Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
б.з.д. 498/497 – б.з.д. 454 жылдар аралығында Македония патшасы
King of Macedon from c. 498/497 to 454 BC
Александр I (Ἀλέξанδρος; б.з.д. 454 жылы қайтыс болған), сондай-ақ Александр Филеллен деп белгілі ([[wikt:philhellene]]), б.з.д. 498/497 жылдан өліміне дейін ежегі грек Македония патшалығының патшасы болды. Оның орнын үлкен ұлы Пердикка II басады.
Alexander I (Ἀλέξανδρος; died 454 BC), also known as Alexander the Philhellene ([[wikt:philhellene; ), was king of the ancient Greek kingdom of Macedonia from 498/497 BC until his death in 454 BC. He was succeeded by his eldest son, Perdiccas II.
Өмірбаян
Александр Аминтас I-нің жалғыз ұлы және аты белгісіз әйелінің ұлы болды, оның есімі шамамен Эвридика болған. Оның Гигаия (Γυγαίη) есімді қарындасы болды. Геродоттың сөзіне қарағанда, Александр қарындасын парсы генералы Бубареске үйлендірді, ол Ахеменид империясының вассалы болған кезде, парсы елшілігін өлтіруін жасыру үшін пара ретінде. Дегенмен, көптеген адамдар бұл оқиғаны Геродоттың өзі ойлап тапқан, немесе оның Македонияда өткізген уақытынан естіген әңгіме деп санайды. Көбінесе Аминтас бұл некені шамамен 510 жылы өзі ұйымдастырған, немесе Александр әкесі қайтыс болғаннан кейін бұған өзі араласқан деген болжам бар. Александр патшалыққа Ахеменид Персиясына бағынышты болған кезде отырды, бұл оның әкесі Аминтас I заманына дейін созылған, бірақ Македония кең ауқымды тәуелсіздігін сақтап қалды. 492 ж.б.д. Мардоний жорығы арқылы Македония Персия империясының толық бағынышты бөлігіне айналды. Платая шайқасында жеңілгеннен кейін, Артабаз басқаратын парсы әскері Кіші Азияға қайта шегінуге тырысты. 43 000 аман қалғандардың көпшілігі Стримон өзенінің сағасында Александрдың әскерлері тарапынан шабуылға ұшырап, қаза болды. Александр парсы соғыстары аяқталғаннан кейін Македонияның тәуелсіздігін қайта алды. Александр өзін Аргос гректері мен Гераклдың ұрпағы деп жариялады. Элеялық геланодикалар соты оның талабын шындық деп танығаннан кейін, ол шамамен б.з.д. 504 жылы Олимпиада ойындарына қатысуға рұқсат алды, бұл құқық тек гректерге ғана берілген. Александр өз сарайын Афина үлгісінде жасады және ақындар Пиндар мен Бакхилидтің қамқоршысы болды, екеуі де Александрға арналған өлеңдер жазды. Персия соғыстары кезінде (б.з.д. 490 ж.) өмір сүрген афиналық проксенос туралы алғашқы мәліметтер Александр I-ге қатысты. Осы кезде Александрға "фил-эллин" (гректерді жақсы көретін) деген лақап ат берілді.
Alexander was the only son of Amyntas I and an unknown spouse, whose name was perhaps Eurydice. He had a sister named Gygaea (Γυγαίη). According to Herodotus, Alexander married his sister to the Persian general Bubares while a vassal of the Achaemenid Empire as a bribe to cover up his murder of a Persian embassy. However, this story is widely regarded as a fiction invented by Herodotus or, at least, hearsay from his time spent in Macedonia. It is more likely that Amyntas arranged the marriage himself around 510, or that Alexander handled it after his father died. Alexander came to the throne during the era of the kingdom's vassalage to Achaemenid Persia, dating back to the time of his father, Amyntas I, although Macedon retained a broad scope of autonomy. In 492 BC it was made a fully subordinate part of the Persian Empire by Mardonius' campaign. After their defeat in Plataea, the Persian army under the command of Artabazus tried to retreat all the way back to Asia Minor. Most of the 43,000 survivors were attacked and killed by the forces of Alexander at the estuary of the Strymon river. Alexander eventually regained Macedonian independence after the end of the Persian Wars. Alexander claimed descent from Argive Greeks and Heracles. After a court of Elean hellanodikai determined his claim to be true, he was permitted to participate in the Olympic Games possibly in 504 BC, a right reserved only for Greeks. He modelled his court after Athens and was a patron of the poets Pindar and Bacchylides, both of whom dedicated poems to Alexander. The earliest reference to an Athenian proxenos, who lived during the time of the Persian wars (c. 490 BC), is that of Alexander I. It was around this point that Alexander was given the epithet "philhellene".