Кіріспе

Қытайлық генерал, соғыс әміршісі Цао Цаоның (227 жылы қайтыс болды) қызметінде болған Сюй Хуан (227 жылы қайтыс болды), гимнаст.

Ян Фэннің ертедегі өмірі мен қызметі

Сюй Хуан Шығыс Хань әулетінің соңғы кезеңінде, қазіргі Шаньси провинциясының Хунтун округінің оңтүстік-шығысында орналасқан Хэдун округіндегі Ян округінде (縣) дүниеге келген. Жастығында округ кеңсесінде кіші лауазымды қызметкер болып жұмыс істеген. Кейіннен ол бұрынғы Ақ толқын бандиті, кейіннен Хань орталық үкіметінің генералы болған Ян Фэннің бағынысына кірді. Сюй Хуан соңынан Ян Фэнмен бірге көтерілісшілерге шабуыл жасап, оның еңбегі үшін кавалерия командирі (騎都尉) лауазымына тағайындалды. 192-195 жылдар аралығында Ли Цзюэ мен Гуо Си Хань орталық үкіметін бақылап, императорлық астана Чанъаньда (қазіргі Сиань, Шэньси) император Сяньды тұтқынға алды. 195 жылы Ли Цзюэ мен Гуо Си арасында ішкі қақтығыс шықты, олардың топтары Чанъань көшелерінде бір-бірімен соғыса бастады. Осы кезде Ян Фэн мен Сюй Хуан Ли Цзюэдің бағынында болды. Сол жылы Сюй Хуан Ян Фэнге император Сяньды Чанъаньнан Хань империясының ескі астанасы Луоянға эскорттап әкелуді ұсынды. Император Сянь Аньи округіне (安邑縣; қазіргі Ся округінің батысы, Шаньси) қауіпсіз жеткеннен кейін, Сюй Хуанды Бас ауыл маркизі (都亭侯) атағымен марапаттады. Император Сяньмен бірге Луоянға оралғаннан кейін, императорды Луоянға қайтаруға қатысқан генералдар Хан Сянь мен Дун Чэн арасында ішкі қақтығыс басталды. Осы уақытта Сюй Хуан Ян Фэнге Цао Цаоны Луоянға шақырып, дағдарысқа қарсы тұруға және императорды қорғауға көмектесуге көндірді. 196 жылдың басында Цао Цао әскерлерімен бірге Луоянға келді және император Сяньды Ху (許; қазіргі Сючан, Хэнань) негізгі базасына алып келді, ол жаңа Хань императорлық астанасы болды. Ян Фэн бастапқыда Сюй Хуанның ұсынысын қабылдап, Цао Цаоға қосылғысы келді, бірақ соңында бас тартты және өз жолын ұстанды. Сюй Хуан оның соңынан ерді. 196 жылдың соңында Цао Цао Ян Фэнды Лян мемлекетінде (梁國; қазіргі Шанцю, Хэнань) шайқаста жеңгеннен кейін, Сюй Хуан Цао Цаоға адалдық серт берді.

