Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уильям Лоусон: Уильям Лоусон (2 маусым 1774 – 16 маусым 1850) – Англияда туған, Австралия зерттеушісі және саясаткер. 1800 жылы ол Ұлыбританиядан Жаңа Оңтүстік Уэльстің Сидней қаласына көшіп келді. Грегори Блэксленд пен Уильям Вентвортпен бірге ол британдық отарлаушылардың Көк тауларды алғаш рет сәтті басып өтуіне үлес қосты.
English born Australian explorer and politician (1774–1850)
William Lawson, (2 June 1774 – 16 June 1850) was a British soldier, explorer, land owner, grazier and politician who migrated to Sydney, New South Wales in 1800. Along with Gregory Blaxland and William Wentworth, he pioneered the first successful crossing of the Blue Mountains by British colonists.
Ерте өмір
Лоусон Англияның Финчли қаласында Джон Лоусон мен оның екінші әйелі Ханна Саммерстің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі табысты саудагерлік кәсіпке ие болды және Шотландияның Эдинбург қаласындағы Пентленд төбелеріндегі Кэрнмюир үйінің шотландтық Лоусон әулетінің ұрпағы еді. Лоусон Лондонда білім алып, жер өлшеуші мамандығын меңгерді. Ол Британ армиясына қосылуға шешім қабылдады және 1799 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусында 300 фунт стерлингке лейтенант шенін сатып алды. Ол Сиднейге ауыстырылу бұйрығын алып, 1800 жылдың қараша айында сонда жетті.
Lawson was born in Finchley, Middlesex, England to John Lawson and his second wife Hannah Summers. His father owned a successful chandler business and was a descendant of the Scottish Lawson family of Cairnmuir House in the Pentland Hills of Edinburgh, Scotland. Lawson was educated in London and trained as a surveyor. He decided to join the British Army and purchased a commission in the New South Wales Corps as an ensign for £300 in 1799. He received orders to transfer to Sydney, arriving there in November 1800.
Норфолк аралы
Сиднейге келгеннен кейін көп ұзамай ол майор Джозеф Фовоның басшылығымен Норфолк аралындағы жазалау орындасында жұмыс істеуге жіберілді. Осы кезде аралдағы ирландтық сотталғандар мен әскерлердің көтеріліс жоспары ашылды, сонда Фово екі күдікті жетекшіні сотсыз-сылтаусыз асып, қалғандарын 500 қамшымен жазалады. Лоусон Фовоның сеніміне ілігіп, аралдың әскери сотында төрешілік етуге тағайындалды. Бұл соттың жемқорлықпен айналысқаны айтылды және Лоусон төрағалық еткен маңызды бір істе Фово ұнатпаған үкіметтік қызметке тағайындалған адам туысқа отырды деп танылды. Норфолк аралындағы әскери міндеттерінен өзге, Лоусон жер сатып алып, қой шаруашылығымен айналысты. Одан бөлек, ол киім ұрлығы үшін 7 жылға сотталған Сара Лидбитер атты сотталған әйелмен қарым-қатынас құрды. Ол Сарамен ұзаққа созылған қарым-қатынас жасап, ақырында 1812 жылы оған үйленді және одан он бір бала сүйді.
Shortly after his arrival in Sydney he was posted to work at the penal colony at Norfolk Island under Major Joseph Foveaux. At this time, a planned insurgency of Irish convicts and soldiers on the island was discovered with Foveaux hanging two alleged ring leaders without trial and punishing others with 500 lashes. Lawson became trusted by Foveaux and was appointed to adjudicate in the island's military court. This court was accused of corrupt practices and in one high profile case which Lawson helped preside over, an appointee to a government position who Foveaux did not like was found guilty of incest. In addition to his military duties on Norfolk Island, Lawson also acquired land and raised sheep. He also obtained a convict mistress named Sarah Leadbeater, who had been sentenced to 7 years transportation for stealing clothes. He developed a long term relationship with Sarah, eventually marrying her in 1812 and having eleven children with her.
