Кіріспе

Қызылша, құтыру және қызылшаға қарсы бірнеше біріктірілген вакциналардың кез келгені – МРҚ вакцинасы. МРҚ вакцинасы қызылшаға, құтыруға және қызылшаға (неміс қызылшасы) қарсы вакцина болып табылады, оның аббревиатурасы МРҚ. Екі дозадан кейін адамдардың 97%-ы қызылшадан, 88%-ы құтырудан және кем дегенде 97%-ы қызылшадан қорғалған. Сондай-ақ, толық емеске иммундалған адамдардың арасында қызылшаға ұшырағаннан кейін 72 сағат ішінде қорғау мүмкіндігі бар. МРҚ вакцинасы әлем бойынша кеңінен қолданылады. 1999 мен 2004 жылдар аралығында әлемде 500 миллионнан астам доза салынды. Иммундау кең таралғанға дейін қызылша салдарынан жылына 2,6 миллион адам қайтыс болды. Иммундаудың жанама әсерлері көбінесе жеңіл болады және ешқандай арнайы ем қабылдамай өтеді. Оларға қызба, сондай-ақ инъекция жасалған жердегі ауырсыну немесе қызару кіруі мүмкін. МРҚ вакцинасы – бұл үш аурудың тірі, әлсіретілген вирустарының қоспасы. 1971 жылы АҚШ-та қолдануға Мерк компаниясы лицензия берді. Екінші доза алу туралы ұсынымдар 1989 жылы енгізілді.

Медициналық қолдану

Кокрейн "Қызылша, қызылша, безгек және сушегімен байланысты ауру мен өлім-жітімді азайту мақсатындағы жаппай иммундау саясатын, қызылшаны жоюға бағытталған қазіргі шараларды қолдайтын MMR және MMRV вакцинасының қауіпсіздігі мен тиімділігіне қатысты жеткілікті деректер бар" деген қорытындыға келді.

Қызылша

Қызылшаға қарсы вакцина кеңінен қолданылғанға дейін, аурудың таралу деңгейі соншалықты жоғары болғандықтан, жұқтыру "өлім мен салықтай сөзсіз" деп есептелген. 1963 жылы вакцина енгізілгеннен кейін АҚШ-та тіркелген қызылша жағдайлары жүздеген мыңнан жылына он мыңға дейін азайды. 1971 және 1977 жылдардағы індеттердің күшеюінен вакцинаны көбірек пайдалану 1980 жылдары бұл көрсеткішті жылына мыңдаған жағдайға дейін төмендетті. 1990 жылы шамамен 30 000 жағдай тіркелгеннен кейін вакцинацияға жаңа серпіліс жасалды және ұсынылатын кестеге екінші вакцина қосылды. 1997 мен 2013 жылдар аралығында АҚШ-та жыл сайын 200-ден аз жағдай тіркелді, ал ауру енді онда эндемиялық деп есептелмейді. Қызылшаға қарсы вакцинацияның аурудың, мүгедектіктің және өлімнің алдын алудағы тиімділігі жақсы дәлелденген. АҚШ-та қызылшаға қарсы вакцинацияның алғашқы 20 жылында шамамен 52 миллион жағдайдың алдын алды, 17 400 адамның зиякерлік қабілеттерінің нашарлауына және 5 200 өлімге жол берілмеді. 1999–2004 жылдары Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен ЮНИСЕФ басқаратын стратегия қызылшаға қарсы вакцинациямен қамтуды жақсартты, нәтижесінде дүние жүзінде шамамен 1,4 миллион қызылшадан болатын өлімнің алдын алды. 2000 мен 2018 жылдар аралығында қызылшаға қарсы вакцинация салдарынан аурудан қайтыс болғандардың саны 73%-ға азайды. Бұл адам вакциналанбаған балалар көп болатын қауымға оралды. Осының салдарынан 34 адам, олардың көп бөлігі балалар және барлығы дерлік вакциналанбаған, жұқтырды; 9%-ы ауруханаға жатқызылды, ал індетті тоқтатуға кеткен шығын 167 685 АҚШ долларына бағаланды. Айналасындағы қауымдарда вакцинацияның жоғары деңгейі болғандықтан ірі эпидемияның алдын алуға мүмкіндік болды. 2017 жылы Миннесота штатындағы сомали-американдық қауымда қызылша індеті пайда болды, себебі вакцина аутизмге әкелуі мүмкін деген жаңылыс пікірге байланысты MMR вакцинасын жасарту көрсеткіштері төмендеді. АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары 2017 жылдың сәуір айына дейін індеттен зардап шеккен 65 баланы тіркеді.

