Кіріспе

Соңғы желкенді соғыс кемесі – АҚШ Әскери-теңіз күштері жобалаған және салған «Констелляция», 24 шілде 1926 жылы қайта аталды. 16 маусым 1933 жылы қызметтен шығарылды, 24 тамыз 1940 жылы қайта қызметке кірісті, 8 қаңтар 1941 жылы «Әртүрлі жіктеме, белгіленбеген» (IX 20) класына жатқызылды. «USS Constellation» – соғыс шлюпі, АҚШ Әскери-теңіз күштері жобалаған және салған соңғы желкенді соғыс кемесі. 1853-1855 жылдары Госпорт кеме құрылыс кешенінде салынды. 1853 жылы бұзылған бұрынғы фрегаттың атымен аталады. Шлюптің негізгі қару-жарағы – зеңбіректер мен төрт 32 фунтты ұзын зеңбірек болған, сонымен қатар екі «Parrott» мылтығы да болды. «Констелляцияның» жетекші күш ретіндегі қызметі салыстырмалы түрде қысқа болды: 1855 жылы қызметке кіргеннен кейін 1858 жылға дейін Жерорта теңізі эскадрильясында, ал 1859 жылы Африка эскадрильясының флагманы болып тағайындалды, онда Африкалық құл саудасымен күресті. Америка Азамат соғысы (1861-1865) кезінде кеме Конфедерация кемелерін іздеу үшін Жерорта теңізіне оралды. 1864 жылдың соңында, экипажынң көп бөлігінің мерзімі бітіп, АҚШ-қа қайта оралды. Соғыстың қалған уақытын қызметтен тыс өткізді. «Констелляция» 1871 жылы оқу кемесі ретінде қайта қызметке кірісті, теңізшілерді дайындауға және оқу круиздеріне пайдаланылды. Ол осы рөлді жиырма екі жыл бойы атқарды, осы кезеңде Париждегі 1878 жылғы Универсалды көрмеге экспонаттарды тасымалдау және 1879 жылғы Ирландия ашаршылығы кезінде Ирландияға азық-түлік жеткізу сияқты басқа да көптеген іс-шараларға қатысты. 1893 жылдың соңында стационарлық оқу корпусына айналдырылып, келесі жиырма жыл бойы Ньюпортта орналастырылды. Осы кезеңде екі «Констелляция» бір кеме деп қате түсінік пайда болды, және ол 1914 жылы АҚШ-тың ұлттық әнұраны «Жұлдызды ту» жазылғанның жүз жылдығында осылай ұсынылды. 1917 жылы жаңа крейсерге орын босату үшін уақытша «Old Constellation» деп аталды, бірақ крейсер 1925 жылы жойылғаннан кейін бастапқы атын қайта алды. «Констелляция» 1940 жылы АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын күтіп, Атлантика флотының қолбасшысының портындағы флагманы ретінде қайта қызметке кірісті. Кемені музейге айналдыру туралы ұсыныстар 1930 жылдары жасалған, бірақ жұмыс Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басталды. Қаржы тапшылығы салдарынан 1955 жылға дейін Мэриленд штатының Балтимор қаласына көшіруге мүмкіндік болмады. Кемеге жауапты ұйым оны бастапқы «Констелляция» деп қате ойлап, 1950 жылдардың аяғы мен 1960 жылдардың басында қайта жөндеу кезінде бұрынғы кеменің сыртқы түріне сәйкес ету үшін өзгертті. Осы кезеңде кеменің кім екендігі туралы дау туды, ол 1990 жылдарға дейін жалғасты, жаңа зерттеулер 1797 жылы суға түсірілген «Констелляция» мен 1854 жылы суға түсірілген кеме екі түрлі кеме екенін анық дәлелдеді. 1990 жылдардың ортасынан бері шіріген ағаштарды жөндеу үшін мерзімді жөндеу жұмыстары жүргізіліп келеді. «Констелляция» қазір Балтимордағы тарихи кемелердің бір бөлігі ретінде жұртшылыққа ашық, және ол Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде тағайындалған.

