Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стокгольмдегі арал, Швеция
Island in Stockholm, Sweden
Хельгеандсхолмен – Швецияның Стокгольм қаласының орталық бөлігінде орналасқан шағын арал. Ол Штатсхолменнің солтүстігінде және Стромсборгтың шығысында жатыр, және Риддархолменмен бірге Стокгольмнің ескі қаласы Гамла станды құрайды. Хельгеандсхолменде Риксдаг ғимараты мен Орта ғасырлық Стокгольм мұражайы орналасқан. Арал көрші аралдармен үш көпір арқылы байланысады: Риксброн, Сталлброн және Норрбро. Шығыс жағындағы «Стромпартеррен» («Ағын террасасы») деп аталатын терраса 1832 жылдан бері ресторанмен бірге халыққа ашық саябақ болып табылады, ал суға түсетін баспалдақтар 1807–1810 жылдары салынған. Риксдаг ғимаратының батысындағы кемежай бұрын Швецияның орталық банкі – Sveriges Riksbank-ті қоршап тұрғандықтан «Банккайен» («Банк кеясы») деп аталды, ал оңтүстік және солтүстік жақтардағы көшелер «Солтүстік/Оңтүстік Хельгеанд сатылары» (Norra/Södra Helgeandstrappan) деп аталады, олардың барлығы 1925 жылы аталған.
Helgeandsholmen is a small island in central Stockholm, Sweden. It is located north of Stadsholmen, and east of Strömsborg, with which, together with Riddarholmen, it forms Gamla stan, the old town of Stockholm. Helgeandsholmen contains the Riksdag Building and the Museum of Medieval Stockholm, and is connected to neighbouring islands through three bridges: Riksbron, Stallbron, and Norrbro. The terrace in the eastern end, called Strömparterren ("The Stream Parterr"), is a public park with a restaurant dating from 1832, while the flight of stairs leading down to the water is from 1807–1810. The quay west of the Riksdag Building once surrounded Sweden's central bank Sveriges Riksbank and was thus named Bankkajen ("The Bank Quay"), while the streets on southern and northern sides are called Norra/Södra Helgeandstrappan ("The Northern/Southern Helgeand Stairs"), all of them named in 1925.
Атаудың шығу тегі
Латын тілінде жазылған хатта алғаш рет 1320 жылғы 28 шілдеде "Хелгеандсхолмен" атауы кездеседі, ол "Helige andens holme" ("Киелі Рух аралы") деген сөздің бұрмалануы болып табылады, insula dicta helghaanzsholm ("Хелгеандсхолм деп аталатын аралда") деп жазылған. Ол кезде helgeandshus (Ескі швед тілінде: hälgha ands hus, hälandzhus, helghanzhhws, hälianshus) рухани сипаттағы қайырымдылық мекемелерін білдірген атау еді, ал Стокгольмде ол 1301 жылғы 24 сәуірдегі өсиетнамада (domus sancti spiritus) алғаш рет аталған.
First mentioned in a letter written in Latin July 28, 1320 the name 'Helgeandsholmen', a corruption of Helige andens holme ("Islet of the Holy Spirit"), appears as in insula dicta helghaanzsholm ("on the island called Helgeandsholm"). At the time, helgeandshus (Old Swedish: hälgha ands hus. hälandzhus, helghanzhhws, hälianshus) was a name used for charitable institutions spiritual in nature, in Stockholm first mentioned in a testament from April 24, 1301 (domus sancti spiritus).
Хелджанд үйі
Жоғарыда айтылғандай, аралда ізгі ниетті қорымен құрылған қайырымдылық мекемесі орналасқан. Ол аурулар, кедейлер, қарттар және шетелдіктерді қабылдап, қала тұрғындарынан (бургерлерден) қайырымдылықтар жинаған, осылайша маңызды жер иесіне айналған. Алғашқы Helgeandshuset ("Киелі Рух үйі") шамамен 13 ғасырға дейін барып отырады, бірақ 1301 жылға дейін еске алынбаған. 1410 жылы болған өрттен кейін қайта жаңартылып, 1531 жылы король Густав Ваза (1496–1560) оны Риддархолменге көшірген. Helgeandshuset-тің сыртқы түрі белгісіз болғанымен, ол басқа жерлердегі ұқсас мекемелерге ұқсас болған деп саналады, яғни ауруханалық бөлімшесі мен шіркеуі, сондай-ақ басқа ғимараттар мен зираттан тұрған.
