Қасиетті жазулар сақталымы (Qasietti jazular saqtalımı)

Кіріспе

Гениза (/ɡ//ɛ/'/n//iː//z//ə///; גניזה, сондай-ақ гениза; көпше түрі: генизот немесе генизалар) – еврей синагогы немесе зиратындағы еврей тіліндегі, діни тақырыптағы тозған кітаптар мен қағаздарды дұрыс зиратқа жерлеуден бұрын уақытша сақтауға арналған орын.

Этимология

Гениза сөзі еврей тіліндегі үш буынды түбір g n z -тен шыққан, ол "жасыру" немесе "сақтау" деген мағынаны білдіреді. Көне медиан тіліндегі *ganza ("депозитарий; қазына") сөзінен туындаған. Бұл түбірден алынған есім "жасыру" мағынасын білдірген, кейіннен нәрселер сақталатын орынды атауға қолданылды, және ең дұрысы "архив" немесе "қойма" деп аударылады.

Сипаттама

Генизоттар – Құдай есімі жазылған жазбаларды тастауға тыйым салынғандықтан, ғибадатханада жерлеуге дейін ескірген еврей тіліндегі кітаптар мен діни тақырыптарға арналған қағаздарды уақытша сақтауға арналған қоймалар. Жеке хаттар мен заңдық шарттардың да Құдайға дұға етумен басталуы мүмкін болғандықтан, генизоттардың ішінде тек діни материалдар ғана емес, сонымен қатар, әдеттегі дұғасы бар немесе жоқ, еврей әліпбиін қолданатын басқа еврей тілдеріндегі (иудей-араб тілдері, иудей-парсы, иудей-испан және идиш) жазбалар да кездеседі. Генизоттар көбінесе синагогтың шатыры немесе жертөлесінде орналасқан, бірақ қабырғаларда немесе жер астына көмілген де болуы мүмкін. Олар зираттарда да табылуы мүмкін. Шеломо Дов Гойтейннің мәліметінше, генизада 870 жылдан 19 ғасырға дейінгі аралықта шамамен 280 000 еврей қолжазбасының фрагменттері жинақталған. Бұл материалдар, әсіресе орта ғасырларда, еврейлердің діни, әлеуметтік және экономикалық тарихын қайта құру үшін маңызды болды. 1946-1956 жылдар арасында табылған Өлі теңіздің шиыршықтары да, мәні жағынан генизотқа жатады. 1927 жылы Йемендегі Сана қаласының еврей қауымының генизасында Натан бен Абрахамның 11 ғасырлық Мишнаға түсіндірмесі жазылған қолжазба табылды. Натан бұрынғы Палестина геонатының қайта қаралуы кезінде академия президенті қызметін атқарған, оның 12 ғасырдың басында таратылуына аздан кейін жеткен. 2011 жылы Ауғанстанда, Талибан пайдаланған үңгірлерде 11 ғасырлық еврей, арамей, иудей-араб және иудей-парсы тілдеріндегі қолжазба фрагменттерінен тұратын «Ауған генизасы» деп аталатын жинақ табылған. Германияда генизоттар ерте заманауи кезеңге дейін сақталған ғимараттарда сақталған және бүгінгі күнге дейін ондаған генизоттар құтқарылған. Зерттеушілер бұл материалды зерттеуді бастады және оның 17-19 ғасырлардағы еврей ауылдық қауымдастарының өмірін түсінуге көмектесетінін білді. Олар және басқа зерттеушілер табылған заттарды тізімдеу, цифрландыру және жариялаумен айналысады.

Genizot are temporary repositories designated for the storage of worn out Hebrew language books and papers on religious topics prior to proper cemetery burial, it being forbidden to throw away writings containing the name of God. As even personal letters and legal contracts may open with an invocation of God, the contents of genizot have not been limited to religious materials; in practice, they have also contained writings of a secular nature, with or without the customary opening invocation, as well as writings in other Jewish languages that use the Hebrew alphabet (the Judeo Arabic languages, Judeo Persian, Judaeo Spanish, and Yiddish). Genizot are typically found in the attic or basement of a synagogue, but can also be in walls or buried underground. They may also be located in cemeteries. and Shelomo Dov Goitein, the genizah had an accumulation of almost 280,000 Jewish manuscript fragments dating from 870 to the 19th century. These materials were important for reconstructing the religious, social and economic history of Jews, especially in the Middle Ages. For all practical purposes, the Dead Sea Scrolls, discovered between the years 1946 and 1956, belonged to a genizah. In 1927, a manuscript containing Nathan ben Abraham's 11th century Mishnah commentary was discovered in the genizah of the Jewish community of Sana'a, Yemen. Nathan had served as President of the Academy under the revised Palestinian geonate, shortly before its demise in the early 12th century CE. In 2011, the so called Afghan Geniza, an 11th century collection of manuscript fragments in Hebrew, Aramaic, Judaeo Arabic and Judeo Persian, was found in Afghanistan, in caves used by the Taliban. In Germanic lands genizot have been preserved in buildings dating back to the early modern period and till today, dozens of Genizot have been saved. Researchers began to study the material, soon realizing that these findings could provide insight into the life of Jewish rural communities from the 17th to 19th century. The and other researchers are dealing with the inventory, the digitization and the publication of the finds.