Кіріспе
Радикалды центризм, сондай-ақ радикалдық орталық, радикалдық орта және радикалдық орталық деп те аталады, 20-шы ғасырдың соңында Батыс елдерінде пайда болған ұғым. Бұл терминдегі «радикалдық» институттарды түбірімен реформалауға дайындық білдіреді. «Центризм» дегеніміз – нағыз шешімдерге тек идеализм мен эмоция ғана емес, реализм мен прагматизмнің қажет екеніне сенім. Бір радикалдық центрист мәтіні радикалдық центризмді «иллюзиясыз идеализм» деп анықтайды, бұл фраза бастапқыда Джон Ф. Кеннедиге тиесілі. Бұл көзқарас көбінесе идеология емес, дәлелдерді басшылық принцип ретінде қолдануға әкеледі. Радикалды центристер саяси сол және оң қанаттан идеяларды алып, көбінесе оларды біріктіреді. Әлемдік қатысуды арттыру және дамып келе жатқан елдерде орта таптың өсуіне қолдау көрсетіледі. АҚШ-та көптеген радикалдық центристер ірі саяси партиялардың ішінде жұмыс істейді; сонымен қатар олар тәуелсіз немесе үшінші партиялардың бастамаларын және кандидаттарды қолдайды. Радикалды центризмге жиі айтылатын сын – оның саясаты дәстүрлі центристтік саясаттан айтарлықтай ерекшеленбейді. Кейбір сарапшылар радикалдық центризмді поляризацияланған адамдар мен топтар арасында диалогты және жаңа ойлауды ынталандыру процесі ретінде қарастырады. Теңгерімділік, келісімділік немесе синтезді қолдайтын бірқатар философиялық ұғымдарды анықтайды, оларға Конфуцийдің «жень» ұғымы, Аристотельдің «орталық» ұғымы, Дезидерий Эразм мен Мишель де Монтеннің гуманизмі, Джанбаттиста Виконың тарихқа эволюциялық көзқарасы, Уильям Джеймс пен Джон Дьюидің прагматизмі және Ауробиндо Гоштің қарама-қарсылықтарды біріктіруі жатады. Дегенмен, ең көп айтылатын ықпалдар мен алғышарттар саяси саладан. Мысалы, британдық радикалдық центрист саясаткер Ник Клегг өзін саяси теоретик Джон Стюарт Миллдің, бұрынғы либерал премьер-министр Дэвид Ллойд Джорджтың, экономист Джон Мейнард Кейнстің, әлеуметтік реформатор Уильям Беверидждің және бұрынғы либералдық партияның жетекшісі Джо Гримондтың мұрагері деп есептейді. 19-шы ғасырдың журналисі және саяси теоретігі Генри Джорджтың «Прогресс және кедейлік» атты маңызды еңбегімен бастау алған бір салық қозғалысы және одан кейінгі георгистік қозғалысқа саяси спектрдің барлық жақтарынан ойшылдар мен белсенділер ұзақ уақыттан бері қызығушылық танытып келеді. Джон Авлон «Тәуелсіз Ұлт» (2004) кітабында АҚШ-тың 21-шы ғасырлық саяси центризмінің алғышарттарын талқылайды, оларға президент Теодор Рузвельт, Жоғарғы Сот судьясы Эрл Уоррен, сенатор Дэниел Патрик Мойнихен, сенатор Маргарет Чейз Смит және сенатор Эдвард Брук кіреді. Радикалды центрист жазушы Марк Сатин сайлау аренасынан тыс саяси ықпалдарға, соның ішінде коммунитарлық ойшыл Амитай Этцони, журнал баспагері Чарльз Петерс, басқару теориясының маманы Питер Друкер, қала құрылысы теориясының маманы Джейн Джейкобс және болашақты зерттеушілер Хайди мен Альвин Тоффлерді жатқызады. Сатин Бенджамин Франклинді радикалдық ортаның ең сүйікті негізін қалаушысы деп атайды, өйткені ол «өте практикалық», «өте шығармашыл» және «соғысқан фракциялар мен жарақаттанған эголарды өздерінің айырмашылықтарын жеңуге жете алды».