Ром көтерілісіне қатысу
1806 жылы Лоусон Сиднейге оралды және Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусының лейтенанты шеніне көтерілді. Онда ол капитан Джон Маккартур және подполковник Джордж Джонстон сияқты жетекші офицерлермен жақын байланыс орнатты. Бұл офицерлер колонияда ром саудасына негізделген өте тиімді монополияны бақылады, нәтижесінде Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусы осы сыбайлас рекеттің салдарынан «Рум корпусы» деп аталды. Лоусон осы топтың ажырамас бөлігіне айналды. 1808 жылдың қаңтар айында губернатор Блай Джон Маккартурды отарлық үкіметке қарсы бүлік қозғады деген айыппен тұтқындағанда, Лоусон оның ісін қадағалауға тағайындалған алты офицердің бірі болды. Маккартурмен сөз байласып, Лоусон және басқа офицерлер төрағалық етуші судьяның заңдылығын мойындаудан бас тарды, сот құжаттарын алып, Маккартурды соттан шығарды. Блай Лоусонға және басқа офицерлерге сот ісіне араласуды тоқтатуды бұйырғанда, олар бас тартты, соның салдарынан Блай оларды мемлекетке опасыздық жасады деп айыптады. Содан кейін Маккартур, Джонстон, Лоусон және «Рум корпусының» басқа офицерлері мен сарбаздары губернатор Блайға қарсы толыққанды қарулы көтеріліске қатысты, ол «Рум көтерілісі» деп танылды. Бұл әскери төңкеріс Блайдың тұтқындалуына және биліктен алынуына, ал Маккартур мен Джонстон басқаратын әскери хунтаның орнатылуына әкелді. Кейін Хейз денсаулығына байланысты Воклюзде үй қамауына ауыстырылды, бірақ Лоусон оны күштеп қайтадан қамауға алып, босану шарттарын орындамағаны үшін үйін қарауға бұйрық берді. Хейз Ньюкаслға қайтарылды, ал Лоусон Хейзге көмектескендерге 200 қамшы соққысы жасалатыны туралы хабарлама жариялады. Содан кейін Маккуори Лоусонды Англияға, Джонстонға қарсы әскери сотта куә ретінде, губернатор Блайға қарсы көтеріліс пен сатқындықтағы басты рөлі үшін жіберді. Лоусон 1812 жылға дейін Англияда қалды. Оның алғашқы жазбасында ол былай деп жазады: «Мырза Блэксленд, Вентворт және менің төрт адамнан және төрт жылқыдан тұратын, азық-түлікпен және басқа да заттармен жүктелген тобымыз 1813 жылдың 11 мамырында сейсенбі күні сапарға шықты. Непиан өзенін мырза Чарлз Чапманның Эму аралындағы фермасынан кешікпей өтіп, сағат 4-те жеттік, содан кейін оңтүстік-батысқа қарай екі шақырым жол жүрдік. Сағат 5-те бірінші төбелердің етегінде орналастық».
In 1806, Lawson returned to Sydney and was promoted to the rank of lieutenant in the New South Wales Corps. Here he became a close associate with the leading officers including Captain John Macarthur and Lieutenant Colonel George Johnston. These officers controlled a very profitable monopoly in the colony that centred on the trading on rum, and the New South Wales Corps was called the 'Rum Corps' as a result of this corrupt racketeering. Lawson became an integral part of this clique. In January 1808, when Governor Bligh had John Macarthur arrested on charges of sedition against the colonial government, Lawson was one of six officers appointed to help oversee his trial. Colluding with Macarthur, Lawson and the other officers refused to acknowledge the legitimacy of the presiding judge, took possession of the court documents and removed Macarthur from the custody of the court. When Bligh ordered Lawson and the other officers to halt their interference in the trial, they refused, resulting in Bligh charging them with treason. Macarthur, Johnston, Lawson and the other officers and soldiers of the 'Rum Corps' then proceeded to collaborate in a full armed mutiny against Governor Bligh known as the Rum Rebellion. This military coup resulted in the detainment and removal of Bligh from power, and the installation of a military junta headed by Macarthur and Johnston. When Hayes was transferred to house arrest at Vaucluse for health reasons, Lawson had him violently re arrested and ordered the ransacking of his house for not meeting the conditions of his parole. Hayes was sent back to Newcastle and Lawson published a notice threatening 200 lashes to anyone who assisted Hayes. Macquarie then had Lawson sent to England to act as a witness in the court martial against Johnston for his leading role in the mutiny and treason against Governor Bligh. Lawson remained in England until 1812. In his first entry he writes:
<blockquote> Mr. Blaxland Wentworth and myself with four men and four Horses Laden with Provisions etc took our Departure on Tuesday the 11th May 1813. Crossed the Nepean River at Mr. Chapman's Farm Emu Island at four o'clock and proceeded SW. Two miles. Encamped at 5 o'clock at the foot of the first Ridge of Hills .