Дизайн және құрылыс

1816 жылдан 1830 жылдарға дейін Теңіз күштері 1816 жылы қабылданған АҚШ Теңіз күштерін біртіндеп дамыту туралы заңның талаптарына сәйкес, жаңа соғыс кемелерін салу үшін тірі емен ағаштарының көптеген қорын жинады. 1850 жылдардың басында Теңіз күштері осы бар қорынан пайдаланып, жаңа желкенді кеме жасауға шешім қабылдады. Ол жылдам, ұзаққа шыдайтын және өзге соғыс кемелерімен шайқасуға жеткілікті қаруланған соғыс шлюпі болуы керек еді. Бұл қолда бар материалды пайдалану арқылы, шығындарды төмен ұстап, тиімді соғыс кемесін жасауға мүмкіндік береді, өйткені қымбат бу машинасы қажет болмайды. Бас конструктор Джон Ленталл Госпорт кеме жасаушылығының конструкторы Эдвард Деланомен бірлесіп жобаны дайындады. 1853 жылдың маусым айында Ленталл корпустың жартылай моделін аяқтады, ол жобаны кеңейту және корпустың қажетті ағаш бөліктерін дайындау үшін қажет болды. Осы кезеңде жаңа кемеге Constellation деген ат берілді, ол Госпорт кеме жасаушылығында жақын жерде бөлшектеп жатыр.

Қызмет тарихы

Констеллация 1855 жылғы 28 шілдеде капитан Чарльз Х. Белл басшылығымен қолданысқа берілді. Ол бірден Жерорта теңізі эскадрильясымен үш жылға созылған сапарға шықты. Осы кезеңде 1856 жылғы шілдеде Испанияның Малага қаласында азаматтық тәртіпсіздік кезінде аймақтағы американдық азаматтарды қорғау үшін тоқтады. Сол жылы Мармара теңізінде кемеге көмек көрсетіп, Австрия императорының ресми алғысын алды. 1858 жылғы 17 сәуірде Жерорта теңізі эскадрильясынан Кариб теңізіндегі американдық кемелерді қорғау үшін қысқа мерзімді патрульге шықты. 5 маусымда Нью-Йорк теңіз портына қайтып оралды. 1859 жылғы маусымда Африка эскадрильясымен қызмет етуге қайта жіберілді. 21 қарашада Конго өзенінің сағасына жетіп, Африка құл саудасының күзет бөлімінде жұмыс істей бастады. Атлантикалық құл саудасын тоқтату мақсатында Әскери-теңіз күштері құл кемелерін тұтқынға алған үшін ақшалай сыйлық, әр босатылған құл үшін 25 доллар сыйлық берді. Бұл сыйлықтар экипаж арасында, шеніне қарай бөлінді. 29 желтоқсанда құжаттары жоқ және құлдарды тасымалдауға жабдықталған "Делиция" бригін басып алды. 1860 жылғы 26 қыркүйекте "Констеллация" 705 құлы бар "Кора" баркасын басып алды, олар Либерияның Монровия қаласында босатылды. Теңіз күштері "Кораны" алып, аукционға сатты. Нью-Йоркке оралғаннан кейін, 1879 жылғы Ирландия ашаршылығына көмек көрсету үшін Ирландияға азық-түлік пен басқа да жабдықтарды тасымалдау үшін қайта жабдықталды. Мүмкіндігінше көп азық-түлік тасу үшін кемедегі бірнеше зеңбіректер мен балласты алыстырды. Ол 2500 баррельден астам ұн мен картоп таси алды. 1880 жылғы наурызда АҚШ-тан шығып, 20 сәуірде Ирландияның Куинстаун қаласына (қазіргі Коб) жетті, онда азық-түлікті жағаға түсіріп, балластты қайта толтырып, маусымда АҚШ-қа қайтып келді. 1996 жылы Форт-МакГенри маңындағы Локуст-Пойнт құрғақ догына сүйретіліп, 1999 жылы 7,3 миллион долларлық қайта құру және қалпына келтіру жобасы аяқталды. Бастапқы, бірақ қатты шіріген ағаш бөлігінің жартысы ауыстырылды. 2004 жылғы 26 қазанда "Констеллация" 1955 жылдан бері Балтимордың ішкі портынан алғашқы рет және 1893 жылдан бері Аннаполиске алғашқы рет сапар жасады. Аннаполистегі АҚШ Әскери-теңіз академиясына сапар сегіз сағатқа созылып, сапар алты күнге созылды. Ол жерде 27-31 қазан аралығында қоғамдық турларға қатыса алды. Кеме Аннаполиске дейін және одан кері сүйретілді, өйткені оның құрылымы мен балласты оған өздігінен жүзуге мүмкіндік бермеді. 2011 жылы кеменің корпусында жүйелі жөндеу кезінде айтарлықтай шіріген жерлер табылды. Қайта құру шығындарын жабу үшін қаражат жинағаннан кейін, кеме 2014 жылғы қазанда Балтимордың оңтүстігіндегі АҚШ Жағалау күзеті кемежайында құрғақ докқа орналасты. Жобаның құны шамамен 2 миллион долларды құрады және 2015 жылғы ақпанда аяқталды. 2016 жылдың ортасында кейбір корпус тақтайшалары шірігені анықталғаннан кейін қосымша жөндеу қажет болды. Кеме қазір Балтимордағы тарихи кемелердің бір бөлігі болып табылады, ол сонымен қатар WHEC 37 жағалау күзетшісінің кемесін, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Torsk су асты кемесін, Chesapeake фонарь кемесін және Seven Foot Knoll Light кемесін басқарады. "Констеллация" мен оның серіктері Балтимор ұлттық мұра аймағына үлкен үлес қосатын элементтер болып табылады. Ол Америка Азамат соғысынан қалған соңғы толық сақталған теңіз кемесі және АҚШ Әскери-теңіз күштері салған соңғы жел қуатымен жұмыс істейтін әскери кеме.