Radical centrism, also called the radical center, the radical centre, and the radical middle, is a concept that arose in Western nations in the late 20th century. The radical in the term refers to a willingness on the part of most radical centrists to call for fundamental reform of institutions. The centrism refers to a belief that genuine solutions require realism and pragmatism, not just idealism and emotion. One radical centrist text defines radical centrism as "idealism without illusions", a phrase originally from John F. Kennedy. This approach typically leads to endorsing evidence, rather than ideology, as the guiding principle. Radical centrists borrow ideas from the political left and the political right, often melding them. There is support for increased global engagement and the growth of an empowered middle class in developing countries. In the United States, many radical centrists work within the major political parties; they also support independent or third party initiatives and candidacies. One common criticism of radical centrism is that its policies are only marginally different from conventional centrist policies. Some observers see radical centrism as primarily a process of catalyzing dialogue and fresh thinking among polarized people and groups. identifies a number of philosophical concepts supporting balance, reconciliation or synthesis, including Confucius' concept of ren, Aristotle's concept of the mean, Desiderius Erasmus's and Michel de Montaigne's humanism, Giambattista Vico's evolutionary vision of history, William James' and John Dewey's pragmatism, and Aurobindo Ghose's integration of opposites. However, most commonly cited influences and precursors are from the political realm. For example, British radical centrist politician Nick Clegg considers himself an heir to political theorist John Stuart Mill, former Liberal Prime Minister David Lloyd George, economist John Maynard Keynes, social reformer William Beveridge and former Liberal Party leader Jo Grimond. The single tax movement and subsequent Georgist movement begun by 19th century journalist and political theorist Henry George with his landmark work Progress and Poverty has long attracted thinkers and activists from all sides of the political spectrum. In his book Independent Nation (2004), John Avlon discusses precursors of 21st century U. S. political centrism, including President Theodore Roosevelt, Supreme Court Justice Earl Warren, Senator Daniel Patrick Moynihan, Senator Margaret Chase Smith, and Senator Edward Brooke. Radical centrist writer Mark Satin points to political influences from outside the electoral arena, including communitarian thinker Amitai Etzioni, magazine publisher Charles Peters, management theorist Peter Drucker, city planning theorist Jane Jacobs and futurists Heidi and Alvin Toffler. Satin calls Benjamin Franklin the radical middle's favorite Founding Father since he was "extraordinarily practical", "extraordinarily creative" and managed to "get the warring factions and wounded egos to transcend their differences".
Бастапқы анықтамалар
Журналист Уильям Сафайрдың сөзіне сәйкес, "радикалды орта" деген тіркес "The New Yorker" журналының авторы Рената Адлерге тиесілі. Ол 1969 жылы жарық көрген "Радикалды ортаға қарай" атты эсселер жинағының кіріспесінде оны емдік радикализм ретінде таныстырды. Адлер 1960-шы жылдардағы зорлық-зомбылық пен сөздерге құмарлықты "ақыл, адалдық, өркендеу, адамдық қадір-қасиет [және адамдармен байланыс]" сияқты қарапайым "құндылықтар" пайдасына жобады. Ол ақ жұмысшы табы мен афроамерикандықтардың "бірлесуіне" шақырды. 