Жорғалаушы бүркіт (Buteo lagopus) – Солтүстік Америка, Еуропа, Ресейде қоныстанып, қыста оңтүстікке көшетін жыртқыш құс. Ерекшеліктері: ақ құйрық қауырсындары, ұзын қанат ұштары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Қатты аяқты бүркіт (Еуропа) немесе Қатты аяқты қаршыға (Солтүстік Америка) (Buteo lagopus) – орташа ірі жыртқыш құс. Ол көбею маусымында Солтүстік Америка, Еуропа және Ресейдің Арктика және Субарктика аймақтарында кездеседі, ал қысқа оңтүстікке көшіп барады. Оның тырнақтары салыстырмалы түрде кішкентай, бұл олардың таңдайтын жемнің ерекшелігін көрсетеді. Барлық түстес қауырсындарындағы ерекшеліктері – бір немесе бірнеше қара қоңыр жолақтары бар ұзын ақ құйрық қауырсындары. Қанатының ұштары қонғанда құйрығына жетеді немесе одан асып кетеді. Солтүстік-батыс Ресейде, кеміргіштердің саны жоғары жылдары, бұл қаршығалар шағын кеміргіштермен қоректенеді, ал кеміргіштердің саны азайған жылдары басқа жемге (қырғи қабандар мен қоянға) көшеді. Қатты аяқты қаршыға өз рационын тышқандар, егеуқұйрықтар, шұбар тышқандар, пикалар, сораңдар, Spermophilus және Tamias туыстас бөркірттермен және жәндіктермен де толықтырады. Ұялар көбею орындарына келгеннен кейін салына бастайды және оларды салуға 3–4 апта уақыт керек. Салу материалдары ретінде бұтақтар, қамыс және ескі қауырсындар пайдаланылады. Ұялардың диаметрі және биіктігі белгілі бір шамада болады.
The rough legged buzzard (Europe) or rough legged hawk (North America) (Buteo lagopus) is a medium large bird of prey. It is found in Arctic and Subarctic regions of North America, Europe, and Russia during the breeding season and migrates south for the winter. Its talons are relatively small, reflecting their preferred choice of prey. Distinguishing characteristics in all plumages include long white tail feathers with one or more dark subterminal bands. The wing tips are long enough to reach or extend past the tail when the animal is perched. In northwest Russia, rough legged hawks may feed on small rodents in the years when rodent density is high, and shift to alternative prey (ptarmigans and hares) in the years when small rodents are scarce. The rough legged hawk will also supplement its diet with mice, rats, gerbils, pikas, shrews, squirrels of the genera Spermophilus and Tamias, and insects. Nests are built soon after arrival to breeding grounds and require 3–4 weeks to complete. Twigs, sedges, and old feathers are used as building materials. Nests are in diameter and in height.
Ұзақ өмір сүру және өлім-жітім
Қанатты жетілгендер 19 жылға дейін өмір сүре алады. Айдахо штатындағы зообақта ұсталып бағылған бір дикіс әйелдің жасы 25-тен асып кеткен, ал 2015 жылы Рединг қаласында кем дегенде 38 жастағы дикіс әйел тірі екені белгілі. Дегенмен, жабайы табиғаттағы көптеген жекелемелер өмірінің алғашқы екі жылын өтпейді. Жас қоңыр аяқты бүркіттерге қауіп төндіретін факторлар: азық жетіспеген кезде аштыққа ұшырау, көктемде суық климаттың күшті болуынан қатып қалу, адамдардың жойылуы және түрлі жануарлардың шабуылдары. Олардың қанаттан шығу кезеңіне жеткенде және өздері аң аулай бастағанда өмір сүру мүмкіндігі арта түседі. Ұшып жүрген жас және ересек құстардың өлімі көбінесе адамның әрекетінен туындайды, оның ішінде электр сымдарымен, ғимараттармен және көліктермен соқтығысу, азықтан зиянды заттарды немесе қорғасынды кездейсоқ жұту, сондай-ақ заңсыз аң аулау және тұзақ қою. Ұядағы жас құстардың өлуіне себеп болатын басқа да факторлар – өзен жағалауларындағы топырақ сығуы, онда қоңыр аяқты бүркіттер жиі ұя салады, және суық тиюі.
Rough legged hawks that survive to adulthood can live to an age of 19 years in the wild. One female being kept in an Idaho zoo is over 25 years of age and there is a female that is a minimum of 38 years old living in Redding, CA as of 2015. However, perhaps a majority of individuals in the wild do not survive past their first two years of life. The threats faced by young rough legs can include starvation when prey is not numerous, freezing when Northern climes are particularly harsh during brooding, destruction by humans, and predation by various animals. The chances of survival increase incrementally both when they reach the fledging stage and when they can start hunting for themselves. Death of flying immatures and adults are often the result of human activity, including collisions with power lines, buildings, and vehicles, incidental ingestion of poison or lead from prey or illegal hunting and trapping. Other reasons for nestling mortality are earth slides of the river banks, where rough legged buzzards often build their nests, and chilling.
Дауыстау
Ересек қатты аяқты бүркіттер ұялайтын жерге жақындаған белгісіз нысандарға дабыл беретін дыбыс шығарады. Бұл дыбыс төмен қарай баяулайтын сыбызғыға ұқсас, "киу виюк" немесе қызыл құйрықты бүркіт сияқты ұзын, төмендейтін "ки-иир" деп сипатталады. Бұл дабыл ұшып бара жатқанда немесе қонғанда 15–30 секунд сайын естіледі. Құдаласу кезінде екі жыныстың да сыбызғы тәрізді дыбыс шығарып, кейін оны ысқырыққа айналдыратыны тіркелген. Жұбыласқаннан кейін аналықтар тауыққа ұқсас дыбыс шығарады, ал аталықтар сыбызғымен дыбысталады. Балапан кезінде ата-анасынан тамақ күткенде жалбарынушы дыбыс шығарады.
Adult rough legged hawks will vocalize alarm calls when intruders approach a nesting site. It is described as a downward slurring whistle, sounding like kiu wiyuk or a lengthy descending kee eer similar to that of the red tailed hawk. This cry is given in flight or from a perch every 15–30 seconds. During courtship, both sexes have been recorded to give a whistling sound that changes to a hiss. Following copulation, females will give a cluck like sound and males vocalize a whistling noise. Fledglings will give begging calls while waiting for parents to provide food.