As mentioned above, a charitable institution organized by a pious foundation was located on the island, receiving sick people, poor and elderly as well as foreigners, and accepting donations from burghers in city, through which the institution became an important landowner. The original Helgeandshuset ("The House of the Holy Spirit") probably dates back to the 13th century but is not mentioned until 1301. Rebuilt after a fire in 1410, it was moved to Riddarholmen by King Gustav Vasa (1496–1560) in 1531. Though the appearance of Helgeandshuset is not known, it is believed to have resembled similar institutions elsewhere and thus consist of a hospital ward and a church surrounded by other buildings and a graveyard.
Норброн
Бастапқыда Норрбро Хельгеандсхолмен арқылы диагональ бойынша (қазіргі) Минттторгеттен Густав Адольф алаңына дейін созылып жатқан. 1288 жылға дейін есімдері аталмаса да, алғашқы көпір қаланың негізі қаланған 1252 жылы салынған деп саналады. Орта ғасырлардағы көпірлердің көпшілігі сияқты, Норрбро да ағаштан салынған, сол кезде көпірлерді қамал кезінде оңай бөлшектеуге болатындықтан, мұндай материал қолайлы деп есептелген. 1318 жылы көпірлер туралы мәліметтер келтірілген, ал 14 ғасырдың ортасындағы жалпы қалалық кодексте Меларен көлінің маңындағы алты қала – Арбога, Энчёпинг, Сигтуна, Стренгнес, Вестерос және Уппсала – күтімге шығындарды Стокгольммен бөлісуге міндетті болған, бұл көпірдің қала үшін ғана емес, аймақтық жол жүйесінің маңызды бөлігі екенін көрсетеді. Алайда, көршілес қалалар бұл міндетке қатысты күмән тудыра бастады, және 16- және 17-ғасырларда Стокгольм көпірді толығымен өз бақылауына алды. 1640 жылдарға дейін көше ені 10-нан 20 элге (5,9–11,9 метр) дейін өзгеріп отырды, бірақ 1635 жылы солтүстік елді мекендер қала құрамына енген кезде Хельгеандсхолмен де енді, және стандартты көше ені реттелді. Губернатор Клас Флеминг (1592–1644) Норрброны көшедегі өз учаскесіне сәйкес түзетіп, енін 24 элге (14,3 метр) белгіледі. Норрбро қаланың алғашқы тас көпірлерінің бірі ретінде қайта салынды, солтүстік бөлігі 1797 жылы, ал оңтүстік бөлігі 1806 жылы аяқталды.
Originally, Norrbro stretched diagonally across Helgeandsholmen from (what is today) Mynttorget to Gustav Adolfs torg. Though not mentioned until 1288, the first bridge is believed to have been built with the foundation of the city in 1252. Like virtually all bridges during the Middle Ages, Norrbro was built in wood, at the time considered appropriate as bridges then easily could be dismantled during sieges. Drawbridges are mentioned in 1318, and the general urban code from the mid 14th century prescribes six cities around Lake Mälaren – Arboga, Enköping, Sigtuna, Strängnäs, Västerås and Uppsala – to share the costs of maintenance with Stockholm, thus indicating the bridge wasn't merely of interest to the city, but a vital part of the regional road system. These neighbouring cities gradually came to question this obligation however, and during the 16th and 17th centuries Stockholm was, bit by bit, to take charge of the bridge alone. Until the 1640s, the width of the street varied from 10 to 20 ells (5.9–11.9 metres), but as the northern settlements were incorporated with the city in 1635, so was Helgeandsholmen, and the standard street width was regulated. Governor Klas Fleming (1592–1644) had Norrbro straightened out, in line with his own site on the street, and the width set to 24 ells (14.3 metres). Norrbro was rebuilt as one of the city's first stone bridges, the northern section completed in 1797, and the southern in 1806.
Қала қақпалары мен бекіністері
1409 жылы Хельгеандсхолменнің оңтүстігінде Норрепорт ішкі қақпасы еске алынған, ал сыртқы қақпа 1460 жылдары аталған, бірақ одан бұрынғысы да мүмкін. Екі қақпа да соңынан қорғаныс мұнараларымен күшейтілді. 15 ғасырдың басында қабырғалар кеңейтіліп, бекіністерге батыс мұнарасы салынды, бірақ бүкіл құрылым сол ғасырдың аяғына қарай ескіріп, 1672 жылға дейін толығымен бұзылыпты.
An inner gate, Norreport, is mentioned south of Helgeandsholmen in 1409, and an outer gate in the 1460s, but was probably older than that. Both gates were eventually supplied with defensive towers. In the early 15th century, the walls were extended and a western tower added to the fortifications, the entire structure being outdated later that century and finally demolished by 1672.
