Кіріспе

Францияның оңтүстік-шығысындағы тау тізбегі

Веркор массиві (фр. Vercors Massif;) – Францияның Алп тауларындағы Изер және Дром департаменттерінің арасында орналасқан, тік жарлы үстірттер мен таулардан тұратын тау тізбегі. Ол Дафьин Альптерінен батысқа қарай жатыр, және оларды Драк және Изер өзендері бөліп тұрады. Массивтің шығыс жағындағы жарлар Гренобль қаласына қарап тұрады.

Өмірбаян

Уақыт өте келе күрделі географияның әртүрлі ерекшеліктері анықталды, соның ішінде Quatre Montagnes (төрт тау), Coulmes (шатқалдар), Vercors Drômois (Дром Веркоры), Hauts Plateaux (жоғары платолар) және тау етегінде Royans, Gervanne, Diois және Trièves. Массив кейде "бекініс" деп те аталады. Адамдардың қозғалысы көбінесе массив пен оны қоршаған жазықтар арасында, массивтің өзіндегі әртүрлі бөліктері арасында емес, жүзеге асады. ХХ ғасырдың ортасына дейін Веркорс атауы тек Ла-Шапель-ан-Веркорс (Роянспен) және Ланс-ан-Веркорс, Вильярд-де-Ланс, Отранс және Меодре (Гренобльмен) аймағын ғана сипаттау үшін қолданылды және ол Төрт Тау аймағы деп белгілі болды. 1944 жылдың маусым және шілде айларында массив Екінші дүниежүзілік соғыста маңызға ие болды, Веркорс еркін республикасы құрылды, оны Веркорс макисі басқарды, ол неміс оккупациясына қарсы француз қарсыласының базасы болды. Веркорс Солтүстік француз алп тауларының ең ірі альпілік карст аймағын қамтиды және көптеген ірі және терең үңгір жүйелерін қамтиды. Олардың ішінде Гуффре Бергер бар, ол өте терең.

Веркорда жазық шаңғы және тау шаңғысы үшін бірнеше курорттар бар. Вильярд-де-Ланс ең ірі тау шаңғысы курорты. Бұл спорттық аймақ қоршаған ортасымен қорғалған, және табиғи орта ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы мақсатында тарих бойында күрт өзгергенімен, ағаш отырғызу жоспарлары оны Францияның басты ормандарының біріне айналдырады және оңтүстік гүлшаңы мен қара қаз сияқты түрлерге арналған қорық болады, бұл парктің екі символы, сондай-ақ қайта қалпына келтірілген грифон бүркіті мен альпілік ибекс. Веркорс аймағындағы климат пен биіктіктің айырмашылығы фауна мен флораның жоғары деңгейдегі әртүрлілігіне әсер етеді. 1995 жылы Веркорда "Күн ғибадатханасы" культының мүшелері жаппай өліміне және өз-өзіне қол жұмсауға батылды.

Этимология

Massif du Vercors атауы римдіктер Галлияны жаулап алған кезде осы аймақта өмір сүрген жергілікті тайпаның атынан шыққан, олар Вертамокорий (сонымен қатар Вертамокори, Вертакомикори немесе Вертакомокори деп те жазылады) деп аталған, бұл "тамаша әскерлер" немесе "жота әскерлері" деген мағынаны білдіреді. Қазіргі тұрғындары Vertacomiriens деп аталады. 1900 жылдарға дейін Vercors атауы Ла-Шапель-ан-Веркор қалашығының жанындағы Верназонның жоғарғы аңғарларына ғана қатысты. 20-шы ғасырдың басында Анри Ферран бұл тау массивін зерттеді, көптеген фотосуреттер түсірді, кітаптар жариялады және таулардың геологиясын сипаттады. Ферран Vercors терминін қазіргі заманауи кең мағынасында алғаш рет қолданды. Географтар Рауль Бланшар мен Жюль Блаш 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында бұл терминді кеңінен танымал етті. 1950 жылдары бұл термин кеңінен қолданысқа енді.

