Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамда Bordetella pertussis бактериясынан туындайтын ауру.
Human disease caused by the bacteria Bordetella pertussis
Профилактика негізінен коклюш вакцинасымен вакцинация арқылы жүзеге асырылады. Алғашқы егу 6 мен 8 апта аралығында ұсынылады, ал өмірдің алғашқы екі жылында 4 доза салынуы керек. Коклюшқа қарсы қорғаныс уақыт өте келе азаяды, сондықтан үлкен балалар мен ересектерге қосымша дозалар ұсынылады. Жүктілік кезіндегі вакцинация нәрестелерді өмірдің алғашқы, осал айларында коклюштан қорғау үшін өте тиімді және көптеген елдерде ұсынылады. Ауруға ұқсас жағдайларда, ауыр жағдайға түсу қаупі бар адамдарға антибиотиктер қолданылуы мүмкін. Аурудың бастапқы белгілері пайда болғаннан кейін үш апта ішінде антибиотиктер қолданса, тиімді, бірақ көбінесе одан кейін әсері шамалы. Жасқа толмаған жұқтырған балалардың шамамен 50 пайызы ауруханаға жатқызылуы мүмкін, ал 0,5 пайызы (200-ден 1-і) қайтыс болады. Көптеген жағдайлар дамып келе жатқан елдерде кездеседі және барлық жастағы адамдарға әсер етуі мүмкін. Аурудың кең таралуы алғаш рет 16 ғасырда сипатталған.
Prevention is mainly by vaccination with the pertussis vaccine. Initial immunization is recommended between six and eight weeks of age, with four doses to be given in the first two years of life. Protection from pertussis decreases over time, so additional doses of vaccine are often recommended for older children and adults. Vaccination during pregnancy is highly effective at protecting the infant from pertussis during their vulnerable early months of life, and is recommended in many countries. Antibiotics may be used to prevent the disease in those who have been exposed and are at risk of severe disease. In those with the disease, antibiotics are useful if started within three weeks of the initial symptoms, but otherwise have little effect in most people. About 50% of infected children less than a year old require hospitalization and nearly 0.5% (1 in 200) die. Most cases occur in the developing world, and people of all ages may be affected. Outbreaks of the disease were first described in the 16th century.
Белгілері мен симптомдары
Круточный жөтелдің классикалық белгілері – ұстамалық жөтел, тыныс алу кезіндегі қылықтаған дыбыс, жөтелден кейін есінен тану немесе құсу. Круточный жөтел салдарынан конъюнктива қанталануы, қабырғалардың сынуы, несеп ұстамауы, ішек түйілуі және омыртқа артериясының жарылуы тіркелген. Круточный жөтел симптомдары әртүрлі болуы мүмкін, әсіресе егілген және егілмеген адамдар арасында. Егілген адамдарда инфекция жеңілірек өтуі мүмкін; оларда ұстамалық жөтел бірнеше аптаға созылуы мүмкін және ол әдеттегі "қылықтаған" дыбыссыз болуы мүмкін. Егілген адамдар инфекцияның жеңіл түріне шалдықса да, олар ауруды иммунитеті жоқ басқаларға таратуы мүмкін. Сирек жағдайларда 42 күнге дейін.
The classic symptoms of pertussis are a paroxysmal cough, inspiratory whoop, and fainting, or vomiting after coughing. The cough from pertussis has been documented to cause subconjunctival hemorrhages, rib fractures, urinary incontinence, hernias, and vertebral artery dissection. Symptoms of pertussis can be variable, especially between immunized and non immunized people. Those that are immunized can present with a more mild infection; they may only have the paroxysmal cough for a couple of weeks, and it may lack the "whooping" characteristic. Although immunized people have a milder form of the infection, they can spread the disease to others who are not immune. rarely as long as 42 days.
Себеп
Құқысұл жөтелді Bordetella pertussis бактериясы қоздырады. Осы аурумен байланысты жөтелді тиімді емдеу жолдары әзірленбеген. Рецептсіз сатылатын жөтелге қарсы дәрілерді қолдануға кеңес берілмейді және олардың тиімділігі дәлелденбеген. Бірінші жылғы сәбилерде асқынулар жиірек дамиды, мысалы: апноэ (31%), пневмония (12%), құрылыстар (0,6%) және энцефалопатия (0,15%).
Pertussis is caused by the bacterium Bordetella pertussis. Effective treatments of the cough associated with this condition have not been developed. The use of over the counter cough medications is discouraged and has not been found helpful. First year infants are also more likely to develop complications, such as: apneas (31%), pneumonia (12%), seizures (0.6%) and encephalopathy (0.15%).