1980-ші және 1990-шы жылдары бірнеше авторлар радикалды орталық тұжырымдамасын өздерінің түсініктерімен толықтырды. Мысалы, болашақты зерттеуші Мэрилин Фергюсон: "[Радикалды орталық] бейтарап емес, жолдың ортасы емес, ол – бүкіл жолдың көрінісі", – деп тұжырымдамаға холистикалық көзқарас қосты. Әлеуметтанушы Алан Вулф саяси спектрдің шығармашылық бөлігін орталықта орналастырды: "Оң және сол жақтың шетіндегілер өздерінің орнын біледі, ал орталықта жаңа және күтпеген нәрселер туындайды". Афроамерикандық теоретик Стэнли Крауч өзін "радикалды прагматик" деп жариялағанда көптеген саяси ойшылдарды таң қалдырды. Крауч түсіндірді: "Мен жұмыс істеуге ең көп мүмкіндік бар деп санайтынымды, сонымен қатар шабыттандыратын және сезімталдықтан алыс, жалған бөліністің категорияларын еңсеріп, нәсілдің алдауынан тыс ойлайтынымды растаймын". 1995 жылы "Newsweek" журналының "Радикалды ортаны іздеу" атты мақаласында журналист Джо Клейн радикалды центристерді консервативті демократтар мен республикашылдардан гөрі ашулырақ және көңілсіз деп сипаттады. Клейн олардың төрт негізгі мақсатын атап өтті: саясаттан ақшаны шығару, бюджетті теңгерлеу, әдептілікті қайта орнату және үкіметті қалай тиімді басқаруды анықтау. Ол сондай-ақ олардың алаңдаушылықтары "либерализм мен консерватизмнің дәстүрлі көзқарастарын ауыстыруға бағытталған, маңызды интеллектуалдық қозғалысқа айналып бара жатқанын" айтты.
Үшінші жолмен қарым-қатынас
1998 жылы британдық социолог Энтони Гидденс радикалды орталықты үшінші жолмен бірдей санады. Гидденс, Британияның бұрынғы премьер-министрі Тони Блэрдің кеңесшісі және көптеген еуропалық саяси қайраткерлер үшін үшінші жол – әлеуметтік демократияның жаңадан құрылған түрі. Бірақ, кейбір радикалды центрист ойшылдар радикалды центризмді үшінші жолмен теңемейді. Британияда көптеген адамдар өзін социал-демократ деп санамайды. Көзге түретіні, британдық радикалды центрист саясаткер Ник Клегг өзін Тони Блэрдің жалғасы емес деп нақты айтты.
Америка Құрама Штаттарында жағдай басқаша, себебі «үшінші жол» терминін Демократиялық көшбасшылар кеңесі және басқа да орталықтанған демократтар қолданды. Дегенмен, АҚШ-тың көптеген радикалды центристтері де бұл терминнен қашып жүреді. Тед Халстед пен Майкл Линдтің радикалды центристік саясатқа арналған кіріспесінде бұл туралы ештеңе айтылмаған, ал Линд кейіннен демократтардың орталық топтарын «оң орталыққа» және Уолл-стритке жақтасқан деп айыптады, сондай-ақ олардың «салғылы орта» деп аталатын басқа да әрекеттерін сынады. Осы аралықта, белгілі бір тәуелсіз кандидаттарды, ірі партиялардың немесе үшінші партиялардың кандидаттарын қолдау қажет.
Идеяларды құру және тарату
Радикалды центристік саясатқа арналған төрт шолудың жариялануымен қатар, 21 ғасырдың бірінші жартысында радикалды центристік саясат идеяларын жасау және тарату артып, кеңірек таралды. 2010 жылдары жаңа саяси зерттеу орталықтары радикалды центристік идеяларды насихаттай бастады. "Radix: Think Tank for the Radical Centre" 2016 жылы Лондонда құрылды; оның алғашқы қамқорлар кеңесіне бұрынғы Либерал-демократтар партиясының жетекшісі Ник Клегг кірді. "The Guardian" газетінде Radix саясатының директоры Дэвид Бойл консерватизм мен өткенге көз тіккен социализмтен түбегейлі өзгеше болатын "үлкен, радикалды идеялар" қажеттігін жазды. 2018 жылы Вашингтондағы төрт жылдық Niskanen Center орталығы шығарған саяси құжатты Big Think жазушысы Пол Ратнер "радикалды центризмге арналған манифест" деп сипаттады. Радикалды центристік көзқарас ірі мерзімді басылымдарда да кездеседі. Мысалы, АҚШ-та "The Washington Monthly" журналын радикалды центристік ойшыл Чарльз Петерс бастады, ал көптеген ірі таралымды журналдар New America серіктестерінің мақалаларын жариялайды. Радикалды центристік көзқараспен жазған колоннашылардың қатарында Джон Авлон, Томас Фридман, Джо Клейн және Мэтью Миллер бар. Танымал журналистер Джеймс Фэллоус пен Фарид Закария радикалды центристер ретінде танылды. Келесі жылы "The Economist" веб-сайтында редактордың кіріспе сөзінде журнал әрқашан "біз радикалды орталық деп атаған нәрседен" шыққандығы айтылды.