Тұлға туралы дау

Балтимор қаласы және «Констелляция» кемесін күткен ұйым кемені 1797 жылғы фрегат ретінде насихаттады, тіпті кеменің бөліктерін бұрынғы кемеге ұқсатып қайта жасады. Сонымен қатар, олар шлюп құрылысына жұмсалған қаражаттың бір бөлігі фрегатты қайта құруға бағышталғаны, шлюп құрылысында сынған фрегаттан киль мен футтоктар қолданылғаны туралы бұрыс мәлімдемеге, сондай-ақ қалаға сыйға берген кезде Әскери-теңіз күштері кеменің 1797 жылы жасалған түпкілікті фрегат екеніне сендіргеніне сүйенді. Олар өздерінің ұстанымын қолдау үшін 1960 жылдары жасалған жалған құжаттар сериясын да пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай 1854 жылғы шлюп жаңа кеме ме, әлде 1797 жылғы фрегаттың қайта жасалған нұсқасы ма деген дау туды. Кеме құрылысшысы Говард Шапель бұл мәселені алғаш көтергендердің бірі болды. 1949 жылы жарық көрген «Америкалық желкенді әскери-теңіз флотының тарихы» кітабында ол 1797 жылғы «Констелляция» мен 1854 жылғы «Констелляция» кемелерінің корпус өлшемдерінің айырмашылығын екі түрлі кеме екенінің дәлелі ретінде көрсетті. Ол сондай-ақ: «Өкінішке орай, американдық әскери кемелердің кейбір жартылай ресми тізімдері [түпкілікті «Констелляцияны»] сақталған және өзгертілгендей тізімдеген. Бұл көптеген адамдардың әлі күнге дейін бар, Әскери-теңіз флотының ең көне кемесі деп сенуіне және 1797 жылдан бері үздіксіз сәйкестікке ие екеніне әкелді. Оның тіркелімі әкімшілік шалақайлық арқылы сақталғанның жалғыз себебі – Конгреске толыққанды жаңа кеме құрылысына рұқсат алу және қаражат сұрау қажеттілігінсіз жұмыс істеуді қамтамасыз ету болды». Стивен Бокмиллер мен Лоуренс Бопп Шапельмен келісіп, «USS Constellation: An Illustrated History» еңбегінде «Жөндеу» деген желеумен жұмыс істеп, Әскери-теңіз күштері бастапқы «Констелляция» бөлшектелген жерден шамамен 900 метр қашықтықта жаңа кеме құрылысын бастады. Осылайша, Әскери-теңіз күштері өзі «Констелляция» кемесінің шығу тегі туралы пікірталасқа себепкер болды. Бұл пікірталасты одан әрі күшейту үшін жаңа кеме құрылысында алғашқы кемеден, әсіресе кеменің тізелерінен құтқарылған ағаш материалдары қолданылды». 1954 жылы Балтимор қаласына «Констелляцияны» жөндеу және көрсету үшін берілген АҚШ Әскери-теңіз күштерінің сенімхатында Контр-адмирал Джон Р. Хефферман Балтиморға оның үзіліссіз шығу тегіне сендірді, «Бұл жазбаларда ешқандай көрсеткіш жоқ, бірақ 1797 жылы іске қосылған бастапқы «Констелляция» іс жүзінде бұзылған, жағалауға тірелген, бұзылған немесе басқаша жойылған жоқ, сондай-ақ кемені қандай да бір жолмен жоюға рұқсат беретін немесе санкциялайтын ешқандай мәлімдеме жоқ». 