Қызылша

Қызылша, сондай-ақ неміс қызылшасы деп те аталатын бұл ауру, кең таралған вакцинациядан бұрын өте көп кездесетін. Қызылшаның ең қауіптісі – жүктілік кезінде, бала туа біткен қызылшаға шалдығуы мүмкін, бұл елеулі туа біткен ақауларға алып келуі мүмкін.

Мампалар

Қызылша – бұл бір кезде, әсіресе балалық шақта өте көп кездесетін тағы бір вирустық ауру. Егер жыныстық жетілу кезеңінен өткен еркек қызылшаға шалықса, екі жақты орхит дамуы мүмкін, бұл кейбір жағдайларда сүйексіздікке алып келуі мүмкін.

Әкімшілік

МРҚ вакцинасы тері астына инъекция арқылы салынады, алғашқы доза әдетте он екі айлық шақта беріледі. Қызылшаның көп таралған аймақтарында әдетте алғашқы дозаны тоғыз айлық жастан, екінші дозаны он бес айлық жастан кейін салу ұсынылады. Пациенттердің 3%-ында орташа есеппен 18 күнге созылатын буын ауруы дамиды. Егде жастағы әйелдер буын ауруы, жедел артрит және тіпті (сирек) созылмалы артритке бейімдеуге көбірек ұшырайды. Анафилаксия – вакцинаға өте сирек, бірақ қауіпті аллергиялық реакция. Мұның бір себебі жұмыртқаға аллергия болуы мүмкін. 2014 жылы FDA вакцина жабдықтамасында екі қосымша жағымсыз құбылысты бекітті: жедел таралған энцефаломиелит (ADEM) және көлденең миелит, сондай-ақ жабдықтамаға «жүру қиындығы» деген жазуды қосуға рұқсат берді. 2012 жылғы IOM есебінде МРҚ вакцинасының қызылша компоненті иммундығы нашарлаған адамдарда қызылша инклюзиялық дене энцефалитін тудыруы мүмкін екені анықталды. Бұл есеп МРҚ вакцинасы мен аутизм арасындағы байланыс жоқ екенін де растады. Вакцинаның кейбір түрлерінде неомицин антибиотиктері бар, сондықтан осы антибиотикке аллергиясы бар адамдарға қолдануға болмайды. Ұлыбритания Ұлттық денсаулық сақтау қызметі 1990 жылдардың басында Урабе парвовирусының штаммын уақытша жеңіл вирустық менингит жағдайларына байланысты қолдануды тоқтатты және оның орнына Джерил Линн парвовирусының штаммын қолданатын түрге көшті. Урабе штаммы бірқатар елдерде қолданылуда; Урабе штаммымен МРҚ вакцинасын өндіру Джерил Линн штаммына қарағанда әлдеқайда арзан, сонымен қатар жеңіл жағымсыз әсерлердің деңгейі жоғарырақ болса да, тиімділігі жоғарырақ штамм жалпы жағымсыз құбылыстардың азаюына әкелуі мүмкін.

Аутизм туралы жалған мәлімдемелер

1998 жылы Эндрю Уэйкфилд және авторлар тобы MMR вакцинасын салғаннан кейін ішек симптомдары мен аутизм немесе басқа да бұзылыстар дамыған он екі бала туралы жалған мақала жариялады, сонымен қатар бәсекелес вакцинаны қолдады. 2010 жылы Жалпы медициналық кеңес Уэйкфилдтің зерттеуін "әдепсіз" деп таныды, ал The Lancet журналы мақаланы толығымен қайтарып алды. The Lancet журналының қайтарып алуынан үш ай өткен соң Уэйкфилдтің Ұлыбританияның медициналық тізілімінен аты шығарылды, The Lancet журналында жарияланған зерттеуде қасақана жалғандықты анықтаған мәлімдеме жасалды және ол Ұлыбританияда медициналық практика жүргізуден шеттетілді. 2011 жылы "Британ медициналық журналы" зерттеуді алаяқтық деп жариялады. Уэйкфилдтің жариялағаннан бері жүргізілген көптеген сарапшылар тексерген зерттеулер вакцина мен аутизм арасында ешқандай байланыс жоқ екенін көрсетті. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының Медицина институты, Ұлыбритания Ұлттық денсаулық сақтау қызметі және Кохрейн кітапханасы сарапшылары бұқаралық ақпарат құралдарындағы MMR аутизм дауының жариялануы вакцинация деңгейінің төмендеуіне әкелгенін сынады. Уэйкфилдтің мақаласы жарияланғанға дейін Ұлыбританияда MMR вакцинасының вакцинация деңгейі 92% болды; жарияланғаннан кейін көрсеткіш 80% төмендеді. 1998 жылы Ұлыбританияда қызылшаға шалдыққан 56 жағдай тіркелді; 2008 жылы 1348 жағдай тіркелді, оның ішінде екі адам қайтыс болды. Жапонияда MMR үштігі қолданылмайды. Иммунитет қызылша мен қызылшаға қарсы біріктірілген вакцина арқылы қамтамасыз етіледі, содан кейін тек құтыруға қарсы вакцина салынады. Бұл елде аутизм деңгейіне ешқандай әсер етпеді, бұл MMR аутизм гипотезасын одан әрі жоққа шығарады.