Арнайы тақырыптарға арналған кітаптар
[[Файл:Параг Ханна (6856923986). jpg|thumb|Параг Ханна өзінің «Әлемді қалай басқару керек: келесі қайта өрлеуге бағыт беру» атты кітабында сөйлейді. «Break Through» институтының экологиялық стратегиялық саясаткерлері Тед Нордхаус және Майкл Шелленбергер белсенділерді прагматизмге, жоғары технологияға және адамның ұлылығына ұмтылысқа бейімделуге шақырады. «Радикалды орталықтан тағам» (2018) еңбегінде эколог Гэри Пол Набхан сол және оң жақты біріктіруге, сондай-ақ тағаммен қамтамасыз етуді жақсартуға бағытталған ауыл шаруашылығы саясатын ұсынады. «Жарысты жеңу» (2005) еңбегінде тіл білімі маманы Джон МакВортер көптеген афроамерикандықтардың «терапиялық бөліну» деп аталатын мәдени құбылыстың теріс әсерін сезінетінін айтады. «Аяқталмаған істер» (2016) кітабында «Жаңа Америка» институтының Энн Мари Слотхер феминистік болжамдарды қайта қарастырып, әйелдер мен ерлердің қалай гүлдене алатыны туралы жаңа көзқарастар ұсынады. «Ақылға қонымды әрекет етуді қабылдаңыз» (2019) еңбегінде адвокат Филип К. Говард ұлттық үкіметті кең мақсаттар мен стандарттарды белгілеуге және түсіндіруді жағдайға ең жақын адамдарға қалдыруға шақырады. «Байлықтың бастауы» (2006) еңбегінде «Жаңа экономикалық ойлау» институтының Эрик Бейнхокер экономиканы динамикалық, бірақ толық емес өздігінен реттелетін эволюциялық жүйе ретінде бейнелейді және игі әлеуметтік-экономикалық эволюцияны қолдайтын саясатты ұсынады. «Әлемді қалай басқару керек» (2011) еңбегінде ғалым Параг Ханна жаңадан пайда болып келе жатқан әлемдік тәртіпті жоғарыдан төменге қарай емес, өзара тиімділік үшін ынтымақтасатын коммерциялық емес ұйымдар, ұлттық мемлекеттер, корпорациялар және жеке тұлғалардың галактикасы басқаруы керек деп санайды. «Дұрыс сана» (2012) еңбегінде әлеуметтік психолог Джонатан Хайдт қарсыластарымыздың ойлау жолдарының артықшылықтарын мойындағаннан кейін ғана пайдалы саяси диалог жүргізе аламыз дейді. «Халықтың дауысы» (2008) еңбегінде консервативті белсенді Лоренс Чикеринг және либералды адвокат Джеймс Тернер АҚШ-та «транспартизандық» қозғалыстың негізін қалауға тырысады. «Радикалды орта: кездейсоқ революционердің жазбалары» (2010) атты естеліктер кітабында Оңтүстік Африка журналисі Денис Беккет көптеген адамдардың үмітсіз деп санайтын жағдайда бір адамның өзгешелік жасай алатынын көрсетуге тырысады.