Цао Цаоның Қытайдың орталық және солтүстік аймақтарындағы жорықтары

Цао Цао Сюй Хуанды Хуан округіне (卷縣; қазіргі Хэнань провинциясының батысында) және Юаньву округіне (原武縣; қазіргі Хэнань провинциясының батысында) көтерілісшілерге шабуыл жасауға әскерімен жіберді. Сюй Хуан оларды жеңіп, генерал-майор (裨將軍) атағын алды. 198 жылы Сю провинциясында Цао Цао мен Лю Бу арасындағы шайқастар кезінде Сюй Хуан Лю Будың қол астындағылары Чжао Шу (趙庶) мен Ли Цзоу (李鄒) шабуылдап, жеңді. Ши Хуанның көмегімен ол Хэнай командалығында (河內郡; қазіргі Цзяоцзуо, Хэнань маңында) Суй Гуды (眭固) жеңіп, өлтірді. 200 жылы Цао Цао мен Юань Шао арасындағы Гуанду шайқасында Сюй Хуан Бома (白馬; Хуа округінің жанында, Хэнань) және Ян Фордта (延津; қазіргі Янцзин округінің жанында, Хэнань) болған алғашқы шайқастарға қатысып, Сюй провинциясын жоғалтқаннан кейін Юань Шаоға қосылған Лю Бэй және Юань Шаоның генералдары Ян Лян мен Вэнь Чоуды жеңуге көмектесті. Ол қол жеткізгені үшін генерал-лейтенант (偏將軍) болып тағайындалды, кейін Цзао Хунмен қосылып, Иньцзян (氵隱疆; қазіргі Сючан, Хэнаньның оңтүстік-батысында) жерінде Чжу Би (祝臂) басқарған көтерілісшілерді жойды. Юань Шао өз жабдықтарын Гушиде (故市; қазіргі Янцзин округінің оңтүстік-батысында, Хэнань) сақтаған. Цао Цао осы орынға шабуыл жасауға Сюй Хуан мен Ши Хуанды жіберді. Олар Гушидегі қорғаушыларды жеңіп, Юань Шаоның астық арбаларын өртеп жіберді, соның салдарынан Юань Шао көмек сұрауға мәжбүр болды. Сюй Хуан өз еңбегі үшін Бас ауыл маркизі (都亭侯) атағын алды. Бірнеше жылдан кейін Сюй Хуан Цао Цаомен бірге Юань Шаоның мұрагерлеріне қарсы жорыққа қатысты. 203 жылы Иян округінің префекті Хан Фан (韓範) (易陽縣; қазіргі Хэбэй провинциясының Ханьданының солтүстік-шығысында) қорғанысын нығайту үшін уақыт алу мақсатымен Цао Цаоға берілуді ойлады. Сюй Хуан Хан Фанға хат жазып, оны жебеге байлап округке атып жіберді. Хан Фан Сюй Хуанның хатын оқығаннан кейін Иян округін қарсылықсыз берілуге шешім қабылдады. Иян округінің құлауына дейін Сюй Хуан Цао Цаоға барып, Хан Фан берілген жағдайда халықты қырғынға ұшыратпауын сұрады. Олардың соңғы шешімі тек тактикалық есепке негізделген, оның мақсаты – басқа жау территорияларын үлгі көрсету арқылы ерікті түрде берілуге итермелеу болды. Цао Цао Сюй Хуанның ұсынысын мақұлдады. Кейін Сюй Хуан Маоченгте (毛城) Юань әскеріне шабуыл жасап, жеңіске жетті, Нанпи шайқасында Юань Танды жеңіп, Пиньюань командалығында (平原郡; қазіргі Шаньдун провинциясының Дзэчжоу маңында) бүліктерді басты. Сондай-ақ, ол Цао Цаоның Юань Шан, Юань Си және Ухуан тайпаларына қарсы жорығына қатысты, ол 207 жылы Ақ қасқыр тауы шайқасына әкелді. Сюй Хуан соғыстағы еңбегі үшін "Жайлауды аралайтын генерал" (橫野將軍) атағына көтерілді.

Цзянлинг шайқасы

208 жылы Сюй Хуан Цао Цаомен бірге Цзинь провинциясын (қазіргі Хубэй және Хунаньды қамтиды) бағындырып, 208-209 жылдардың қысында Қызыл жартастар шайқасына қатысты. Қызыл жартастардағы жеңілістен кейін Цао Цао солтүстікке шегінгенде, Сюй Хуанға Цао Ренмен бірге Цзянлинг округінде қалып, Сунь Цюань күштерінің шабуылына тойтарыс беру тапсырылды. Осы кезеңде Сюй Хуан Фанченгте (樊城; қазіргі Фанченг ауданы, Сянян, Хубэй) орналасып, Жоңлу (中廬), Линьджу (臨沮) және Иченг (宜城) округтеріндегі қарсы күштерді жеңді. Цзянлинг шайқасында ол Ман Чонмен бірігіп, Хан Фордта (漢津) Гуан Юға шабуыл жасады, ал Цао Рен Цзянлингте Чжоу Юдың шабуылына қарсы тұрды.