Орналасқан жері

Веркор массиві Францияның оңтүстік-шығысындағы Алп алды тауларында орналасқан. Ол Лионнан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан Дром және Изер департаменттерінің арасында, екеуі де Рона-Альп аймағының құрамында. Массивтің солтүстік-оңтүстікке қарайғы ұзындығы және шығыс-батысқа қарайғы ені шамамен ... км. Массивті солтүстікке қарай Шартр таулары, шығысқа қарай Дофин Альптерінің Матейзин аймағы және оңтүстікке қарай Диоис массиві қоршап тұрады. Оңтүстік-шығыста массив Менье жотасымен жалғасады. Массивті солтүстік-шығыста және солтүстік-батыста Изер, шығыста Драк, оңтүстікте Дром өзендері суарып алады. Батысы Рона аңғарына қарай тік жармен қарап тұр.

Геоморфология

Веркор массиві географиялық ерекшеліктеріне байланысты қамал немесе француз доломиттері деп белгілі. Массивті үстіртпен салыстыруға болады: массивтен ішкі аңғарларға дейінгі құлау бірнеше жүз метрді құрайды, ал қоршаған аймақтарға дейінгі құлау аралығы мен арасында болады. Шығыс жиегінің жотасында бірнеше шыңы бар, биіктігі тең. Ішкі бөлігінің биіктігі аралығында өзгереді, ал массивте сондай-ақ Ланс-ан-Веркор аңғары, Отран және Ла-Шапель-ан-Веркор аймақтары, сондай-ақ Кульм орман, Лент орман және жоғары үстірт орналасқан. Борн және Фурон шатқалдары сияқты көптеген терең ойысқан шатқалдар бар. Бұл жерлердегі тік жарлар көбінесе Комб Лаваль және Аршьян айналымы сияқты метрден асып түседі. Монт-Эйгль эрозия нәтижесінде массивтің қалған бөлігінен ерекшеленеді. Массивтің басқа бөліктері де жер бедеріне байланысты оқшауланған. Мысалы, оңтүстіктегі Грес-ан-Веркорға жету үшін Россе жотасы арқылы немесе солтүстіктегі Сен-Низье-дю-Мушерот арқылы саяхаттау қажет. Солтүстіктегі ауылдар Мортье туннелі маңындағы жер көшкінінен оқшауланған. Тағы бір мысал – шығыстағы Пюэль үстірті. Мұз дәуірінде Грезивадан мұздығы Пюэль үстіртіне жетіп, соның салдарынан батпақ пайда болды.

Бөлімшелер

Веркор массивінің орталық бөлігі бірнеше аймаққа бөлінеді. Солтүстік-батыстағы Кульмдер орманмен тығыз жабылған. Үргон әктасының бүктемелері дөңгелек келгендіктен, аймақ таулы сияқты көрінеді. Төрт тау аймағы туризм және шаңғы спортын дамыту үшін пайдаланылған, сонымен қатар сүт сиырларын өсіру және ірімшік жасау сияқты дәстүрлі шаруашылық түрлерімен де белгілі. Негізгі ауылдар – Аутранс, Меодре, Ланс-ан-Веркор және Виллард-де-Ланс – орманды төбелермен жабылған екі платоға таралып орналасқан. Дромои Веркор – бірнеше кіші платодан тұратын аймақ. Дромои Веркордың солтүстігінде жартастарға ойылған жолдармен кесіп өткен бірнеше шатқалдар бар. Жаз айларында шөптесін жерлер жайылым ретінде пайдаланылады, ал малдың екі жылдық көші-қоны (трансхуманция) Дие халқы үшін тойлы кезең болып табылады. Жоғары платолар (Haut Plateaux) – массивің ең биік шөлдік аймақтары. Аймақ басқарылады және жайылымдар жаз айларында мал жаюға пайдаланылады. Массивтің шетінде орналасқан Веркор аймақтық паркі төрт географиялық аймақтан тұрады. Роян, солтүстік-батыс етегі – жаңғақ ағаштары өсетін жер. Роянның шетінен үш аңғар төменге қарай созылады: Горж де ла Борн, Комб Лаваль шатқалы және Эшевис аңғары, оның ішінде Грандс және Петиз Гуле. Оңтүстік-батыстағы Герванн – платоның етегіндегі тік жарлы төбелер және көркем ауылдардан тұратын аймақ. Ол Крест қаласына қарайды. Диои – Дром аңғарының Дие маңындағы бөлігі. Бұл аймақта жүзімдіктер мен лавандра егілген егістіктер бар. Ол Герванн мен массивтің ішкі бөлігі арасындағы буферлік аймақ қызметін атқарады. Шығыстағы Тривс – Веркор тауларының ең биік шыңдары мен Драк өзенімен ойылған шатқалдың арасында орналасқан төменгі төбелі плато.

