Жанис Плиекшанс (Райнис) – латыс ақыны, драматург, аудармашы, саяхатшы. «От пен түн», «Индулис пен Ария» пьесалары, Гётенің «Фауст» аудармасымен танымал. Латыш тіліне зор үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латвия ақыны Янис Плейкенс (11 қыркүйек 1865 – 12 қыркүйек 1929), Райнис псевдонимімен танымал, латыш ақыны, драматург, аудармашы және саясаткер болған. Райнистің еңбектеріне классикалық пьесалар «От пен түн» (1905) және «Индулис пен Ария» (1911) сондай-ақ Гётенің «Фауст» туындысының жоғары бағаланған аудармасы кіреді. Оның шығармалары латыш әдеби тіліне терең ықпал етті, ал маңызды туындыларында қолданған этникалық символизм латыш ұлттық санасының орталық бөлігіне айналды.
Latvian poet
Jānis Pliekšāns (11 September 1865 – 12 September 1929), known by his pseudonym Rainis, was a Latvian poet, playwright, translator, and politician. Rainis' works include the classic plays Uguns un nakts (Fire and Night, 1905) and Indulis un Ārija (Indulis and Ārija, 1911), and a highly regarded translation of Goethe's Faust. His works had a profound influence on the literary Latvian language, and the ethnic symbolism he employed in his major works has been central to Latvian nationalism.
Ерте өмір
Раинис "Варславани" шаруа қожалығында, Дюнава приходында, Екабпилс муниципалитетінде дүниеге келді. Оның әкесі Кришьянис Плейкшанс (шамамен 1828–1891) – жалдамалы шаруа болған. Оның анасы Дарта, тумасы Гриковская (шамамен 1828–1899), және екі әпкесі болды: Лизе (1854–1897) және Дора (1870–1950). Рига қалалық гимназиясында оқып жүргенде ол Дора Плейкшанның болашақ күйеуі Петерис Стучкамен танысып, дос болып кетті, кейіннен ол көрнекті латыш коммунисі болды.
Rainis was born on "Varslavāni" farm, Dunava parish in Jēkabpils municipality. His father, Krišjānis Pliekšāns (ca. 1828–1891), was a tenant farmer. His mother was Dārta, née Grikovska (ca. 1828–1899), and he had two sisters, Līze (1854–1897) and Dora (1870–1950). During his education at the Riga City Gymnasium he met and befriended Pēteris Stučka, Dora Pliekšāne's future husband, who later become a prominent Latvian communist.
Ерте мансап
Рейнис Санкт-Петербург университетінде құқық білімін алды, онда Петерис Стучкамен бір бөлмеде тұрды. Студент кезінде-ақ Райнис халық әндерін жинап, сатирикалық және лирикалық өлеңдер жазып, әдебиет аударумен айналысты. Стучкамен бірге эпиграммалар мен сатиралар жинағын – Mazie dunduri (Кішкентай шырылдақтар) және үшінші жалқы латыш ән фестивалі туралы Apdziedāšanas dziesmas (Мәскелеме әндер) жинағын редакциялады. Бірақ, кейін социалистік және коммунистік идеологиялар арасындағы келіспеушілік салдарынан екеуінің жолдары айырылды. Оқуын аяқтаған соң Вильнюс аймақтық сотында және Елгавада Андрейс Стерстспен бірге жұмыс істеді. Райнис Dienas Lapa (Күнделікті бет), Tēvija (Отан) және латыш сөздігіне материалдар жазды. 1891 жылдан 1895 жылға дейін Райнис Dienas Lapa (Күнделікті бет) газетінің бас редакторы болды. Dienas Lapa айналасында көбінесе жас латыш либералдары мен социалистерінің тобы жиналды, олар «Жаңа ағым» деп аталды. 1893 жылы Екінші Интернационалдың құрылтайына қатысқаннан кейін Райнис «Dienas Lapa» газетінде социалистік идеологияны және социалистік оқиғалар туралы жаңалықтарды баса көрсетуді бастады. Ол латыш социализмінің негізін қалаушысы ретінде танылады. Осы кезеңде ол тағы бір латыш ақыны және драматургі – Аспазиямен (Эльза Плиекшаненің псевдонимі, Розенберга туған) танысты, ол да «Жаңа ағым» қозғалысында белсенді болды. «Британ энциклопедиясы» мәліметінше, газетті басқарған кезінде Райнис «өз философиясын қалыптастырды, онда марксистік материализмнің ешқандай іздері болған жоқ – ол өмірді энергияның үздірілмейтін өзгерістер тізбегі ретінде қарастырды». «Жаңа ағым» әлеуметтік сынға және түрлі реформаларға шақырулар жасағандықтан, бұл қозғалыс бүлікшіл деп есептелді және патшалық үкімет тарапынан қуғынға ұшырады. 1897 жылы Райнис тұтқындалып, алдымен Псковке, содан кейін Вятка губерниясына (қазіргі Киров облысы) жер аударылды. Осы ішкі жер аудару кезеңінде Райнис «Фауст» және классикалық әдебиеттің басқа да туындыларын аударды. Сондай-ақ ол өзінің алғашқы өлеңдер жинағын жариялады – Tālas noskaņas zilā vakarā (Көк кештің алыс сезімі, 1903).
