Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румын ғарышкері (туған жылы 1952)
Romanian cosmonaut (born 1952)
Думитру Дорин Прунариу (; туған күні 27 қыркүйек 1952) – румын ғарышкері. Ол "Союз-40" ғарыш кемесінде және "Салют-6" ғарыш зертханасында ғарышқа ұшты. Ол совет ғарышкері Леонид Поповпен бірге жұмыс істеді. Екінші экипажға румындық ғарышкер үміткері Думитру Дедиу және совет ғарышкері Юрий Романенко кірді.
Dumitru Dorin Prunariu (; born 27 September 1952) is a Romanian cosmonaut. He flew in space aboard Soyuz 40 spacecraft and Salyut 6 space laboratory. He teamed with the Soviet cosmonaut Leonid Popov. The backup crew was made of Romanian candidate cosmonaut Dumitru Dediu and Soviet cosmonaut Yuri Romanenko.
Ерте өмір және мансап
1952 жылы 27 қыркүйекте Румынияның Брашов қаласында (сол кезде Орашул Сталин) туған Прунариу 1971 жылы Брашовтағы физика және математика мектебін, ал 1976 жылы Бухарест политехникалық университетінің аэроғарыш инженериясы мамандығын бітірді. Бітірген соң Прунариу «Industria Aeronautică Română» ұшақ құрастыру зауытында лицензияланған инженер болып жұмыс істеді. 1977 жылы Румыния Әуе күштері офицерлік дайындық мектебіне қабылданды.
Born on 27 September 1952 in Brașov (at the time, Orașul Stalin), Romania, Prunariu graduated in 1971 from the Physics and Mathematics high school in Brașov and in 1976 from the Politehnica University of Bucharest, obtaining a degree in Aerospace Engineering. After graduation, Prunariu started working as a licensed engineer for Industria Aeronautică Română at an aircraft assembly facility. He enrolled in the Romanian Air Force Officers Training School the following year, 1977.
Интеркосмос бағдарламасы
1978 жылы "Интеркосмос" бағдарламасы аясында ғарышқа ұшуға дайындыққа іріктелді. Үш жылдық дайындық кезеңінде үздік көрсеткіштерге ие болғаннан кейін, ол украиналық ғарышкер Леонид Поповпен бірлесіп ғарышқа ұшуға таңдалды. 1981 жылдың мамыр айында "Союз-40" және "Салют-6" ғарыш зертханасында сегіз күндік ғарыш миссиясын сәтті аяқтады, оның барысында астрофизика, ғарыш сәулеленуі, ғарыш технологиялары, ғарыш медицинасы және биология салаларында ғылыми эксперименттер жүргізілді. Прунариу ғарышқа ұшқан 103-ші адам болып табылады.
He was selected for spaceflight training in 1978 as a part of the Intercosmos Program. Having obtained the highest marks during three years of preparation, he was then selected for a joint space flight with the Ukrainian cosmonaut Leonid Popov. In May 1981 they completed an eight day space mission on board Soyuz 40 and the Salyut 6 space laboratory where they completed scientific experiments in the fields of astrophysics, space radiation, space technology, space medicine, and biology. Prunariu is the 103rd human being to fly into space.