In Break Through (2007), environmental strategists Ted Nordhaus and Michael Shellenberger of the Breakthrough Institute call on activists to become more comfortable with pragmatism, high technology and aspirations for human greatness. In Food from the Radical Center (2018), ecologist Gary Paul Nabhan proposes agricultural policies intended to unite left and right as well as improve the food supply. In Winning the Race (2005), linguist John McWhorter says that many African Americans are negatively affected by a cultural phenomenon he calls "therapeutic alienation". In Unfinished Business (2016), Anne Marie Slaughter of New America rethinks feminist assumptions and presents new visions of how women and men can flourish. In Try Common Sense (2019), attorney Philip K. Howard urges the national government to set broad goals and standards, and leave interpretation to those closest to the ground. In The Origin of Wealth (2006), Eric Beinhocker of the Institute for New Economic Thinking portrays the economy as a dynamic but imperfectly self regulating evolutionary system and suggests policies that could support benign socio economic evolution. In How to Run the World (2011), scholar Parag Khanna argues that the emerging world order should not be run from the top down, but by a galaxy of nonprofit, nation state, corporate and individual actors cooperating for their mutual benefit. In The Righteous Mind (2012), social psychologist Jonathan Haidt says we can conduct useful political dialogue only after acknowledging the strengths in our opponents' ways of thinking. In Voice of the People (2008), conservative activist Lawrence Chickering and liberal attorney James Turner attempt to lay the groundwork for a grassroots "transpartisan" movement across the U. S.
In his memoir Radical Middle: Confessions of an Accidental Revolutionary (2010), South African journalist Denis Beckett tries to show that one person can make a difference in a situation many might regard as hopeless.
Австралия
Австралияда абориген адвокаты Ноэль Пирсон аборигендер арасында нақты радикалды орталықшыл қозғалыс құрып жатыр. Бұл қозғалыс Австралия мемлекетінен көбірек көмек сұрап отыр, сонымен қатар жеке аборигендерді өз өміріне жауапкершілік алуға шақыруда. Саяси философ Кэтрин Керчиннің «Австралия саяси ғылымы журналында» жарияланған мақаласына сәйкес, Пирсон ерекше және құнды нәрсе жасауға тырысады: аборигендерге қатысты қоғамдық пікірталасты радикалды орталықты іздеу ретінде ұсыну. Оның сөзіне қарағанда, Пирсонның әдістері кеңесімді демократия әдістерімен көп ортақ нәрсеге ие.
Бразилия
2010 жылдардың соңында Бразилияның Марина Сильвасын The Economist жаңадан пайда болған радикалды центристік көшбасшы ретінде таныстырды. Бұрын солшыл Жұмысшылар партиясының мүшесі болған ол 2017 жылы экологиялық бағыт, либерализм және "таза саясат" қағидаларын ұстанатын жаңа партия құрды. 2011 жылы Демократтар партиясынан бөлініп құрылған Социал-демократиялық партия өзін радикалды центристік партия деп сипаттайды.
Чили
2017 жылы «Экономист» журналы Чилидің Андрес Веласкосын дамып келе жатқан радикалды орталықшыл саясаткер деп сипаттады. Мишель Бачелеттің алғашқы үкіметінде қаржы министрі болған ол, кейін президенттікке ұсыну үшін оған қарсы сайлауға түсіп, жеңіліске ұшырады, содан кейін жаңа саяси партия құруға көмектесті.