Rainis studied law at the University of St. Petersburg, where he shared a room with Pēteris Stučka. While still a student, Rainis was already collecting folk songs, writing satirical and lyric poetry, and translating literature. Together with Stučka he edited a collection of epigrams and satire, Mazie dunduri (The Small Gadflies) and published Apdziedāšanas dziesmas (Mocking Songs) about the third All Latvian Song Festival. The two men, however, would later split because of the differences between socialist and communist ideologies. After completing his studies, he worked at the Vilnius regional courtrooms and with Andrejs Stērsts in Jelgava. Rainis wrote for Dienas Lapa (The Daily Page), Tēvija (Fatherland) and the Latvian Conversational Dictionary. From 1891 to 1895 Rainis was editor in chief of Dienas Lapa (Daily Page). The Dienas Lapa scene was mostly a group of young Latvian liberal and socialist intellectuals who came to be known as the New Current. After attending the congress of the Second International in 1893, Rainis began to emphasize socialist ideology and news of socialist events in "Dienas Lapa." He is recognized as the father of Latvian socialism. It was during this period that he met Aspazija (pseudonym of Elza Pliekšāne, born Rozenberga), another Latvian poet and playwright active in the New Current. According to Encyclopedia Britannica, it was while editing the paper that Rainis developed "his own philosophy [which] showed no trace of Marxist materialism—he regarded life as an incessant series of mutations of energy." Because of their social criticism and calls for various reforms, the New Current was viewed as a seditious movement and was the subject of a Tsarist crackdown. In 1897 Rainis was arrested and deported first to Pskov, and later to Vyatka guberniya (now Kirov Oblast). It was during this period of internal exile that Rainis translated Faust and other works from classical literature. Here he also produced his first collection of poems, Tālas noskaņas zilā vakarā (Far Off Moods on a Blue Evening, 1903).
Мұра және еске алу
Раинистің бірнеше өлеңдер жинағы оның өлімінен кейін жарық көрді: Sirds devējs, Dvēseles Dziesma, Lielās līnijas және Aizas ziedi. Ригадағы Эспланададағы Раинис мүсіні оның жан-жақты мансабы мен туындыларының күрделі интерпретациясын көрсететін жиналатын орын. Бұл мүсін ұлттық поэзия фестивалінің орталық нүктесі болып табылады, ол әрқашан оның туған күніне орай өткізіледі, сонымен қатар социал-демократтардан бастап Латвияның білім беру реформасына қарсы радикалды оппозицияға дейінгі солшылдардың назарына тартылатын орын (бұл Раинистің аз ұлтты мектептерін қолдауына байланысты; ол Латвияда беларусь мектептерін құруға зор үлес қосты). Сол сияқты, оның туындыларына сын да көбінесе саясаттың күшті ықпалымен болды; кеңес үкіметі оның социализмін баса көрсеткенімен (оның суреті тіпті еске алу монетасы ретінде кеңес рублінде бейнеленді; Ригадағы Раинис зиратындағы Раинис қабірінің жанында жерленгені – жоғары дәрежелі кеңес әскери қызметкерлеріне берілген құрметтің белгісі болды), «Даугава» және басқа да патриоттық туындылары үшінші латыш ұлттық оянуға дейінгі Раинис шығармаларының басылымдарынан алынып тасталды.
A number of Rainis' poetry collections were published posthumously: Sirds devējs, Dvēseles Dziesma, Lielās līnijas, and Aizas ziedi. Rainis' statue at the Esplanāde in Riga is a gathering place that highlights the complex way his multi faceted career and works are interpreted. It is the focal point for the national poetry festival, always held on his birthday, as well as a focus for the left wing, from the Social Democrats to the radical opposition to Latvia's education reform (in part because of Rainis' support for minority schools; he was instrumental to the founding of Belarusian schools in Latvia). Similarly, criticism of his work has often been strongly affected by politics; while the Soviets emphasized his socialism (his image even appeared on a commemorative Soviet rouble coin; being buried next to Rainis' grave in Rainis' Cemetery in Riga was an honour reserved for senior Soviet military), Daugava and other patriotic works were omitted from editions of Rainis' texts prior to the Third Latvian National Awakening.