Кіріспе

Моорланд, Англияның Батыс Йоркширі

әні

Илкли Моор – Ромбольдс Моордың бір бөлігі, Англияның Батыс Йоркширдегі Илкли мен Кейгли арасындағы моорланд. Теңіз деңгейінен 402 метр (1319 фут) биіктікке көтерілетін бұл аймақ, Йоркширдің "аймақтық әнұраны" – On Ilkla Moor Baht 'at (діалектте 'Ilkley Moor without a hat') әніне шабыт бергенімен әйгілі.

Геология

Көміртек дәуірінде (325 миллион жыл бұрын) Икли Моор теңіз деңгейіндегі батпақты аймақтың бір бөлігі болды, сол аймақ солтүстістен келетін ирек өзен арналарымен суға толы болған. Аймақтағы шағын арналардың эрозияға ұшыраған беттеріндегі қабаттар, әртүрлі толқындармен шөгінділердің жиналуы нәтижесінде пайда болған теңіз деңгейлерін көрсетеді. Ұзақ жылдар бойы шөгінділер бірігіп, қатты тау жыныстарының қабаттарын құрады. Геологиялық күштер осы қабаттарды көтеріп, оңтүстік-шығысқа қарай сәл еңкейтіп, көптеген ұсақ жарықтар немесе жарылымдарды жасады. Көміртек дәуірінен бері, эрозия нәтижесінде аймақтан бір мың метрден астам көмірлі тау жыныстары толығымен алынып тасталды. Соңғы миллион жыл ішінде Мұз дәуірінің мұздықтары Уорф аңғарының пішінін өзгертіп, оны тереңдетіп, тегістеді және мұздық қалдықтарын қалдырды. Миллстоун гранит тек Икли қаласына ғана емес, сонымен қатар аймаққа қышқыл топырақ, егізді далалар, жұмсақ су және тасты тік беткейлер сияқты ерекшеліктерді сыйлады.

Тарих

Солтүстікке қарай, Ілкли қаласының серігі Бен Риддинг ауылына қарай тік құлайтын алқапта екі диірмен тасты тау шаруашылығы аймағы орналасқан: Рокки аңғары және Ілкли карьері. Ілкли карьері – әйгілі "Сиыр мен Бұзау" орны, ол шығыңқы және үлкен тас блогынан тұратын ірі тау жынысы, сондай-ақ Аспалы Тастар деп те аталады. Бұл тау жыныстары диірмен тасынан, құмтастың бір түрінен жасалған, және олар осылай аталуының себебі – біреуі үлкен, ал кішірек тас оның жанында, сиыр мен бұзау сияқты орналасқан. Аңыз бойынша, бұрын "Бұқа" да болған, бірақ ол 19 ғасырда Ілклидің даму кезеңіндегі шипажайлық өркендеу кезінде тас қазып алынған. Дегенмен, жергілікті тарихшылардың ешқайсысы Бұқаның болғанына ешқандай дәлел ұсынбаған. Аңызға сүйенсек, алып Ромбальд жаудан қашып бара жатқанда, аңғардан секіріп өте жатып, Сиырдан Бұзауды айырғанда жартасқа басқан. Жаудың оның ашулы әйелі болғаны айтылады. Ол белдігіндегі тастарды тастап, жергілікті "Тасқа толы белдік" тау құрылысын жасаған. 2006 жылдың шілдесінде бау-бақта болған ірі өрт оның төрттен бірін немесе жартысын жойды. BBC телесериалы "Gunpowder" (2017) Ілкли Моорды түсірілім алақаны ретінде пайдаланған.

Свастика тасы және басқа да көне бұйымдар

Иклей Моордың солтүстік шетіндегі Вудхаус жартасында тасқа қашалған свастика пішіндес сурет бар, ол Свастика тасы деп аталады, сондай-ақ фульфот деп те аталады. Суреттің оң төменгі бөлігіндегі бейне – 20 ғасырғы көшірме; ал түпнұсқа қашау сол төменгі бөлігінде көрініп тұр. Бұл тас – моордағы көптеген қашалған тастардың бірі ғана; басқа белгілі тастар – «Баджер тасы», «Небстон» және «Сент Маргарет тастары». Бұл жерге берік орналасқан үлкен жалпақ тастар немесе ірі тастар, оларға тостағандар, шеңберлер және ойыстар қашалған, және олар неолиттің соңғы кезеңіне немесе қола дәуіріне жатса керек деп есептеледі. Кейбір қашаулар қарапайым тостағандардан тұрса, басқалары, мысалы, Баджер тасы, Аспалы тастар және Панорама тастары, көптеген әртүрлі элементтерді біріктіретін күрделі суреттерден (немесе мотивтерден) тұрады. Ромбальд Морында Еуропадағы ежелгі қашалған тастардың екінші ең көп шоғырланған жері орналасқан, қашаулар Скиптон Моорына дейін жетеді. Сондай-ақ, «Он екі елші» деп аталатын кішкентай тас шеңбері де бар.

"Илкли Моор" ғарышкерін байқау

1987 жылдың 1 желтоқсанында зейнеткер полиция қызметкері Филипп Спенсер далада оның шетелдік тіршілік иесі екеніне сенген бір нәрсені көріп, суретке түсірді. Ол осы ерекше жаратылыстың жоғары қарай шапқанда, бір қолынмен оған жақындамауға ескертетіндей сигнал бергенін айтты. Кейін ол бұл жаратылыстың ізінен шығып, төбеде дөңгелек тәрізді ұшатын аппаратты көрді, ол жарық жылдамдығымен көкке көтерілді. Daily Telegraph газеті 2011 жылы бұл оқиғаны "Ұлыбританиядағы 10 үздік НЛО оқиғасы" тізіміне қосты.

Қорғау

Моор Оңтүстік Пеннин Моорс ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын (SSSI) аумақтың бір бөлігі болып табылады. Ол сонымен қатар Оңтүстік Пеннин Моорс арнайы қорғау аймағы (SPA) және ерекше табиғи қорғау аймағы (SAC) құрамына да кіреді. "Илкли Моордың достары" тобы 2008 жылы құрылып, серіктестермен бірлесіп моорды сақтау жұмыстарын жүргізеді.

Құс ату туралы дау

2008 жылы Брэдфорд қалалық округтік кеңесі Икли Мур үшін қарақасқа ату құқығын жалға берді. Бұл қадам жабайы табиғатқа, серуендеуге, демалысқа және жергілікті туризмге тигізетін әсеріне қатысты алаңдаушылықтар тудырды. 2018 жылдың қаңтар айында Кеңестің көпшілік еңбекшілік тобы құқықтарды жаңартпауға шешім қабылдады, және 2018 жылдың сәуірінде қарақасқа ату тоқтатылды.