Сао Саоның солтүстік-батыс жорықтары

210 жылы Сюй Хуан әскерін Тайюань командалығында (太原郡; қазіргі Тайюань, Шанси) көтерілісшілерге қарсы шабуылға жіберіп, оларды Далинь округінде (大陵縣; қазіргі Вэньшуй округінің солтүстік-шығысында, Шанси) қоршап алды. Олар көтерілісшілердің басшысы Шан Яоны (商曜) жеңіп, өлтірді. 211 жылы Хан Суй мен Ма Чао солтүстік-батыс әскерлерінің коалициясын Лианг провинциясында (қазіргі Шанси мен Ганьсудың бір бөлігін қамтиды) көтеріліс бастауға ықпал еткен кезде, Цао Цао Сюй Хуанға Фэньин округіне (汾陰縣; қазіргі Ванронг округінің оңтүстік-батысында, Шанси) көшіп, Хедун командалығындағы халықты тыныштандыруды бұйырды. Ол сондай-ақ Сюй Хуанға мал мен ішімдік сыйлап, ата-бабаларының қабірлерін жөндеуге және тазалауға рұқсат берді. Цао Цао әскерін Тонг асуына жеткізіп, коалициямен шайқасқа кіріскенде, Вэй өзенін кесіп өте алмайтынына алаңдап, Сюй Хуаннан кеңес сұрады. Сюй Хуан Цао Цаоға оны солтүстікке жіберіп, Пубань форды арқылы Сары өзеннен өтіп, Тоң асуын өзеннің батысынан айналып өтуді ұсынды. Цао Цао Сюй Хуанның жоспарын мақұлдап, оны Чжу Линмен бірге 4 мың әскерді өзеннен өткізуге жіберді. Олар Пубаньды кесіп өтіп, лагерьдерін құра бастады. Бірақ қорғаныс бекінісі аяқталмас бұрын, коалиция мүшелерінің бірі Лян Цзин (梁興) олардың орналасқан жерін анықтап, 5 мыңға жуық сарбазды шабуылға бастап келді. Сюй Хуан мен Чжу Лин Лян Цзинге қарсы тұрып, Цао Цао мен оның қалған әскеріне өзеннен өтуге мүмкіндік берді. Цао Цао Тонг асуында жеңіске жеткен соң, Сюй Хуан мен Сяо Юаньды Юми округінде (隃麋縣; қазіргі Шыяньян округінің шығысында, Шэньси) және Циан округінде (汧縣; қазіргі Лонг округінің оңтүстігінде, Шэньси) тұратын түрлі Ди тайпаларын тыныштандыруға жіберді. Кейін Сюй Хуан мен Сяо Юань Цао Цаоның бас әскерімен Андинг командалығында (安定郡; қазіргі Жанъюань округі, Ганьсу) қосылды. Цао Цао Еге (қазіргі Хэбэй провинциясы, Хандан) қайтқаннан кейін, Сюй Хуан мен Сяо Юаньды Фу округінде (鄜縣; қазіргі Хуанлинг округінің оңтүстік-батысында, Шэньси) және Сяян округінде (夏陽縣; қазіргі Ханченгтің оңтүстік-батысында, Шэньси) болған көтерілістерді басуға қайта жіберді. Олар Лян Цзинды жеңіп, шамамен 3 мың азаматтық үйді бағынуға мәжбүр етті. Цао Цао Қытайдың батысында Ханчжоңдағы Жан Луға (張 Lu) қарсы наурызға шыққанда, Сюй Хуанды жеке күшпен Ду (櫝) және Чой (仇夷) тауларында тұратын Ди тайпаларын тыныштандыруға жіберді. Сюй Хуан сәтті аяқтап, «Бандиттерді тыныштандырушы генерал» (平寇將軍) атағын алды. Кейін Сюй Хуан Цао Цаоның офицері Чжан Шуның (張順) қоршауын бұзып, көтерілісшілердің басшысы Чэн Фуды (陳福) жеңіп, 30 көтерілісші лагерін жойды.