Батурст аймағының коменданты
1819 жылы Лоусон таулардың батысындағы жаңа отарланған аймақтағы ең белгілі мал иесі және жер иесі болды. Батерст қаласының үкіметтік бекетінің маңындағы жерді иеленуге тек бірнеше ғана отаршыларға рұқсат берілді. Сол жылы Чарльз Тросби жергілікті аборигендердің нұсқауымен Сиднейден оңтүстіктен Батерстке дейін қолайлы жол салды. Губернатор Маккуори енді көбірек қоныс аударушылардың жер иелену үшін аймаққа келетінін, ал Батерстте тиісті басқару қажет екенін түсінді. Сондықтан ол, әлі де әскерде лейтенант болған Лоусонды 1819 жылдың қыркүйегінде Батерст аймағының коменданты етіп тағайындады. Британдықтар аймақта көбірек жер иеленген сайын, жергілікті Вираджури халқымен зорлық-зомбылық оқиғалары көбейді. 1819 жылы Лоусонның меншігінің жанында төрт абориген атып өлтірілді, ал Лоусонның бір жылқысы сөңге делді. Комендант ретінде Лоусон Көк таулардың батысындағы барлық әскерге басшылық етті, бірақ бұл сарбаздар қақтығыстың бұл кезеңінде қолданылмаған сияқты. Ол Муджиде жиналған 40-қа жуық аборигенмен кездесіп, бұл аймақтың әлемдегі ең жақсы жайылымдық жерлерінің бірі екенін жазды. Ол сондай-ақ жақын жердегі Гулберн өзеніне де ат қойды. Кейін Лоусон Муджидің солтүстік-батысында 5000 акр жерді иеленіп, Талбрагар өзенінде тағы бір ірі меншік құрды. 1824 жылдың шілдесінде Лоусон Батерст маңындағы басқа 12 ірі отаршылмен бірге "туған халықты" бағындыру үшін үлкен әскери күш жіберуді сұрап петицияға қол қойды. Тамыз айында губернатор Томас Брисбен Батерст аймағында әскери жағдай жариялап, отаршылдарды міндеттеді және комендант Морисетке жағдайды бақылау шараларын жүзеге асыруды бұйырды. Қыркүйек айында Морисет 40-шы полк сарбаздары мен қарулы отаршылдардан құралған үлкен әскери жазалау экспедициясын ұйымдастырды. Лоусон топқа жылқымен қамтамасыз етті және экспедицияның төрт бөлімінің біріне басшылық етті. Бұл әскери науқанда қаза болғандар туралы ресми мәлімет жоқ, бірақ сол кездегі куәгерлердің мәлімдемелері мен ауызша дәлелдер аборигендердің көптеп қаза тауып, қырғын жасалғанын көрсетеді. Батерст соғысы 1824 жылдың соңында әскери жағдайды жоюмен және Вираджури көшбасшысы Виндрадиннің бейбітшілік туралы өтініш білдіруімен аяқталды. Оның ұлдары Уильям Младший мен Нельсон да ірі жер иелері болды. Лоусон отбасы элиталық жер иелері қатарындағы беделін Уильям Джуниордың бай жер иесі Томас Айслидің қарындасы Каролина Айслиге үйленуі арқылы нығайтты. 1840 жылдары Жаңа Оңтүстік Уэльске сотталғандарды тасымалдау тоқтағаннан кейін Лоусон арзан шетелдік жұмыс күшін импорттауды ынталандырды. 1841 жылы ол Чилиден жұмысшыларды әкелді, бірақ Үндістаннан "таулы кулилерді" әкелуіне тыйым салынды. Лоусон сондай-ақ сотталғандарды тасымалдауды қайта бастауды қолдау үшін жиналыстар өткізді және сондай-ақ нашар тамақтандыру мен төмен жалақыға байланысты қашып кеткен импортталған қытай кулилерін жұмысқа алды.