Интеркосмостан кейінгі мансап
1978 жылдан бастап Прунариу Румыния Әуе күштерінің офицері болды. Әр түрлі кезеңдерде Прунариу басқа министрліктерге азаматтық функцияларды орындау үшін жіберілді. 2007 жылы ол әскери генерал-майор шенімен Әуе күштерінен толық зейнеткерлікке шығып, мемлекеттік қызметкер ретінде кәсіби қызметін жалғастырды. 2015 жылдың соңында Румыния Президентінің жарлығымен Прунариуға 3-ші жұлдыз беріліп, генерал-лейтенант (зейнеткер) атанды. 1990 жылдың қаңтарында Прунариу Көлік министрлігінде министрдің орынбасары және Румыния Азаматтық авиация департаментінің бастығы болып тағайындалды, бұл лауазымда 1,5 жыл қызмет етті. 1991 жылы Прунариу Канаданың Монреаль қаласында орналасқан Халықаралық авиациялық басқару оқу институтын (IAMTI/IIFGA) бітірді – 1989 жылдан кейін азаматтық авиация мекемелерінің жоғары басшылары үшін екі айлық оқу курсын бітірген алғашқы румын болды. 1992-1993 жылдары Прунариу Дүниежүзілік банктың Румыниядағы жоғары білім беру және ғылыми-зерттеу жүйесін қайта ұйымдастыру жобасының тең жетекшісі болды. 1995 жылдан бері Прунариу Бухаресттегі Халықаралық тәуекел, қауіпсіздік және коммуникация менеджменті институтының (EURISC) вице-президенті. 1998-2004 жылдары Прунариу Румыния Ғарыш агенттігінің президенті болды, ал 2000 жылдан бастап Бухаресттегі Экономика және бизнес академиясының Халықаралық бизнес және экономика факультетінде геосаясат бойынша доцент болып жұмыс істеді. 2004 жылдың мамырынан бастап шамамен екі жыл бойы Румынияның Ресей Федерациясындағы Төтенше және өкілетті елшісі болды. 2002 жылы Прунариу БҰҰ COPUOS-тың ғылыми-техникалық кіші комитетінің төрағасы болып сайланды (2004 жылдың ақпаны – 2006 жылдың ақпаны), ал 2009 жылы БҰҰ COPUOS төрағасы болып сайланды (2010 жылдың маусымы – 2012 жылдың маусымы), міндеттерін сәтті орындады. 2006-2008 жылдары Прунариу Брюссельдегі Еуропалық комиссияның Румыния ғылым және технология кеңсесінің (ROST) директоры болып жұмыс істеді. Қазіргі уақытта Прунариу Румыния Ғарыш агенттігінде ғарыш технологиясы және өнеркәсібі жөніндегі румын қауымдастығы – ROMSPACE аясында сарапшы ретінде жұмыс істейді. 2012 жылы Прунариу БҰҰ Бас Ассамблеясының 65/68 қаулысымен құрылған ғарыш кеңістігіндегі ашықтық және сенім шаралары жөніндегі үкіметтік сарапшылар тобының 15 сарапшысының бірі болып тағайындалды. 1992 жылдан бері Прунариу Халықаралық Астронавтика академиясының мүшесі, академияның сенімділерінің бірі, ал 1994 жылдан бастап Румынияның COSPAR Ұлттық комитетінің мүшесі. 1992 жылдан бері ол Румыния үкіметі атынан БҰҰ-ның ғарышты бейбіт мақсатта пайдалану жөніндегі комитетінің (UN COPUOS) отырыстарына қатысады. 2014 жылы Прунариу үш жылға ЕКА Халықаралық қатынастар комитетінің төрағасының орынбасары болып сайланды. Прунариу сондай-ақ 2016 жылы Еуропалық қауіпсіздік зерттеулері институты (EUISS) аясында Еуропа үшін ғарыш қауіпсіздігі туралы есеп дайындау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі болды.
Since 1978 Prunariu was an active officer of the Romanian Air Force. For different periods of time Prunariu was detached within other ministries to perform civil functions. In 2007 he completely retired from the Air Force with the military rank of major general, continuing his professional activity as a civil servant. At the end of 2015, by a decree of the President of Romania, Prunariu received the 3rd star, becoming a lieutenant general (ret.). In January 1990 Prunariu was assigned the position of Deputy Minister to the Ministry of Transportation and Chief of the Romanian Civil Aviation Department, exercising this position for 1.5 years. In 1991 Prunariu graduated from the International Aviation Management Training Institute (IAMTI/IIFGA) located in Montreal, Canada – being after 1989 the first Romanian accomplishing a two month training for higher managers of civil aviation institutions. Between 1992 and 1993 Prunariu was a Co leader of the World Bank Project on reorganization of the higher education and research system in Romania. Since 1995 Prunariu is the Vice President of the International Institute for Risk, Security and Communication Management (EURISC), Bucharest. Between 1998 and 2004 Prunariu was the President of the Romanian Space Agency, and since 2000 an Associate Professor on Geopolitics within the Faculty of International Business and Economics, Academy of Economic Studies, Bucharest, Romania. For almost two years, starting with May 2004, he was the itinerary Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of Romania to the Russian Federation. In 2002 Prunariu was elected as the Chairman of the Scientific and Technical Subcommittee of the UN COPUOS for the period February 2004 – February 2006, and in 2009 he was elected the Chairman of the UN COPUOS for the period of June 2010 – June 2012, accomplishing successfully his duties. Between 2006 and 2008 Prunariu accomplished the duties of the Director of the Romanian Office for Science and Technology to the European Commission (ROST) in Brussels. Currently, Prunariu is working for the Romanian Space Agency as an expert within the Romanian Association for Space Technology and Industry – ROMSPACE. In 2012 Prunariu was appointed as one of the 15 experts of the Group of Governmental Experts on outer space transparency and confidence building measures, established by the UN General Assembly Resolution 65/68. Since 1992 Prunariu is a member of the International Academy of Astronautics, being one of the trustees of the Academy, and since 1994 a member of the Romanian National COSPAR Committee. Since 1992 he has represented the Government of Romania to the United Nations Committee on the Peaceful Uses of Outer Space (UN COPUOS) sessions. In 2014 Prunariu was elected for a three years term as the vice chairman of the International Relations Committee of ESA. Prunariu was also a member of the task force elaborating a report on Space Security for Europe in the framework of the European Institute for Security Studies (EUISS), issued in 2016.