Ханчжун жорығы

215 жылы Янпин шайқасында Чжан Луды жеңгеннен кейін Цао Цао Еге (қазіргі Хандан, Хэбэй) қайтып келді. Ол Сю Хуан мен Сяо Юаньды Ханжун округін Лю Бейдің шабуылдарынан қорғау үшін қалдырды. Осы кезде Лю Бей Чэн Шиді Ханжунның негізгі байланыс жолы – Мамингеге (馬鳴閣) Сяо Юаньның жабдықтау жолын кесіп тастау үшін әскер басқаруға жіберді. Сюй Хуан жеке жасақпен Чэн Шиге күшті шабуыл жасап, оны жеңді. Шабуыл кезінде Чэн Шидің көптеген әскерлері құлайтындықтан, жартастан секіруге мәжбүр болды, сондықтан оның жағынан шығын көп болды. Цао Цао жеңіс туралы естігенде қуанды және Сюй Хуанға бұйрық берді: "Бұл өткел – Ханжунға кірудің маңызды қақпасы. Лю Бей осы өткелді оқшаулап, содан кейін Ханжунды басып алуды ниеттенді. Сен жаудың жоспарын ойша бүлдірдің." Содан кейін Цао Цао жеке басқарып, Лю Бейдің шабуылына қарсы тұру үшін Ханжун округіне қосымша күштер жіберді.

Фанченг шайқасы

Сюй Хуанның әскери мансабындағы ең даңқты сәт 219 жылы Фанчен шайқасында болды. Фанчен (樊城; қазіргі Сянъян, Хубэй) және Сянъян қалаларын Лю Бэйдің генералы Гуан Ю қоршауға алған кезде, Цао Цао бірінші болып Ю Цзиньді қоршауды бұзу үшін көмекші күштерге жетекшілік етуге жіберді, бірақ Ю Цзиньдің жеті әскерін су тасқыны жойды. Содан кейін Цао Цао Сюй Хуанға екінші көмекші күшті алып, қоршауды бұзуды бұйырды. Фанченді қорғаған генерал Цао Рен және Сянъянды қорғаған Лю Чан (呂常) бірнеше ай бойы қоршауда болды. Әскерлерінің көп бөлігі жаңа ғана қосылған, жаттығудан өтпеген жауынгерлер екенін білген Сюй Хуан тікелей шайқасқа түспеді, керісінше, жаудың тылында, Янлинбэйде (陽陵陂; қазіргі Сянъянның солтүстік-батысына, Хубэй) орналасып, оларды қорқытуға тырысты. Осы уақытта Цао Цао Сюй Шан (徐商) және Лю Цзянь (呂建) қол астындағыларын Сюй Хуанға көмекке жіберіп, Сюй Шан, Лю Цзянь және барлық күштер келгеннен кейін ғана алға жылжуды тапсырды. Ол кезде Гуан Ю Янченгте (偃城; қазіргі Сянъянның солтүстігінде, Хубэй) лагерь құрған еді. Сюй Хуан келген соң, әскерлеріне Янченгке апаратын жабдықтау жолдарын кесіп тастауға тырысып жатырмыз деп жауды алдап, Янченгтің төңірегінде бекініс қазуға бұйырды. Жау оның алдағысын сезіп, лагерін өртеп, орнын тастап кетті, осылайша Сюй Хуан Янченгте бекініп қалуға мүмкіндік алды. Янченгті басып алғаннан кейін Сюй Хуан Гуан Юдың қоршауынан 30 жаң қашықтықта екі байланысты лагерь орнатты. Сюй Хуан шабуылға түспес бұрын, Цао Цао Ин Шу (殷署), Чжу Гай (朱蓋) және басқа да офицерлерді оған қолдау көрсету үшін тағы 12 әскери бөлімге жетекшілік етуге жіберді. Гуан Юдың қоршауы бес лагерден тұрды – біреуі басты лагерь, қоршауға жетекшілік етіп, ал қалған төртеуі оны қолдады. Сюй Хуан әдейі басты лагерьке шабуыл жасамақ екенін таратып, Гуан Юды басты лагерьдегі қорғанысын күшейтуге итермеледі. Осы уақытта ол өзінің күштерін жасырын түрде төрт қолдау лагеріне шабуылдап, оларды жоюға жетті. Гуан Ю төрт лагерьтің құлағанын көргенде, өзі 5000 әскерді алып, жаумен шайқасқа кірісті. Сюй Хуан Гуан Юға қарсы күшті шабуыл жасап, оны жеңіп, Фанчен қаласының қоршауын бұзды. Сюй Хуанның шабуылы кезінде Гуан Юдың көптеген әскерлері үрейленіп, жақын маңдағы Хан өзеніне қашып, суға батып кетті. Цао Цао жеңіс туралы естіген соң Сюй Хуанды мақтап: "Дұшпанның қатары тым тығыз болды, бірақ сен жеңіске жетіп, олардың лагерьлерін қираттың және көптеген жауынгерлерін өлтірдің. Мен 30 жылдан бері соғыстамын, бірақ жаудың қоршауын тікелей шабуылдап бұзуға тырысқан адамды естіген емеспін. Фанчен мен Сянъян жағдайы Жу және Цзимодағыдан да қиын болды. Сенің жетістіктерің Сун У және Ранцзюйдің жетістіктерімен тең келеді" деді. Шу Цзи (蜀記) Сюй Хуанның шайқас алаңында Гуан Юмен кездескен оқиғасын жазған. Сюй Хуан мен Гуан Юдың арасында жақын достық қарым-қатынас болған. Олар әскери мәселелерден басқа да көптеген тақырыптарды талқылаған. Фанченде қайта кездескенде Сюй Хуан әскерлеріне: "Кім Гуан Юньчанның басын әкелсе, оған 1000 джин алтын сыйлық беріледі" деп бұйрық берді. Гуан Ю таңғалып, Сюй Хуанға: "Бауырым, не туралы айтып тұрсың?" деп сұрады. Сюй Хуан: "Бұл мемлекеттік іс" деп жауап берді. Сюй Хуан оралған соң Цао Цао оны қарсы алу үшін Сючаннан жеті лиге шығып, Фанчен мен Сянъянды қорғағаны үшін оны толық мақтанды. Салтанатты қабылдау кезінде басқа қолбасшылардың әскерлері Цао Цаоны жақсырақ көру үшін ығысып-тегістеп тұрды, бірақ Сюй Хуанның әскерлері қатар тұрып, қимылдамады. Мұны көрген Цао Цао: "Генерал Сюй Чжоу Яфудың салтын мұра етті" деп атап өтті.

