Кіріспе

Латвия ақыны Янис Плейкенс (11 қыркүйек 1865 – 12 қыркүйек 1929), Райнис псевдонимімен танымал, латыш ақыны, драматург, аудармашы және саясаткер болған. Райнистің еңбектеріне классикалық пьесалар «От пен түн» (1905) және «Индулис пен Ария» (1911) сондай-ақ Гётенің «Фауст» туындысының жоғары бағаланған аудармасы кіреді. Оның шығармалары латыш әдеби тіліне терең ықпал етті, ал маңызды туындыларында қолданған этникалық символизм латыш ұлттық санасының орталық бөлігіне айналды.

Ерте өмір

Раинис "Варславани" шаруа қожалығында, Дюнава приходында, Екабпилс муниципалитетінде дүниеге келді. Оның әкесі Кришьянис Плейкшанс (шамамен 1828–1891) – жалдамалы шаруа болған. Оның анасы Дарта, тумасы Гриковская (шамамен 1828–1899), және екі әпкесі болды: Лизе (1854–1897) және Дора (1870–1950). Рига қалалық гимназиясында оқып жүргенде ол Дора Плейкшанның болашақ күйеуі Петерис Стучкамен танысып, дос болып кетті, кейіннен ол көрнекті латыш коммунисі болды.

Ерте мансап

Рейнис Санкт-Петербург университетінде құқық білімін алды, онда Петерис Стучкамен бір бөлмеде тұрды. Студент кезінде-ақ Райнис халық әндерін жинап, сатирикалық және лирикалық өлеңдер жазып, әдебиет аударумен айналысты. Стучкамен бірге эпиграммалар мен сатиралар жинағын – Mazie dunduri (Кішкентай шырылдақтар) және үшінші жалқы латыш ән фестивалі туралы Apdziedāšanas dziesmas (Мәскелеме әндер) жинағын редакциялады. Бірақ, кейін социалистік және коммунистік идеологиялар арасындағы келіспеушілік салдарынан екеуінің жолдары айырылды. Оқуын аяқтаған соң Вильнюс аймақтық сотында және Елгавада Андрейс Стерстспен бірге жұмыс істеді. Райнис Dienas Lapa (Күнделікті бет), Tēvija (Отан) және латыш сөздігіне материалдар жазды. 1891 жылдан 1895 жылға дейін Райнис Dienas Lapa (Күнделікті бет) газетінің бас редакторы болды. Dienas Lapa айналасында көбінесе жас латыш либералдары мен социалистерінің тобы жиналды, олар «Жаңа ағым» деп аталды. 1893 жылы Екінші Интернационалдың құрылтайына қатысқаннан кейін Райнис «Dienas Lapa» газетінде социалистік идеологияны және социалистік оқиғалар туралы жаңалықтарды баса көрсетуді бастады. Ол латыш социализмінің негізін қалаушысы ретінде танылады. Осы кезеңде ол тағы бір латыш ақыны және драматургі – Аспазиямен (Эльза Плиекшаненің псевдонимі, Розенберга туған) танысты, ол да «Жаңа ағым» қозғалысында белсенді болды. «Британ энциклопедиясы» мәліметінше, газетті басқарған кезінде Райнис «өз философиясын қалыптастырды, онда марксистік материализмнің ешқандай іздері болған жоқ – ол өмірді энергияның үздірілмейтін өзгерістер тізбегі ретінде қарастырды». «Жаңа ағым» әлеуметтік сынға және түрлі реформаларға шақырулар жасағандықтан, бұл қозғалыс бүлікшіл деп есептелді және патшалық үкімет тарапынан қуғынға ұшырады. 1897 жылы Райнис тұтқындалып, алдымен Псковке, содан кейін Вятка губерниясына (қазіргі Киров облысы) жер аударылды. Осы ішкі жер аудару кезеңінде Райнис «Фауст» және классикалық әдебиеттің басқа да туындыларын аударды. Сондай-ақ ол өзінің алғашқы өлеңдер жинағын жариялады – Tālas noskaņas zilā vakarā (Көк кештің алыс сезімі, 1903).

Мұра және еске алу

Раинистің бірнеше өлеңдер жинағы оның өлімінен кейін жарық көрді: Sirds devējs, Dvēseles Dziesma, Lielās līnijas және Aizas ziedi. Ригадағы Эспланададағы Раинис мүсіні оның жан-жақты мансабы мен туындыларының күрделі интерпретациясын көрсететін жиналатын орын. Бұл мүсін ұлттық поэзия фестивалінің орталық нүктесі болып табылады, ол әрқашан оның туған күніне орай өткізіледі, сонымен қатар социал-демократтардан бастап Латвияның білім беру реформасына қарсы радикалды оппозицияға дейінгі солшылдардың назарына тартылатын орын (бұл Раинистің аз ұлтты мектептерін қолдауына байланысты; ол Латвияда беларусь мектептерін құруға зор үлес қосты). Сол сияқты, оның туындыларына сын да көбінесе саясаттың күшті ықпалымен болды; кеңес үкіметі оның социализмін баса көрсеткенімен (оның суреті тіпті еске алу монетасы ретінде кеңес рублінде бейнеленді; Ригадағы Раинис зиратындағы Раинис қабірінің жанында жерленгені – жоғары дәрежелі кеңес әскери қызметкерлеріне берілген құрметтің белгісі болды), «Даугава» және басқа да патриоттық туындылары үшінші латыш ұлттық оянуға дейінгі Раинис шығармаларының басылымдарынан алынып тасталды.