2013 жылы жарық көрген «Күлкілі жағалаудағы USS Constellation» еңбегінде К. Герберт Гиллиленд былай деп жазды: «ХХ ғасырдың көп бөлігінде бұл кеме 1797 жылғы фрегат «Констелляция» деп саналды. Алайда, 1797 жылғы фрегат Вирджиния штатының Норфолк қаласының маңындағы Госпорт әскери-теңіз кемежайында бөлшектелген кезде, 1854 жылғы шлюп құрылысы басталды, бұл жаңа кеме құрылысында ескі кемеден ағаш материалдарын қайта пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл қате анықтама қасақана алдау арқылы сақталды, бұл кемені тарихи ескерткіш ретінде сақтап қалу ықтималдығын арттыруға бағытталған. Алайда, теңізшілердің жазбалары мен кеме қаңқасынан алынған деректерге сүйенсек, қазіргі уақытта жүзіп жатқан кеме 1854 жылы салынған». 1991 жылдың қыркүйек айында Дэвид Тейлор зерттеу орталығының зерттеушілері Дана М. Вегнер мен Колан Ратлифф, сондай-ақ Теңіздің беткі жауынгерлік орталығының Кардерок бөлімшесінің Кевин Лайно бұл мәселе бойынша толық баяндама жариялады. Лайно 1993 жылы жарық көрген жеке мақалада баяндаманы қорытындылады, «Фрегат пен шлюп «Констелляция» шығу тегі туралы талқылау» және «қазіргі кеме 1797 жылы Балтиморда салынбаса да, АҚШ Әскери-теңіз күштері жобалаған және салған соңғы желкенді, тек желкенмен ғана қозғалтын әскери кеме болды. Осылайша, бұл – өте маңызды және ерекше жәдігер, оны сақтап, американдықтарға көрсету керек». Шындығында, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелері туралы ресми анықтамалық жұмыс – «Америкалық әскери-теңіз жауынгерлік кемелерінің сөздігі» (DANFS) осы сәйкестік даумен үлгіленді және дамыды. 1969 жылы басылған басылымда «Солтүстік Американың Норфолк қаласында 1845 жылдан 1853 жылға дейін қарапайым күйінде тұрған, ол күрделі жөндеуді қажет ететін екені анықталды. 1854 жылы ол кемеге алынып кетіп, сол кездегі қажеттіліктерге сай 22 зеңбірекпен жабдықталған соғыс кемесі болып өзгертілді». 2004 жылғы басылымда бұл түпкілікті «Констелляция» 1853 жылы Норфолк қаласында бұзылған деп өзгертілді. Өз тарапынан, «Констелляция» мұражайының операторы «Historic Ships in Baltimore» ұйымы кемені түпкілікті кеме ретінде көрсетпейді. Олар 1853 жылы алғашқы кеме бұзылғанын мойындайды және DANFS-тің соңғы басылымдарында келтірілген мәліметтерді ұсынады. Оның бұрынғы ұйымы, «U. S. F. Constellation Foundation» 1994 жылы кеңесі отставкаға кетіп, жаңа кеме мектебінің жақтастарымен ауыстырылғанға дейін кері саясатты ұстанды.