Эпидемиология
Көкқырыл бүкіл әлемде кең таралған. 2018 жылы әлем бойынша 151 000-нан астам жағдай тіркелді. Дегенмен, барлық жағдайлар тіркелмейді немесе дұрыс диагноз қойылмайды, әсіресе дамып келе жатқан елдерде. Көкқырыл – вакцина арқылы алдын алуға болатын өлімнің басты себептерінің бірі. 2017 жылғы зерттеуде аурудың әлемдік салмағы жылына 24 миллион жағдайды құрайды деп есептелді, оның ішінде жас балалар арасында 160 000 өлім тіркелді, ал барлық жағдайлардың 90% дамып келе жатқан елдерде орын алды. Көкқырыл – АҚШ-та вакцина арқылы алдын алуға болатын және өлім-жітімнің артуымен байланысты жалғыз ауру. Өлім-жітім саны 1996 жылы 4-тен 2001 жылы 17-ге дейін өсті, олардың барлығы бір жасқа дейінгі нәрестелер еді. АҚШ-та ересектерде көкқырыл 2004 жылдан бері айтарлықтай өсті. Аурудың эпидемиясы циклдік түрде, 3-5 жыл сайын, вакцинация бағдарламасы бар және жоқ аймақтарда пайда болады. Уақыт өте келе, вакцина салынған немесе инфекциядан жазылған адамдардың иммунитеті төмендейді. Сонымен қатар, инфекцияға осал нәрестелер дүниеге келеді. Эпидемия топтық иммунитет белгілі бір деңгейден төмендеген кезде пайда болуы мүмкін. Бактерия вакцинаның тудырған иммунитетінен қашу үшін эволюциялап жатқан болуы да мүмкін. Мадсен вакцинаны Солтүстік теңіздегі Фарер аралдарындағы індетті бақылау үшін қолданды.
Pertussis is endemic worldwide. More than 151,000 cases were reported globally during 2018. However not all cases are reported or correctly diagnosed, especially in developing countries. Pertussis is one of the leading causes of vaccine preventable deaths worldwide. A study in 2017 estimated the global burden of the disease to be 24 million cases per year with 160,000 deaths among young children, with about 90% of all cases occurring in developing countries. Pertussis is the only vaccine preventable disease that is associated with increasing deaths in the U. S. The number of deaths increased from four in 1996 to 17 in 2001, almost all of which were infants under one year. In the U. S. pertussis in adults has increased significantly since about 2004. Epidemics of the disease occur cyclically, every three to 5 years, both in areas with vaccination programs and those without. Over time, immunity declines in those who have either been vaccinated or have recovered from infection. In addition, infants are born who are susceptible to infection. An epidemic can occur once herd immunity reduces below decreases below a certain level. It is also possible that the bacterium is evolving to evade vaccine induced immunity. Madsen used the vaccine to control outbreaks in the Faroe Islands in the North Sea.
Вакцина
1932 жылы Атланта қаласында (Джорджия штаты) коклюш індеті басталып, педиатр Лейла Данияр осы ауруды зерттеуді қолға алды. Келесі алты жыл ішінде оның еңбектері American Medical Association журналында жарияланды және Эмори университеті мен Eli Lilly & Company компаниясымен бірлесіп, ол алғашқы коклюш вакцинасын әзірледі. 1942 жылы американдық ғалымдар Грейс Элдеринг, Лони Гордон және Перл Кендрик тұтас жасушалы коклюш вакцинасын дифтерия және тетанус токсоидтарымен біріктіріп, алғашқы DTP комбинациялық вакцинасын жасады. Коклюш компонентінің салдарынан болатын жиі қосымша әсерлерді азайту мақсатында жапон ғалымы Юдзи Сато тазартылған гемагглютининдерден (ХА: жіп тәрізді стрептококк және лейкоцитозды күшейтетін фактор ХА) тұратын жасушасыз вакцина жасады, оларды B. pertussis бөліп шығарады. Сатоның жасушасыз коклюшқа қарсы вакцинасы 1981 жылдан бастап Жапонияда қолданысқа енді. Басқа елдердегі жасушасыз вакцинаның кейінгі нұсқалары B. pertussis-тің қосымша анықталған компоненттерінен тұрады және көбінесе DTaP комбинациялық вакцинасының құрамына кіреді.
In 1932, an outbreak of whooping cough hit Atlanta, Georgia, prompting pediatrician Leila Denmark to begin her study of the disease. Over the next six years, her work was published in the Journal of the American Medical Association, and in partnership with Emory University and Eli Lilly & Company, she developed the first pertussis vaccine. In 1942, American scientists Grace Eldering, Loney Gordon, and Pearl Kendrick combined the whole cell pertussis vaccine with diphtheria and tetanus toxoids to generate the first DTP combination vaccine. To minimize the frequent side effects caused by the pertussis component, Japanese scientist Yuji Sato developed an acellular vaccine consisting of purified haemagglutinins (HAs: filamentous strep throat and leukocytosis promoting factor HA), which are secreted by B. pertussis. Sato's acellular pertussis vaccine was used in Japan starting in 1981. Later versions of the acellular vaccine in other countries consisted of additional defined components of B. pertussis and were often part of the DTaP combination vaccine.