Кіріспе

Оңтүстік Австралиядағы үлкен шығанақ – Оңтүстік Австралиядағы екі үлкен шығанақтың (екіншісі – Сент-Винсент шығанағы) арасындағы батыс және ірілеуі. Бұл шығанақ Австралияның оңтүстік жағалауында, Оңтүстік Австралия штатында, Ұлы Австралия шығанағына қарай орналасқан. Ол батыста Катастрофа мүйісі мен Эйр түбегінен басталып, шығыста Спенсер мүйісі мен Йорк түбегіне дейін созылады. Шығанақтағы ең ірі қалалар – Порт-Линкольн, Уайалла, Порт-Пири және Порт-Аугуста. Кішірек қалаларға Тэмби-Бей, Порт-Нилл, Арно-Бей, Коуэлл, Порт-Жермен, Порт-Броутон, Уоллару, Порт-Хьюз, Порт-Виктория, Порт-Риккаби, Пойнт-Туртон және Корни-Пойнт жатады.

Тарих

Бұл шығанақты алғаш рет 1802 жылдың ақпан айында Мэтью Флиндерс зерттеді. Флиндерс қазіргі Порт-Огаста орналасқан жерден су қоймасының соңына дейін ішке қарай теңізге жүзді. 1830 жылдары Порт-Линкольн табиғи порты ресми емес қонысқа айналды, бұл оның Ұлы Австралия шығанағында ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген кит аулау кемелері үшін база ретінде ыңғайлы болуына байланысты еді. Аделаида таңдалғанға дейін Порт-Линкольн елорда орны ретінде қарастырылды.

География және топография

Бұғаздың ені 48 миль (77 км) (Катастрофа мүйісінен Спенсер мүйісіне дейін) және ұзындығы 200 миль (322 км) (ауызынан Порт-Аугустаға дейін). Бұғаздың батыс жағалауы – Эйр түбегі, ал шығыс жағы – оны кішігірім Сент-Винсент шығанағынан бөліп тұратын Йорк түбегі. Оның кіреберісін 1802 жылы Мэтью Флиндерс Эйр түбегіндегі Катастрофа мүйісінен Йорк түбегіндегі Спенсер мүйісіне дейінгі сызық ретінде анықтады. Флиндерс саяхаты кезінде бұл шығанақтың Порт-Аугуста маңынан 185 миль (298 км) ішке дейін созылғаны байқалды. Бұл шығанақтың созылмасы деп аталатын жер төмендігі және кейде су арналары Пири-Торренс дәлізінен және ішкі су қоймасы Торренс көлінен тұрады. Бұғаздың солтүстік бөлігін Порт-Аугуста мен Порт-Аугуста-Уэст арасындағы А.М. Джой Балуч көпірі және одан әрі солтүстікке қарай Йорк Кроссингі кесіп өтеді. Шығанақтың суларының бөліктеріне кейде бейресми атаулар беріледі. "Солтүстік Спенсер шығанағы" Уоллару мен Арно шығанағынан солтүстікке қарайғы суларды, ал "Оңтүстік Спенсер шығанағы" – сол сызықтың оңтүстігіндегі, шығанақтың аузына дейінгі суларды білдіреді. "Жоғарғы Спенсер шығанағы" Порт Пириден солтүстікке қарайғы суларды қамтиды және кейде "Темір үшбұрыш" деп аталатын үш қаланы: Уайялла, Порт-Аугуста және Порт Пириді қамтиды. Оның шекарасы нақты белгіленбеген.

Жабайы табиғат

Ейр және Йорк түбектерінен тұратын шығанақты қоршаған жерлер Ейр-Йорк блокасы биоаймағы болып табылады. Бұл аймақ бастапқыда орманды бұталы жерлер болған, бірақ қазір көбінесе егіс шаруашылығы үшін тазартылған. Құрғақ Гаулер биоаймағы солтүстік-батысқа қарай Спенсер шығанағына дейін созылады. Оңтүстік Австралияның көптеген әйгілі теңіз жануарларын Спенсер шығанағының жағалауларында және суларында кездестіруге болады.

Теңіз түрлері

Порт Бонитон мен Пойнт Лоулидің жағасындағы жартасты рифтер Австралияның алып себуияларының Солтүстік Спенсер шығанағындағы көбею ортасы болып табылады. Олар жергілікті дельфиндердің сүйікті тамағы, және олар осы жануарларды қауіпсіз жеу үшін күрделі тәсілдерді дамытқан. Жоғарғы Спенсер шығанағы шұбар балық және сары құйрықты балық аулаумен де әйгілі. Балықшылар кейде Спенсер шығанағында үлкен ақ акулаларды көреді, ал акулалармен бірге суға түсу және су бетіндегі экскурсиялар Порт Линкольннен ұйымдастырылады. Тигр торбалық балықтарының (Filicampus tigris) қалдық популяциясы, субтропикалық түр, Солтүстік Спенсер шығанағымен шектелген ареалға ие.