By 1819 Lawson was the most prominent stock owner and land holder in the newly colonised region westward of the mountains. Only a handful of other colonists had been allowed to take up land in this area around the government outpost of Bathurst. In that same year, Charles Throsby guided by local Aboriginal men had formed an easier trail to Bathurst from Sydney that approached from the south. Governor Macquarie recognised that more settlers would now travel to the region to take up land and a more formal administration would be required at Bathurst. He consequently made Lawson, who was still a lieutenant in the army, commandant for the Bathurst region in September 1819. With the British increasingly taking land in the area, violence with the local resident Wiradjuri people became apparent. In 1819, four Aboriginal people were shot dead in the vicinity of Lawson's property, while one of Lawson's horses was speared. As commandant, Lawson was in command of all the troops stationed west of the Blue Mountains, but it appears these soldiers were not utilised at this stage of the conflict. He met with around 40 Aboriginal people gathered at Mudgee, writing that the area was some of the finest grazing land in the world. He also named the nearby Goulburn River. Lawson later took up 5,000 acres of land to the northwest of Mudgee and formed another large property on the Talbragar River. In July 1824, Lawson with 12 other major colonists around Bathurst signed a petition requesting a large military force to be sent out to subjugate the "natives". In August, Governor Thomas Brisbane obliged the settlers by announcing martial law in the Bathurst region and ordered Commandant Morisset to implement measures to control the situation. In September, Morisset organised a large military punitive expedition containing soldiers of the 40th Regiment and armed settlers, to sweep the area around Bathurst and Mudgee. Lawson provided the horses for the group and commanded one of the four divisions within the expedition. Officially there was no death toll recorded from this military campaign, but witness reports from the time and oral evidence indicate that multiple massacres of Aboriginal people were carried out. The Bathurst War ended later in 1824 with martial law being revoked and Wiradjuri leader Windradyne suing for peace. His sons, William Junior and Nelson, also became extensive landholders. The Lawson family cemented their association within the elite squattocracy with the marrying of William Junior to Caroline Icely, sister of the wealthy squatter Thomas Icely. With the end of transportation of convicts to New South Wales in the 1840s, Lawson strongly advocated for the importation of cheap foreign coolie labour. In 1841 he obtained labourers from Chile but was prohibited from bringing "hill coolies" from India. Lawson also chaired meetings in support of the resumption of convict transportation and also employed imported Chinese coolies, who absconded due to poor rations and underpayment.
Саяси мансап
Лоусон ең танымал отарлаушылардың біріне айналды және 1843 жылы ол саясатқа қатысуды шешті, содан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесіне Камберленд округінен Аристократиялық партияның өкілі ретінде сайланды. Ол 1848 жылға дейін парламент мүшесі болып қызмет етті, пікірсайыстарға сирек қатысса да, көбінесе помещиктердің (squattocracy) жеңілдіктерлі жағдайын қорғау мақсатында дауыс берді. Ол 1850 жылдың 16 маусымында Проспекттегі Veteran Hall иелігінде қайтыс болды және Санкт-Бартоломей зиратына жерленді.
Lawson had become one of the highest profile colonists and in 1843 he chose to enter politics, and was elected to the New South Wales Legislative Council for the County of Cumberland as a representative of the Aristocratic party. He remained a member of parliament until 1848, rarely contributing to discussion but often voting in the interests of protecting the privileged status of the squattocracy. He died at his estate, Veteran Hall in Prospect on 16 June 1850 and was buried at St Bartholomew's cemetery.