Тарих

МРҚ вакцинасының құрамдас вирус штаммдары жануарлар мен адам жасушаларында көбею арқылы әзірленді. Мысалы, құтыру және қызылша вирустарының жағдайында вирус штаммдары эмбрионды тауық жұмыртқаларында өсірілді. Бұл тауық жасушаларына бейімделген, ал адам жасушаларына нашар бейімделген вирус штаммдарын жасады. Сондықтан бұл штаммдар әлсіретілген штаммдар деп аталады. Оларды кейде нейроәлсіретілген деп те атайды, себебі бұл штаммдар жабайы штаммдарға қарағанда адам нейрондарына аз зиянды. Рубелла компоненті – Meruvax 1967 жылы адам эмбрионалды өкпе жасушасының WI 38 (Wistar институтының атымен аталған) желісін пайдалану арқылы дамытылды, ол 1961 жылы алты жыл бұрын алынған болатын. Ауру иммундалған Компоненттік вакцина Вирус штаммы Өндіріс ортасы Ағзалылық Attenuvax Эндерстің әлсіретілген Эдмонстон штаммы Ұрықтық эмбриондық жасуша мәдениеті Орташа 199 Құтыру Mumpsvax Жерил Линн (B деңгейі) штаммы Рубелла Meruvax II Wistar RA 27/3 тірі әлсіретілген рубелла вирусының штаммы WI 38 адам эмбрионалды жасуша желісі MEM (буферленген тұздарды, ұрықтық сиыр сарысуын, адам сарысуы альбуминін және неомицин және т.б. қамтитын ерітінді) Бұл вакцинаны «МРҚ вакцинасы» деп те атайды, ал «П» құтыру ауруына қатысты, ол құтыру вирусынан туындайды. 2018 жылы жарияланған шолуға сәйкес, GlaxoSmithKline (GSK) МРҚ вакцинасы, Pluserix деп аталатыны, «Шварц қызылша вирусын, Жерил Линнге ұқсас құтыру штаммын және RA27/3 рубелла вирусын» қамтиды. Pluserix 1999 жылы Венгрияда қолданысқа енгізілді. 2003 жылы Венгрияда әлсіретілген Шварц қызылшасын қолданатын GSK Priorix вакцинасы енгізілді. Алдын ала деректерге сәйкес, MMRV вакцинасымен вакцинацияланған 10 000 адамның арасында 9 жағдайға қызбалы ұстамалар кездеседі, ал жеке МРҚ және қызылша вакциналары үшін бұл көрсеткіш 10 000 адамға 4 жағдайды құрайды; АҚШ денсаулық сақтау органдары MMRV вакцинасын жеке инъекциялардан артық деп санамайды. 2012 жылғы зерттеуде педиатрлар мен отбасылық дәрігерлерге MMRV-де қызбалы ұстамалар (қызбалы ұстамалар) пайда болу қаупі туралы олардың хабардарлығын бағалау үшін сауалнама жіберілді. Отбасылық дәрігерлердің 74% және педиатрлардың 29% ы қызбалы ұстамалар пайда болу қаупі туралы хабардар емес еді. Ақпараттық мәлімдемемен танысқаннан кейін отбасылық дәрігерлердің 7% және педиатрлардың 20% ғана 12-15 айлық балаға MMRV вакцинасын ұсынуға келісті. MMRV-ні MMR+V-ге қарағанда ұсынудағы ең маңызды фактор ретінде ACIP/AAFP/AAP ұсыныстары (педиатрлардың 77%, отбасылық дәрігерлердің 73%) көрсетілді.

МР вакцинасы

Бұл вакцина қызылша мен қызылшаға қарсы, бірақ қабықшаға қарсы емес. шошқа терісінен алынған заттарсыз вакциналар мақұлданған және қол жетімді болғанымен.