Италия
Журналист Анджело Персичиллидің айтуынша, Италияның христиан-демократиялық партиясының жетекшісі Альдо Мороның "параллельді жақындасу" туралы шақыруы, бүгінгі радикалдық центризмге жасалған шақырулардың көрінісі болған. 1970-ші жылдардың соңында "Қызыл бригадалар" тарапынан өлтірілгенге дейін Моро Христиан демократиясы мен Италия Коммунистік партиясы арасындағы саяси одақты қолдап келді. Радикалды центризм тағы бір голландиялық партияда да мүмкін. 2012 жылы Христиан-демократиялық шақыру (CDA) партиясына ұсынылған есепте, CDA мүшесі және бұрынғы әлеуметтік қызметтер министрі Арт Ян де Гейс CDA-ны радикалды центристік ("радикалды орталық") партияға дамытуды ұсынады. D66 екі партияның арасында прогрессивті және жекелей бағытталған, ал CDA консервативті және жеке тұлғаға/қоғамдыққа бағытталған деп есептеледі. TOP жалпыға бірдей минималды табыс, марихуананы заңдастыру және Жаңа Зеландиядағы тұрғын үй дағдарысын тоқтату бойынша дәлелдерге негізделген саясатты жақтаушы.
Оңтүстік Корея
Оңтүстік Кореяда Jungdogaehyeok (hangul=중도개혁) термині радикалды орталық саясат терминіне ұқсас. 1987 жылы құрылған Бейбітшілік демократиялық партиясы ресми түрде джунгдогаехёк идеологиясын ұсынды. Бірақ сол кезден бастап 2016 жылға дейін бұл термин Оңтүстік Корея саясатында көбінесе қолданылмады. 2016 жылдан кейін Халық партиясы, Бареунмирай партиясы, Демократия және бейбітшілік партиясы, Жаңа балама партиясы, Минсаенг партиясы және Халық партиясы өздерін джунгдогаехёк деп жариялады. Оңтүстік Корея саясаткері Ан Чхоль Су өзін тікелей "радикалды центрист" (hangul=극중주의) деп сипаттады.
Сын
ХХІ ғасырдан бұрын кейбір сарапшылар радикалды центризм деп санайтын жағдайды сынаған. 1960 жылдары либералды саяси карикатурист Жюль Фейффер американдық саяси элитаның ұяң және мақтаншақты көзқарасын әжуалау үшін "радикалды орта" терминін қолданды. 1992 жылы Росс Пероның президенттік үміткерлігі кезінде консервативті журналист Уильям Сафайр радикалды орталықты атауға "ашулы орталық" деген сөздің қолайлырақ болатынын айтты.
Саясаттарға, болжамдарға және көзқарастарға қарсылық
[[File:Robert Kuttner Flickr image 3444876149. jpg|thumb|Либералды журналист Роберт Каттнер, радикалдық центризмнің белгілі сыншысы. Мысалы, АҚШ-тың либералды журналисі Роберт Каттнер, радикалдық центристік партияның бұдан да бар екенін айтады – «Оны демократтар деп атайды». Ол Мэтью Миллердің радикалдық центризм нұсқасын «әлсіз» саяси шешімдер ұсынғаны және саяси оңшылдардың ниеттері туралы қиялдарға берілгені үшін айыптайды. Прогрессивті әлеуметтанушы Ричард Каленберг Тед Халстед пен Майкл Линдтің «Радикалды орталық» кітабы еңбек одақтарының артықшылықтарына тым күдікпен қараса, нарықтың артықшылықтарын тым жақтасады дейді. Басқалар радикалдық центристік саясаттың нақтылығы жетіспейді деп санайды. Мысалы, 2001 жылы журналист Эрик Альтерман «Жаңа Америка қоры» ой-санақтан шығару орталығының либералды да, прогрессивті де емес екенін және оның не екенін білмейтінін айтты. 2017 жылы The Economist журналы латын американдықтары өз қоғамдары туралы кейбір радикалдық центристер ұсынатын «ащы шындықтарды» естігісі келе ме деп ойланды. 2012 жылы консервативті Кнессет мүшесі Ципи Хотовли Израильдің радикалдық орталығының батылдық, шешімділік және шынайы ойлау сияқты қасиеттерінен айырылғанын сынады. АҚШ-тың көптеген радикалдық центристері жақтайтын үшінші партия стратегиясы практикалық емес және көңіл аудару мақсатындағы әрекет деп сынға алынды. Осы сыншылардың пікірінше, қажеттісі – (а) заңнамалық процесті реформалау және (б) радикалдық центристік идеяларды қолдайтын қазіргі саяси партиялардағы кандидаттар. Бұл – «элиталық партия» деп сынға түсті.