Ғарыш зерттеушілерінің қауымдастығы
1985 жылы Прунариу ғарыш зерттеушілер қауымдастығының (ASE) құрылтайшы мүшелерінің бірі ретінде қосылды. (2015 жылғы мәлімет бойынша) қауымдастықта 36 елден ғарышқа ұшқан 400-ден астам мүше бар. 1993-2004 жылдары ол ASE-нің Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Сыртқы ғарышты бейбіт мақсатта пайдалану жөніндегі комитетінің (UN COPUOS) отырыстарында тұрақты өкілі болды. 1996 жылдан бастап Прунариу ASE Атқару комитетінің мүшесі болып, екі мерзімге, әрқайсысы үш жылдан, сайланды. 2005 жылдан бері Прунариу ASE NEO комитетінің мүшесі, бұл тақырыпқа қатысты бірнеше маңызды шараларға қатысып, 2007 жылы Румынияда ASE Халықаралық астероид қаупін азайту жөніндегі панелінің төрт халықаралық семинарының бірін ұйымдастырды. Прунариу ASE Халықаралық панелінің «Астероид қауіптері: жаһандық жауапқа шақыру» есебін БҰҰ COPUOS деңгейінде осы комитеттің мамандандырылған органдары үшін жұмыс құжаты ретінде таратудағы негізгі байланыс болды. 2016 жылы БҰҰ ғылыми-техникалық подкомитетінің (STS) COPUOS 53-ші сессиясында, Ғарыш зерттеушілер қауымдастығының атынан Прунариу БҰҰ Бас Ассамблеясының Халықаралық астероид күнін жариялау туралы ұсыныс жасады. Бұл күнді Ресей Федерациясының Сібіріндегі Тунгуска астероидінің 1908 жылғы 30 маусымдағы құлауының жылдық мерекесін халықаралық деңгейде атап өту және астероид соқтығысының қаупі туралы халықтың хабардарлығын арттыру үшін белгілеу қажет. Ұсыныс 2016 жылғы қазан айында өткен БҰҰ Бас Ассамблеясының 71-ші сессиясында қабылданды. Астероид күнінің негіз қалаушылары Прунариуді астероид соқтығысынан Жер планетасын қорғауға қосқан үлесі және қызметі үшін Астероид күнінің бірінші ресми елшісі деп жариялады. 2010 жылғы қазан айында ASE-нің XXIII съезінде Д. Прунариу қауымдастықтың жаңа құрылған бөлімшесінің – ASE Europe президенті болып сайланды және бұл лауазымды 6 жыл бойы атқарды. 2011 жылғы қыркүйек айында өткен ASE-нің XXIV съезінде Д. Прунариу үш жыл мерзімге ASE International президенті болып сайланды.
In 1985 Prunariu joined, as one of the founding members, the Association of Space Explorers (ASE) which (as of 2015) has over 400 members who have flown into outer space from 36 countries. Between 1993 and 2004 he was the permanent representative of ASE at United Nations Committee on the Peaceful Uses of Outer Space (UN COPUOS) sessions. Since 1996 Prunariu has been a member of the Executive Committee of ASE for two terms of tree years each. Since 2005 Prunariu has been a member of the ASE NEO Committee, taking part in several important activities connected with the subject, and organizing in 2007 in Romania one of the four international workshops of the ASE International Panel on Asteroid Threat Mitigation. Prunariu was the main interface in promoting the ASE International Panel's Report Asteroid Threats: A Call For Global Response at the level of the UN COPUOS as a working document for the specialized bodies of this UN Committee. In 2016, at the 53rd session of UN STS COPUOS, on behalf of the Association of Space Explorers, Prunariu proposed the proclamation by the UN General Assembly of the International Asteroid Day to observe each year at the international level the anniversary of the Tunguska impact over Siberia, Russian Federation, on 30 June 1908 and to raise public awareness about the asteroid impact hazard. The proposal was adopted by the UN General Assembly at its 71st session in October 2016. Asteroid Day co founders declared Prunariu as the 1st Official Asteroid Day Ambassador for his great service and for helping protect Planet Earth from asteroid impacts. In October 2010, at the XXIII Congress of the ASE, D. Prunariu was elected the President of the new organized Chapter of the association, ASE Europe, holding this position for 6 years. At the XXIV Congress of ASE, in September 2011 D. Prunariu was elected for a three years term the President of ASE International.