Патшалық астанасы
Мүмкін, 1535 жылы аралда құрылған Корольдік сарайлар бастапқыда бұрынғы аурухана бөлімшесінде орналастырылды, ал 1612 жылы оларға осы мақсатқа арналған ғимарат берілді. 1640 жылдары Хельгеандсхолменнің солтүстігіне алғаш рет көшірілген сарайлар, 1680 жылы сәулетші Никодим Тессин Үлкен (1615–1684) жобалаған ғимаратқа қайта орналастырылды. 1696 жылы өрт салдарынан қираған сарайлар дереу Никодим Тессин Кішісінің (1654–1728) жобасымен қайта салынды және 20-ғасырдың басына дейін түрлі өзгерістерден өтті.
Probably established on the island as early as 1535, Royal Stables were at first accommodated in the former hospital ward, and by 1612 given a for the purpose suitable building. First relocated north of Helgeandsholmen in the 1640s, they were moved back again in 1680 to a building designed by architect Nicodemus Tessin the Elder (1615–1684). Destroyed by a fire in 1696, the stables were immediately rebuilt in the design of Nicodemus Tessin the Younger (1654–1728), a structure surviving different alternations until the beginning of the 20th century.
Тарихи арналар
Жылдар бойы бүгінгі Хельгеандсхолмен арқылы бірнеше каналдар өтіп кеткен, ең бастысы жоғарыда сипатталған екі сарайдың арасымен және оңтүстігінен. Мұздықтан кейінгі жердің көтерілуі каналдарды қажетсіз еткенге дейін, көктемгі су тасқыны ауыр проблема болып, көпірлер мен басқа да құрылыстарды жиі қайта жаңартуға мәжбүр еткен. Бірақ 17 ғасырда бірінші канал жойылды, ал екіншісі 20 ғасырдың басында Парламент ғимараты салынғанда тоқтатылды.
Over the years, several canals have passed through today's Helgeandsholmen, most notably between and south of the two palaces described above. Before post glacial rebound made the canals unnecessary, spring floods was a serious problem often forcing the reconstruction of bridges and other structures, but by the 17th century the first canal was scrapped, the second when the Parliament Building was built in the early 20th century.
17 ғасыр құрылыстары
Су диірменіне және қару-жарақ шаналарын жасауға арналған патшалық шеберханаға қол жеткізу қажеттігі туындағандықтан, Лодмакарегарден ("Қорап жасау соты") 17-ғасырдың басында Баркхолменге көшірілді, ол тіреулерге орнатылып, Стокгольменді айналап жатты. Кейіннен ол бұзылып, оның орнына Гилденклоу үйі салынды. 1637 жылы Корольдік атқоймасының солтүстігінде жер сатып алған Клас Флеминг өзінің жеке сарайын, Флемингска хусет ("Флеминг үйі") неміс-голландиялық Ренессанс стилінде салдырды, содан кейін бүкіл аудан оған бейімделді. Бірақ 1696 жылы Корольдық сарай осы үйді сатып алып, атқоймасын кеңейту үшін бұзуға бұйрық берді. 1640 жылдары Корольдік сарайға жақын бірнеше адамға Хельгеандсхолменде жер участақтары бөлінді, ал 1645 жылы Королева Кристина Флеминг үйінің солтүстігіндегі жерді Андерс Гилденклоуға (1665 ?), Канцелярия хатшысына сыйға берді. Ол сол жерде екі ғимарат салдырды, олар Гилденклоуска хусет ("Гилденклоу үйі") деп аталды, кейіннен оны Жоғары Канцлер (Riksdrots) Пер Брагеге (1602–1680) сатты. Сарай, төрт қабатты голландтық Ренессанс стиліндегі, қадамды фронтоны бар құрылыс, бұзылғанға дейін Брахеска хусет ("Брахе үйі") деп аталды және 17- және 18-ғасырлардағы гравюралар мен суреттерде Флеминг үйінің жанында жиі кездеседі. 1696 жылы ол Корольдікке қайтарылды және 1697 жылы Корольдік сарайдағы өрттен кейін патшалық әкімшілікке пайдаланылды. 1770 жылға қарай ғимарат Корольдік атқоймасына берілді, олар оны 1815 жылы бұзылғанға дейін әртүрлі мақсаттарда пайдаланды.