Ішкі мәселелер
Кейбір радикалды центристер болашақтарына толық сенімді емес. Бір қызығушылық – ықпалға түсіру. Мысалы, Майкл Линд "қалыпты көзқарастың сарапшылары" радикалды орталық терминіне көрсетіп жатқан ынта, бұл терминмен білдірілетін радикалды көзқарастың әлсіреуіне нұсқауы мүмкін деп алаңдайды. Ал, Марк Сатин радикалды центризм "толыққанды ұтымды" болғанымен, "қозғаушы күш – құмарлықтан" мүсіркеуі мүмкін деп қорқады және онсыз ешқандай сәтті саяси қозғалыс болмағанын айтады.
1990 жылдардағы кітаптар
Чикеринг, А. Лоуренс (1993). Сол және оңнан тыс: Саяси тұңғырға шығу. Қазіргі заманғы зерттеулер институты баспасы. Койл, Диана (1997). Салмағы жоқ әлем: Цифрлық экономиканы басқару стратегиялары. Массачусетс технология институтының баспасы. Эсти, Дэниел С.; Чертов, Мариан, ред. (1997). Экологиялық тұрғыдан ойлау: Экологиялық саясаттың келесі буыны. Йель университетінің баспасы. Говард, Филип К. (1995). Ақыл-ойының жоғалуы: Заңның Американы қалай басып тастағаны. Random House. Пенни, Тим; Гарретт, Майор (1998). Саясаттағы ең ірі 15 өтірік. St. Martin's Press. Сидер, Рональд Дж. (1999). Ұлы жомарттық: Америкадағы кедейлікті жеңудің жаңа көрінісі. Baker Books. Вольф, Алан (1998). Бір ұлт, сонда да: Орта тап американдықтарының нағыз ойы. Viking.
2000-шы жылдардағы кітаптар
Андерсон, Уолтер Трует (2001). Қазір бәрі байланыста: Бірінші ғаламдық өркениеттегі өмір. Westview Press. Флорида, Ричард (2002). Шығармашылық таптың өрлеуі: және оның жұмыс, демалыс, қоғам және күнделікті өмірді қалай өзгертіп жатқаны. Basic Books. Фридман, Томас (2005). Әлем тегіс: ХХІ ғасырдың қысқаша тарихы. Farrar, Straus, and Giroux. Люкс, Стивен (2009). Профессор Каритаттың таңғажайып ағартуы: Идеялар романы. Verso Books, 2-басылым. Миллер, Мэтт (2009). Өлі идеялардың тираниясы: Жаңа өркендеуді ояту үшін ескі ойлау жолдарын тастау. Henry Holt and Company. Пеннер, Рудольф; Саухилл, Изабел; Тейлор, Тимоти (2000). Американың әлеуметтік шартын жаңарту: Жаңа ғасырдағы экономикалық өсім және мүмкіндіктер. W. W. Norton and Co., 1-тарау («Радикалды орталыққа арналған күн тәртібі»). Ури, Уильям (2000). Үшінші жақ: Неліктен біз күресеміз және қалай тоқтатуға болады. Penguin Books. Вентура, Джесси (2000). Менде қанға батуға уақыт жоқ: Дене саясатын төменнен жоғарыға қарай қайта құру. Нью-Йорк: Signet. Векслер, Дэвид Б.; Виник, Брюс, ред. (2003). Терапевтік көзқараспен соттау: Терапевтік әділдік және соттар. Carolina Academic Press. Уитман, Кристин Тод (2005). Бұл менің партиям да: Республикалық партияның жүрегі және Американың болашағы үшін күрес. The Penguin Press, 7-тарау («Радикалды орталықтардың уақыты»). .