Негізгі үңгірлер

Үңгір орналасқан коммуна курсивпен берілген. Бергер гофферінің желісі, Инген мен Изерде, ұзақ, терең. Réseau du Trou qui souffle [fr], Отранс Меодр, Веркорда, ұзақ, терең. Grotte de la Luire [fr], Сен-Аньян, Веркорда, ұзақ, терең. Ресо де Шуатс желісі, Буванте, ұзақ, терең. Шателус коммунасында орналасқан Бурнильон үңгірінде Еуропадағы ең биік үңгір кіреберісі бар.

Климат

Веркордың климаты, оның биіктігіне байланысты, массивті қоршаған төмендіктерге қарағанда әлдеқайда қатал. Массивтің шамамен ортасында орналасқан Ла-Шапель-эн-Веркор ауылы Кёппен классификациясы бойынша Dfb климатына ие. Қыстары суық, жаздары жылы, ал жауын-шашын, көбінесе қыста қар түрінде, жылдың барлық мезгілінде мол болады.

Геология

Веркорс тау жыныстары шамамен 165 миллион жыл бұрын, юра дәуірінің ортасында, Пьемонт-Лигурия мұхитының түбінде шөгінділерден пайда болды. Жануарлар материалдарының жиналуы әктас пен қалдық тау жыныстарын құрады, ал негізінен Вариска оргенезінен марльдің эрозиясынан пайда болған қалдық жыныстар, климаттық жағдайлар мен мұхит тереңдігінің өзгеруімен сипатталатын кезеңде массивтің қалыптасуына әкелді. Диоис және Тривте массивтің Титон дәуірінде қалыптасқан қабаты орналасқан. Шамамен 130 миллион жыл бұрын, креда дәуірінде температураның көтерілуі және судың беткейлесуі коралл рифтерінің дамуына жағдай жасады, олар моллюскаларға, әсіресе рудистерге толы болды. Осылар Ургон әктасының пайда болуына себеп болды, ол массивтің жоғарғы бөлігін құрайды, әсіресе солтүстік жартысында жақсы көрінеді. Бұл алғашқы фауна көптеген қазбаларды қалдырды, олардың кейбіреулері Кульмдегі Ренкурел маңында табылған. Палеоген кезеңінде Тетис мұхиты жабылып, миоценнің басында Альп тауларының көтерілуі батысқа қарай жапқыш жылжуына әкелді. Шөгінді тау жыныстары Массив-де-Экриннің қазіргі орнынан көтеріліп, осы процесте жарылып, бүгілді. Кейінгі теңіздік ингрессиялар бассейндерде екіншілік шөгінділердің қалыптасуына жауапты болды. Ағын судың әсерінен шатқалдар кеңейіп, жартастар эрозияға ұшырады, нәтижесінде Роянста және Ланс, Аутранс және Ренкурел аңғарларында моласса қалыптасты. Миоценнің соңында жаңа көтерілу кезеңі теңіздің соңғы шегінуіне әкелді. Құрылғаннан кейін массив күшті эрозияға ұшырады, бұл рельефті күшейтті. Әртүрлі синклиндар кеңейіп, Аутранс, Меодре және Ланс, Вильярд, Корренсон, Кол-де-Ромейер және Кол-де-Руссе аңғарларын құрады. Су Арчиан циркін, Бурнилонның тік жарлы аңғарын және Комб-Лавальды ойып шығарды.