, Paha ілгерілеу дауысты екі еренді тоқтау Chaha, Paha, Mayo, Yaqui labzd дауыссыз альвеолярлық тоқтау Archi, Abkhaz, Lao, Paha, Ubykh labzd дауысты альвеолярлық тоқтау Archi, Abkhaz, Ubykh labzd дауыссыз велярлық тоқтау Abaza, Abkhaz, Adyghe, Halkomelem, Kabardian, Taos, Chipewyan, Hadza, Gwichʼin, Tlingit, Akan, Nez Perce, Archi, Cantonese, Wariʼ, Chaha, Dahalo, Hausa, Igala, Igbo, Italian, Lao, Latin, Nahuatl, Nawat, Okinawan, Ossetic, Paha, Portuguese, Thai, Tigrinya, Hiw, Ubykh, Bearlake Slavey, Breton labzd дауысты велярлық тоқтау Abaza, Abkhaz, Adyghe, Akan, Archi, Chaha, Dahalo, Hausa, Okinawan, Oowekyala, Ossetic, Hadza, Igala, Igbo, Gwichʼin, Kabardian, Paha, Portuguese, Tigrinya, Ubykh, Breton, Yoruba labzd дауыссыз ұлтаралық тоқтау Abaza, Abkhaz, Adyghe, Kabardian, Ossetic, Paha, Tlingit, Nez Perce, Ubykh labzd фарингалданған дауыссыз ұлтаралық тоқтау Archi, Ubykh labzd дауысты ұлтаралық тоқтау Oowekyala, Kwak'wala, Tsakhur labzd көмекейлік тоқтау Adyghe, Kabardian, Lao, Tlingit labzd алдын-дауысты екі еренді жарылыс Tamambo Ереңке-велярлық ілгерілеу дауыссыз ереңке-велярлық тоқтау Dorig, Mwotlap ілгерілеу алдын-дауысты дауысты ереңке-велярлық тоқтау Volow Аффрикаттар сілтенген labzd дауыссыз альвеолярлық аффрикат Adyghe, Archi, Lezgian, Tsakhur labzd дауысты альвеолярлық аффрикат Adyghe, Dahalo labzd дауыссыз палато-альвеолярлық аффрикат Archi, Abaza, Adyghe, Paha, Aghul, German labzd дауысты палато-альвеолярлық аффрикат Abaza, Aghul, Tsakhur, German labzd дауыссыз альвеоло-палаталдық аффрикат Abkhaz, Akan, Ubykh labzd дауысты альвеоло-палаталдық аффрикат Abkhaz, Akan, Ubykh сілтенбеген labzd дауыссыз велярлық аффрикат Navajo labzd дауыссыз ұлтаралық аффрикат Kabardian, Lillooet латералды labzd дауыссыз велярлық латералды аффрикат Archi Фрикативтер сілтенген labzd дауыссыз альвеолярлық сілтенген Archi, Lao, Lezgian labzd дауысты альвеолярлық сілтенген Archi, Tsakhur, Lezgian labzd дауыссыз палато-альвеолярлық сілтенген Archi, Abaza, Abkhaz, Adyghe, Paha, Aghul, Ubykh labzd дауысты палато-альвеолярлық сілтенген Archi, Abaza, Abkhaz, Adyghe, Aghul, Ubykh labzd дауыссыз ретрофлекстік сілтенген Bzhedug labzd дауысты ретрофлекстік сілтенген Bzhedug labzd дауыссыз альвеоло-палаталдық сілтенген Abkhaz, Ubykh labzd дауысты альвеоло-палаталдық сілтенген Abkhaz, Ubykh сілтенбеген ілгерілеу дауыссыз екі еренді фрикатив Okinawan ілгерілеу дауысты екі еренді фрикатив Tamambo labzd дауыссыз тіс-ерінді фрикатив Hadza, Chaha labzd дауысты тіс-ерінді фрикатив labzd дауыссыз тістік фрикатив Paha labzd дауысты тістік фрикатив Paha labzd дауыссыз палаталдық фрикатив Akan labzd дауыссыз велярлық фрикатив Abaza, Adyghe, Avestan, Chaha, Halkomelem, Kabardian, Oowekyala, Taos, Navajo, Tigrinya, Lillooet, Tlingit labzd дауысты велярлық фрикатив Abaza, Navajo, Lillooet, Gwichʼin, мүмкін Proto Indo European labzd дауыссыз ұлтаралық фрикатив Abkhaz, Adyghe, Archi, Halkomelem, Kabardian, Lillooet, Tlingit, Wariʼ, Chipewyan, Oowekyala, Ossetic, Ubykh labzd фарингалданған дауыссыз ұлтаралық фрикатив Abkhaz, Archi, Ubykh labzd дауысты ұлтаралық фрикатив Abkhaz, Adyghe, Chipewyan, Kabardian, Ubykh labzd фарингалданған дауысты ұлтаралық фрикатив Archi, Ubykh labzd дауыссыз көмекейлік фрикатив Abaza, Abkhaz labzd дауысты көмекейлік фрикатив Abaza, Lillooet Псевдо фрикативтер labzd дауыссыз көмекейлік фрикатив Akan, Tlingit, Tsakhur Латералды фрикативтер labzd дауыссыз альвеолярлық латералды фрикатив Dahalo labzd дауыссыз велярлық латералды фрикатив Archi Назалдықтар ілгерілеу екі еренді назалдық Adyghe, Chaha, Paha, Tamambo labzd палаталдық назалдық Akan labzd велярлық назалдық Akan, Avestan, Lao, Hiw, Igala ілгерілеу ереңке-велярлық назалдық Dorig, Mwotlap Аппроксиманттар labzd альвеолярлық латералды аппроксимант Lao labzd тіс-ерінді аппроксимант Russian лабиалданған палаталдық аппроксимант Abkhaz, Akan, French, Mandarin, Paha Ереңке-велярлық аппроксимант (дауысты) in JapaneseІлгерілеу ереңке-велярлық аппроксимант (дауысты) кең таралған; жоғарыда аталған барлық тілдерде, сондай-ақ мысалы, Arabic, English, Korean, Vietnamese Дауыссыз ереңке-велярлық аппроксимант certain dialects of English назалдық лабиалданған велярлық аппроксимант Polish, Portuguese labzd постваеолярлық аппроксимант many dialects of English Эжективтер ілгерілеу екі еренді эжектив Adyghe labzd альвеолярлық эжектив Abkhaz, Adyghe, Ubykh labzd велярлық эжектив Abaza, Abkhaz, Adyghe, Archi, Bearlake Slavey, Chipewyan, Halkomelem, Kabardian, Ossetic, Tlingit, Ubykh labzd палато-альвеолярлық эжективтік фрикатив Adyghe labzd ұлтаралық эжектив Abaza, Abkhaz, Archi, Halkomelem, Hakuchi, Tlingit, Ubykh labzd фарингалданған ұлтаралық эжектив Archi, Ubykh labzd альвеолярлық эжективтік аффрикат Archi, Khwarshi labzd альвеолярлық латералды эжективтік аффрикат Khwarshi labzd палато-альвеолярлық эжективтік аффрикат Abaza, Archi, Khwarshi labzd альвеоло-палаталдық эжективтік аффрикат Abkhaz, Ubykh labzd ретрофлекстік эжективтік аффрикат allophonic in Adyghe labzd велярлық латералды эжективтік аффрикат Archi labzd велярлық эжективтік фрикатив Tlingit labzd ұлтаралық эжективтік фрикатив Tlingit