Кіріспе
Қан арқылы жұғатын ауру – қан және басқа дене сұйықтықтарымен таралатын ауру. Қанда әртүрлі патогендер болуы мүмкін, олардың ішінде бактериялар мен паразиттер сияқты микроорганизмдер, сондай-ақ вирустар сияқты тірі емес инфекциялық агенттер бар. CDC NIOSH денсаулық сақтау қызметкерлерін ең көп алаңдататын үш қан арқылы жұғатын патогенді атады: ВИЧ, В гепатиті (HVB) және С гепатиті (HVC). Әдетте қанмен тікелей жұғатын емес, шыбықтар немесе басқа векторлар арқылы жұғатын аурулар, тіпті оның қоздырғышы қанда болса да, вектор арқылы жұғатын аурулар ретінде жіктеледі. Вектор арқылы жұғатын ауруларға Батыс Нил вирусы, Зика қызуы және малярия жатады. Көптеген қан арқылы жұғатын аурулар басқа жолдармен де жұғу мүмкін, мысалы, қауіпті жыныстық қатынас немесе венаға есірткі салу арқылы. Бұл аурулар спорт медицинасында да кездеседі. Қанда қандай патогендер бар екенін анықтау қиын болғандықтан және кейбір қан арқылы жұғатын аурулар өлімге әкелуі мүмкін болғандықтан, стандартты медициналық тәжірибеде барлық қан (және кез келген дене сұйықтығы) потенциалды жұқпалы деп есептеледі. "Қан мен дене сұйықтығына қатысты сақтық шаралары" – инфекцияны бақылаудың бір түрі, ол осы аурудың таралуын азайтуға бағытталған.
Иіндерді алмастыру бағдарламалары
Инемельдік алмасу бағдарламалары (ИАБ) – қан арқылы жұғатын аурулардың таралуын азайтуға бағытталған шаралар. Олар көбінесе тәуелділіктен кеңес беру, жұқпалы ауруларды тексеру, кейде психикалық денсаулық сақтау және басқа да жекелеген жағдайларды басқару қызметтерін ұсынады. ИАБ өз атауын алғашқыда тамырға есіртетін (IV) есірткі тұтынушыларға қолданылған инелерді таза, жаңа инелерге алмастыру арқылы алды. Бұл инелерді қауіпсіз жоюға мүмкіндік береді. Ғылыми зерттеулер ИАБ-ның тиімділігін растайды. ИАБ ВИЧ жұқтыруға себеп болатын мінез-құлыққа әсер ете алады. Мұндай мінез-құлыққа қолданылған шприцтерді бөлісуді азайту кіреді, бұл ластанған шприцтердің айналыстан шығуына және оларды стерильді шприцтермен алмастыруға, сондай-ақ басқа да тәуекелдерді азайтуға ықпал етеді.
Алдын алу
Қанмен немесе басқа дене сұйықтықтарымен байланысу қаупі болған кезде қан арқылы таралатын патогендер мен басқа аурулардың таралуын болдырмау үшін стандартты сақтық шараларын сақтаңыз. Стандартты сақтық шараларына жеке гигиенаны ұстану, жеке қорғаныш құралдарын (ЖҚҚ) пайдалану, инженерлік бақылаулар және жұмыс процесін бақылау сияқты шаралар жатады. Қанмен және басқа дене сұйықтықтарымен тікелей байланысқа түсуден әрқашан сақтаныңыз. Күтім көрсету кезінде, әсіресе қанмен немесе дене сұйықтықтарымен байланысу мүмкіндігі болғанда, бір рет қолданылатын қолғаптар киіңіз. Қолғаптарды тиісінше тастаңыз және жаңа науқасқа күтім көрсету кезінде қолғаптарды ауыстырыңыз. Инеден зардап шегу және қан арқылы таралатын патогендерге ұшырау қаупін азайту үшін қауіпсіздік құрылғысы бар инелерді қолданыңыз. Жұқтырылған материалмен жиі байланысатын денсаулық сақтау қызметкерлеріне В гепатитіне қарсы вакцина салу ұсынылады. Қауіптілікті азайтудың иерархиялық жүйесі ортадағы және кәсіби ортадағы қауіптерді болдырмауға және одан туындайтын аурулардың алдын алуға көмектеседі. Оларға мыналар кіреді:
Жою: Инелер сияқты қауіпті факторларды, әсіресе қауіпсіздік құрылғысы жоқ инелерді физикалық түрде жойыңыз. Сонымен қатар, қауіпсіз және тиімді баламалары болған жағдайда инелік құрылғыларды пайдалануды тоқтатыңыз.
Ауыстыру: Қауіпсіздік құрылғысы жоқ инелерді қауіпсіздік мүмкіндігі бар инелерге ауыстырыңыз. Бұл инеден зардап шегу арқылы жұғатын қан арқылы таралатын ауруларды азайтуға көмектеседі.
Инженерлік бақылау: Жұмыскерлерге өткір заттарды жинауға арналған контейнерлерді ұсыну арқылы қауіптен қорғаңыз, осылайша олар инелерді қолданғаннан кейін дереу оларға сала алады. Бұл контейнерлер пациентке күтім көрсету кезінде қол жетімді болуы керек, мысалы, әрбір дәрігердің кабинетінде, медициналық зертханадағы әрбір сынақ станциясында және аурухананың әрбір палатасында немесе бөлімшесінде.
Әкімшілік бақылау: Жұмыс тәсілін өзгертіп, қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру арқылы, мысалы, ластанған инелерді қайтадан қаптаудан немесе бүгілтуден аулақ болу және қолданылған инелік құрылғыларды және басқа өткір заттарды дереу тастау.
Жеке қорғаныш құралдары: Қан мен басқа дене сұйықтықтарының таралуын болдырмау үшін қолғаптар мен маскалар сияқты ЖҚҚ арқылы қызметкерлерді қорғаңыз. Денсаулық сақтау қызметкерлерінің (HCW) пациенттерге ауру жұқтырған жағдайлары тіркелген. Бұл әдетте хирургтар өткір құралдарды қажет ететін процедураларды (ЭПП) орындағанда болады.
Elimination: Physically remove hazards, including needles that lack a safety device. Additionally, eliminate the use of needle devices whenever safe and effective alternatives are available. Substitution: Replace needles without safety devices with ones that have a safety feature built in. This has been shown to reduce blood borne diseases transmitted via needlestick injuries. Engineering controls: Isolate people from the hazard by providing sharps containers for workers to immediately place needles in after use, which means putting them within arm's reach of wherever patient treatment occurs, such as in every physician's exam room, every draw station in a medical lab, and every bedside in a hospital ward or wing. Administrative controls: Change the way people work by creating a culture of safety such as avoiding recapping or bending needles that may be contaminated and promptly disposing of used needle devices and other sharps. Personal protective equipment: Protect workers with PPE such as gloves and masks to avoid transmission of blood and other bodily fluids. There have been reports of HCW transferring disease to patients. This happens usually when surgeons perform EPPs, which are procedures requiring sharp tools.