Жарияланымдар
Прунариу ғарыш техникасы және ғарыш ұшуы туралы бірнеше кітаптың бірлескен авторы, сонымен қатар көптеген ғылыми еңбектер жариялаған. Оның PhD диссертациясы ғарыш ұшу динамикасы саласында жаңа ерекшеліктерге жол ашты.
Prunariu is a co author of several books regarding space technology and space flight and has presented/published numerous scientific papers. His PhD thesis produced new developments in the field of space flight dynamics.
Жеке өмір
Ол Румыния Сыртқы істер министрлігінің зейнеткер дипломаты Крина Прунариуге үйленген, екі ұлы және үш немересі бар. Ол Disney Pixar жасаған WALL E анимациялық фильмінің румын тіліне дубляждалған нұсқасында BURN E роботының даусын сомдайды.
He is married to Crina Prunariu, a retired diplomat from the Romania's Ministry of Foreign Affairs, and has two sons and three grandchildren. He is the voice of the robot BURN E in the Romanian dubbed version of the animated film WALL E made by Disney Pixar.
Марапаттар мен құрметтер
1981 жылы "Союз-40" миссиясын аяқтағаннан кейін Прунариу Румыния Социалистік Республикасының Батыры және Кеңес Одағының Батыры атақтарымен марапатталды. 1982 жылы Прунариу Халықаралық Астронавтика Федерациясының Юрий Гагарин медалін алды. 1984 жылы ол Герман Оберт алтын медалімен – Герман Ракеталық Қоғамының Герман Оберт – Вернер фон Браун атындағы медалімен марапатталды. 2000 жылдың 1 желтоқсанында Прунариу Румынияның Жұлдызы орденінің Үлкен офицері болып тағайындалды. 2010 жылдың 1 желтоқсанында Румыния Президенті оған Аэронавтикалық Еңбек орденімен марапаттады. 2011 жылдың 12 сәуірінде Прунариу Ресей Федерациясының Президентімен ғарыш зерттеулеріне қосқан үлесі үшін медальмен марапатталды. 2011 жылдың 15 қарашасында Прунариу Румын академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. Прунариу – Румыния, Молдова Республикасы және АҚШ-тың бірнеше университетінің құрметті докторы. Прунариу – Румынияның бірнеше қаласының құрметті азаматы. 1981 жылы американдық астроном Шелте Басс Калифорниядағы Паломар обсерваториясында ашқан ішкі белдеудегі 10707 Прунариу астероиді 2017 жылдың 13 сәуірінде оның құрметіне аталды.
In 1981, after completing the Soyuz 40 mission, Prunariu received the awards of Hero of the Socialist Republic of Romania and Hero of the Soviet Union. In 1982 Prunariu was awarded the Yuri Gagarin medal of the International Astronautic Federation. In 1984 he was awarded the Hermann Oberth Gold Medal by the German Rocket Society Hermann Oberth – Wernher von Braun. On 1 December 2000, Prunariu was appointed a Grand Officer of the Order of the Star of Romania. On 1 December 2010 he was awarded by the President of Romania the Order of Aeronautical Virtue. On 12 April 2011 Prunariu was awarded by the President of the Russian Federation the Medal for Merits in Space Exploration. On 15 November 2011, Prunariu was elected as an Honorary Member of the Romanian Academy. Prunariu is a Doctor Honoris Causa of several universities from Romania, Republic of Moldova and USA. Prunariu is an honorary citizen of several cities in Romania. The inner main belt asteroid 10707 Prunariu, discovered by American astronomer Schelte Bus at the Californian Palomar Observatory in 1981, was named in his honor on 13 April 2017