2010 жылдардағы кітаптар
Брок, Х. Вуди (2012). Америкалық тосқауыл: Неліктен оң және сол жақ екеуі де жаңылысады. Джон Уайли және Ұлдары. Клег, Ник (2017). Саясат: Екі шектен тыс, халықаралық басылым. Vintage. Эдвардс, Микки (2012). Партиялар халыққа қарсы: Республикалықтар мен демократтарды қалай американдықтарға айналдыруға болады. Йель университетінің баспасы. Фридман, Томас; Мандельбаум, Майкл (2011). Бұрын біз сондай едік: Америка өзі ойлап тапқан әлемде қалай артта қалды және қалай қайта оралуға болады. Picador. Хантсман кіші, Джон, редактор (2014). "Бірлік: Мықты Америка үшін ортақ көзқарас". Diversion Books. Макрон, Эммануэль (2017). Революция. Scribe Publications. Орман, Грег (2016). Тәуелсіздердің жарғысы: Екі партияның ықпалынан қалай құтылып, американ арманын қайта жаңғыртуға болады. Greenleaf Book Group Press. Пирсон, Ноэл (2011). Миссиядан биік: Таңдалған жазбалар. Black Inc. 2-ші басылым. Төртінші бөлім ("Радикалды орталықты іздеу"). Салит, Жаклин С. (2012). Тәуелсіздердің көтерілісі: Сыртқы қозғалыстар, үшінші партиялар және партиялық емес Америка үшін күрес. Palgrave Macmillan. Трюдо, Джастин (2015). Ортақ негіз. HarperCollins. Уилан, Чарльз (2013). Орталықшылдар манифесті. W. W. Norton & Company. Уайт, Кортни (2017). Төбеден бастау: Радикалды орталықтың өрлеуі және Жаңа Батыс. Dog Ear Publishing. .
Манифесттер
"Тұрпақтардың теңдігіне жол" – Тим Пенни, Ричард Ламм және Пол Цонгас (1995). 2012 жылдың 2 қазанында алынды. "Радикалды орталыққа қосылуға шақыру" – Гари Пол Набхан, Кортни Уайт және тағы 18 автор (2003). 2017 жылдың 24 қазанында алынды. "Азаматтық қоғам ережелері: Радикалды центрист манифесті" – Эрнест Прабхакар (2003). 2019 жылдың 6 қаңтарында алынды. "Кейп-Йорк күнтәртібі" – Ноэль Пирсон (2005). 2016 жылдың 17 қаңтарында алынды. "Жаңа Америка үшін он үлкен идея" – Жаңа Америка қоры (2007). 2018 жылдың 25 шілдесінде алынды. "Либералдық сәт" – Ник Клег (2009). 2012 жылдың 2 қазанында алынды. "Америкалық сананы поляризациядан босату" – Стив Макинтош және Картер Фиппс (2014). 2016 жылдың 31 желтоқсанында алынды. "Экомодернистік манифест" – Тед Нордхаус және тағы 17 автор (2015). 2018 жылдың 12 тамызында алынды. "Нағыз өзгеріс" – Джастин Трюдо басшылығындағы Канада Либералдық партиясының бағдарламасы (2015). 2017 жылдың 20 қазанында алынды. "Radix: Радикалды орталықты зерттейтін ой-сана орталығы" – Дэвид Бойл және басқалар (2016). 2019 жылдың 26 қаңтарында алынды. "Макрон манифестіне шолу" – Эммануэль Макрон, Reuters редакциясымен (2017). 2017 жылдың 15 қазанында алынды. "Климаттық проблеманы шешу" – Тед Халстед, Климаттық көшбасшылық кеңесі үшін (2017). 2018 жылдың 25 шілдесінде алынды. "Барлығына арналған Калифорния" – Майкл Шелленбергер (2018). 2018 жылдың 12 тамызында алынды. "Орталықты сақтап қалу: экстремалды замандағы мемлекеттік саясат" – Нисканен орталығы (2018). 2019 жылдың 26 қаңтарында алынды.