Цао Пи мен Цао Руиның қол астында қызмет ету

220 жылы наурыз айында Цао Цао қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Цао Пи оның орнын басып, Вэй патшасы (魏王) титулын мұралады. Сюй Хуан Цао Пидің сенімін қашан да сақтап, оң жақ генерал (右將軍) қызметіне тағайындалды және Лу округінің маркизі (逯鄉侯) атанды. 220 жылдың соңында Цао Пи Император Сяньнің тағын басып алып, Шығыс Хань әулетіне нүке айтып, өзі жаңа император ретінде Цао Вэй (немесе Вэй) мемлекетін құрды. Мұрагерлік рәсімінен кейін Цао Пи Сюй Хуанды "Ян маркизі" (楊侯) атағымен округ маркизінен аудан маркизіне көтерді. Кейін Цао Пи Сюй Хуан мен Сяохоу Шанға Шангюн округіне (上庸郡; қазіргі Хубэй провинциясының солтүстік-батысы) шабуыл жасау үшін әскер басқаруды тапсырды. Міндетін орындағаннан кейін Сюй Хуан Янпин округіндегі (陽平縣; қазіргі Шань округі, Шаньдун провинциясы) гарнизонға көшіп, маркиздік атағы "Янпин маркизі" (陽平侯) болып өзгертілді. 226 жылы Цао Пи қайтыс болды, оның орнын ұлы Цао Жуй иеленді. Осы кезде Сюй Хуан Ву генералы Чжугэ Цзиньнің Сианьянға жасаған шабуылын сәтті тойтарды. Оның еңбегі үшін маркиздігіне тағы 200 салық төлейтін үй шаруашылығы қосылды, осылайша олардың жалпы саны 3100-ге жетті. Кейін Сюй Хуан ауыр сырқатқа шалдыққанда, өлімінен кейін қарапайым жерлеу рәсімін өткізуді өтінді. 227 жылы қайтыс болғаннан кейін "Цзюан маркизі" (壯侯) деген арнайы титул берілді, яғни "батыл маркиз". Сюй Хуанның ұлы Сюй Гай (徐蓋) әкесінің маркиздік атағын мұралады. Сюй Гай қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Сюй Ба (徐霸) Янпин маркизі болды. Кейін Цао Жуй олардың маркиздіктерін бөліп, Сюй Хуанның екі ұрпағына маркиздік атақтар тағайындады.