Теңіз сүтқоректілері

Маусымнан қазан айына дейін оңтүстік оң жақ киттері мен дөңгелек киттері Спенсер шығанағына келіп, солтүстікке қарай Пойнт Лоули мен Порт-Аугустаға дейін көруге болады. Жаңа Зеландиялық теңіз түлкілері мен Австралиялық теңіз арыстандары Спенсер шығанағының оңтүстігінде кездеседі, ал Даңгерлік рифі мен Сэр Джозеф Бэнкс тобында маңызды көбейту ошақтары орналасқан. Солтүстік Спенсер шығанағында олардың сирек кездесуі мүмкін. Бөтелке мұрынды дельфиндерді шығанақтың суларында жыл бойы көруге болады.

Теңіз құстары

Спенсер шығанағындағы аралдарда кішкентай пингвиндердің көбею ошақтары бар. Ең солтүстік колониялар Липсон және Варданг аралдарында орналасқан. 2004 жылы Варданг аралындағы колонияның саны шамамен 8000 пингвинге жуық болды. Кейп-Баррен қаздары және бірнеше құсқар түрлері де Спенсер шығанағындағы аралдарда көбейеді.

Теңіз суын тұщыландыру қондырғылары

2022 жылы Оңтүстік Австралия үкіметі Солтүстік сумен жабдықтау жобасын жариялады, және 2023 жылдан бастап жоғары Спенсер шығанағында ірі теңіз суын тұщыландыру зауытын салуға қатысты бизнес-жоспар қарастырылуда. Егер зауыт салынса, су Олимпиада бөгеті және штаттың солтүстігіндегі Карапатеена мыс кен орындарына жеткізіледі. Сондай-ақ, бұл сутегі экспорттау өнеркәсібіне сумен қамтамасыз етуді де көздеп отыр. Жобаның қоршаған ортаға тигізетін әсері туралы есеп 2024 жылдың ортасында жариялануы күтілуде. Қазіргі уақытта Спенсер шығанағынан су тартатын бір кері осмос және бір жылулық теңіз суын тұщыландыру зауыты бар. Тағы бірнеше зауытты салу жоспарлануда. Барлық зауыттар қазіргі кезде немесе болашақта негізінен немесе толығымен өнеркәсіптік қолдануға арналған су өндіреді. Олар:

Орналасқан жері Компания Өндірістік қуаты (GL/жыл) Мақсаты Күйдегі жағдайы
Уайялла Arrium 1.6 Уайялла болат зауытының өнеркәсіптік жабдықталуы 2011 жылы іске қосылды, жұмыс істеп тұр
Порт-Агуста Sundrop Farms 3 Көкөніс өсіру 2016 жылдың қазан айында іске қосылды
Пойнт-Лоули BHP 100 Олимпиада бөгеті кен орнының минералдық өңдеуі 2011 жылы мақұлданды, бірақ салынбады
Жоғарғы Спенсер шығанағы (көптеген кандидаттық орындар қарастырылуда) SA Water 94.9 Олимпиада бөгеті кен орны, Карапатеена кен орны, сутегі өндірісі Солтүстік сумен жабдықтау жобасының бизнес-жоспары 2023 жылы әзірленуде
Липсон-Коув Centrex Metals 5 20 Темір кені қоймасының құбыржолы үшін 2013 жылы ұсынылды, бірақ салынбады
Мипони-Пойнт Braemar Alliance 20 Темір кені қоймасының құбыржолы үшін жобалау кезеңі

Спенсер шығанағы кино және видеода

Спенсер шығанағы аймағы, оның жабайы табиғаты және дамуы "Кальмар елі" деп аталатын (2020 жылдан бері) түсіріліп жатқан деректі фильмнің мазмұнына жатады.

Құрлықтық қорлар

Бірқатар құрлықтағы қорықтар Спенсер шығанағына төмен су кезінде жақын орналасқан немесе шығанақтың аралдарында орналасқан. Шығанақтың батыс жағалауында, солтүстіктен оңтүстікке қарай, Муньяру консервациялық паркі, Франклин гавані консервациялық паркі, Липсон аралы консервациялық паркі, Тэмби аралы консервациялық паркі, сэр Джозеф Бэнкс тобының консервациялық паркі, Линкольн ұлттық паркі және Мемори Ков жабайы табиғатты қорғау аймағы орналасқан. Шығанақтың шығыс жағалауында, солтүстіктен оңтүстікке қарай, Винниновий консервациялық паркі, Құс аралдары консервациялық паркі, Гуз аралы консервациялық паркі, Левен жағасы консервациялық паркі және Иннес ұлттық паркі орналасқан. Шығанақтың аузында Гамбиер аралдары консервациялық паркі Гамбиер аралдары тобында орналасқан.

Құстардың маңызды аймақтары

BirdLife International компаниясы Спенсер шығанағында үш маңызды құс аймағын (IBA) ұсынды. Спенсер шығанағының маңызды құстар аймағы шығанақтың солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан; ол негізінен таяды-келіп-кететін сазды жазықтардан, мангрлардан және тұзды батпақтардан тұратын жағалау жолағын қамтиды. BirdLife International бұл аймақты құстар, әсіресе жағалау құстарын сақтау мақсатында IBA ретінде белгіледі. Спенсер шығанағындағы қалған екі IBA Сэр Джозеф Банкс аралдары мен Гуз аралында орналасқан. Екі аймақта да түрлі аралдық теңіз құстарының көбейетін ошақтары кездеседі.