Needing access to a water mill, a royal workshop for the production of gun carriages, Lådmakaregården ("The Box Making Court") was relocated to Barkholmen in the early 17th century, built on poles and reaching around Stockholmen. It was later demolished and replaced by the Gyldenklou House. Having bought a site north of the Royal Stables in 1637, Klas Fleming had his private palace, Flemingska huset ("The Fleming House"), built after his own German Dutch renaissance design, and, subsequently, the entire neighbourhood adapted to it. In 1696 however, the Crown bought the house to have it demolished for the extension of the stables. During the 1640s, several people close to the Crown and Royal Court were allotted sites on Helgeandsholmen, and in 1645, Queen Christina donated the site north of The Fleming House to Anders Gyldenklou (–1665 ? ), Secretary of the Chancellery, who had two buildings erected there, called Gyldenklouska huset ("The Gyldenklou House"), and subsequently sold to Lord High Chancellor (Riksdrots) Per Brahe (1602–1680). The palace, a Dutch renaissance structure four storeys tall with a stepped gable and called Braheska huset ("The Brahe house") until its demolition, is often appearing next to the Fleming House in engravings and paintings from the 17th and 18th centuries. It was taken over by the Crown in 1696, and used for the royal administration after the fire at the Royal Palace in 1697. By 1770, the building was handed over to the Royal Stables, who used it for various purposes until its demolition in 1815.
Қазіргі тарих
1807–10 жылдары аяқталған, Норрброның шығыс жағындағы жартылай шеңберлі кеңістік алғаш рет балық шаруашылығына арналған қойма ретінде пайдаланылды, бірақ 1821 жылы патшаның бұйрығымен алынып тасталды. Он жыл өткен соң, сол жерде каналмен кесіп өтетін парк құрылды. 1832 жылы халыққа ашылған бұл парк Стокгольмдегі алғашқы қалалық саябаққа айналды. Келесі 100 жыл ішінде саябақта түрлі павильондар, кітап дүкендері мен сахналар салынды, ол қала халқының арасында танымал орынға айналды. Алайда, 1930 жылдарға қарай парк тозығы жетіп, қарапайым күйге түсті, сондықтан ол 1937–38 жылдары қайта жобаланды, содан кейін 1970 жылдардағы археологиялық зерттеулерден кейін тағы да өзгертілді. 1838–39 жылдары Норрброның батыс жағында салынған Норрбро базары 1903 жылға дейін маңызды әлеуметтік және сауда орталығы болды, содан кейін Риксдаг ғимаратының алдындағы шағын саябақ құру үшін бұзылды. 1870 жылдары Риддархолмендегі ескі Риксдаг ғимараты тым кішкентай болып, жеткілікті беделді емес деп есептелді, осы мәселе Риксбанкты да мазалады, ол Гамла-станның Ярнторгет алаңында орналасқан болатын. Ыңғайлылығы үшін Хельгеандсхолмен екі мекеме үшін де қолайлы орын ретінде ұсынылды, бірақ жаңа ғимарат Корольдік сарайдың көлеңкесін жасамауы керек еді. 1880 жылдардың соңында өткен сәулет конкурсының жеңімпазы болған жобаны сәулетші Хельго Зеттервалл (1831–1907) Арон Йоханссонның (1860–1936) көмегімен одан әрі дамытты. Ескі ғимараттар 1893 жылы бұзылып, екі мекеме де 1897–1906 жылдары аяқталды. 1976 жылы Риксбанк Брункебергсторға көшірілді, ал ғимарат Риксдагқа берілді.
Completed in 1807–10, the semicircular space on Norrbro's eastern side was first used as a storage space for fisheries, finally removed on the commands of the king in 1821. Ten years later, a park was established, at the time still with a canal passing through it. Opened to the public in 1832, it became the first municipal park in Stockholm. During the following 100 years, the park was furnished with various pavilions, bookstalls, and stages, and became a popular spot among the city's society. By the 1930s however, the park had become abandoned and shabby, and it was therefore redesigned first in 1937 38, and then again following the archaeological operations in the 1970s. A bazaar called Norrbro basaren built on the western side of Norrbro in 1838–39, remained a vital social and commercial meeting place until its removal in 1903 for the creation of the small park in front of the Riksdag Building. By the 1870s, the old Riksdag Building on Riddarholmen had become too small and was regarded as not representative enough, a problem also plaguing the Riksbank, then residing at the Järntorget square in Gamla stan. Helgeandsholmen was soon suggested as an appropriate site for both institutions, under the condition that the new structure didn't overshadow the Royal Palace. The winning proposal from an architectural competition in the late 1880s was further developed by the architect Helgo Zettervall (1831–1907) assisted by Aron Johansson (1860–1936). The old buildings were demolished in 1893, and both institutions completed during 1897–1906. The Riksbank was moved to Brunkebergstorg in 1976, and the building taken over by the Riksdag.