Бағалау

Чэнь Шоу Сюй Хуанның «Саньгоцзи» еңбегіндегі өмірбаянын қысқаша бағалап аяқтады: "Сюй Хуан қарапайым және кішіпейіл өмір сүрді, өзін қатаң тәртіпке бағындырды. Ол шайқасқа шығып, жеңіске жете алмайтынын сезгенде де, әскерлерін жеңіс үшін күресуге шақырып, олар жеңгенше демалып, тамақ ішпеді. Ол көбінесе: "Бұрынғы адамдар дана билеушімен кездесіп, оған қызмет ету мүмкіндігіне ие болмағанына шағымданған. Ал енді мен осындай бақытқа ие болдым, сондықтан жеке даңққа емес, оған адал қызмет етуім керек!" - деп ойша толғанатын. Ол өмір бойы кең байланыс желісін құрмады."

Үш патшалықтың романсында

Сюй Хуан – Қытайдың Үш патшалық дәуіріне дейінгі және оның кезеңіндегі оқиғаларды көркемдеп суреттеген «Үш патшалықтың романсы» атты 14 ғасырлық тарихи романның кейіпкері. Ол 13-тарауда Ян Фэннің бағыныштысы ретінде алғаш рет пайда болады. Сюй Хуан мен Ян Фэн император Ли Цзюэ мен Гуо Сидің Чанъаньдағы тұтқынынан қашқаннан кейін император Сианды Луоянға қайтаруға көмектеседі. Сао Сао императорды Сючжанға, өзінің базасына алып жүру үшін Луоянға келгенде, Ян Фэн Сюй Хуанды оны тоқтатуға жібереді. Сао Сао Сюй Хуанды көріп тұрып-ақ, оның ерекше адам екенін түсінеді, сондықтан Сю Чуға Сюй Хуанмен жұдырықтасуға бұйрық береді. Екі жақ та 50 раундтан кейін ешқайсысы да басымдық ала алмайды, содан кейін Сао Сао Сюй Хуанның шеберлігіне қатты таңғалады. Ешқайсысының да жарақаттанбауына тырысқан Сао Сао Сю Чуға шегінуге бұйырады. Сао Саоның қол астындағыларының бірі – Ман Чонг, әміршісінің Сюй Хуанды өз жағына тартуды қалағанын біледі, сондықтан ол Сюй Хуанды олардың жағына көшуге көндіруге ерікті болады. Сол түні Ман Чонг қарапайым сарбаз кейпінде Сюй Хуанның шатырына тығылып кіріп, оны Сао Саоға адал болуға көндіреді. Ман Чонг Сюй Хуанға Сао Саоға адал екенін көрсету үшін Ян Фэнді өлтіруді ұсынады, бірақ Сюй Хуан бұрынғы басшысына деген құрметінен оны өлтіруден бас тартады. Роман бойынша, Сюй Хуан Синьчжэн көтерілісі кезінде көтерілісшілердің басшысы Менг Да атқан жебеден маңдайына шалынып, қаза табады. Оның әскерлері оны дереу лагерьге жеткізеді, онда дәрігер жебені алып тастап, жазылуына көмектесуге тырысады, бірақ Сюй Хуан сол түні көз жұмады. Роман бойынша, ол қайтыс болған кезде 59 жаста болған. Алайда, бұл дерек тарихи жазбаларда назардастырылмаған.

Танымал мәдениетте

Сюй Хуан Koei компаниясының Dynasty Warriors және Warriors Orochi бейне ойындары сериясында ойналатын кейіпкер ретінде ұсынылған. Ол сонымен қатар Koei компаниясының Romance of the Three Kingdoms стратегиялық ойындарының барлық нұсқаларында да кездеседі.