Кіріспе

Француз демократиясы үшін одақ (UDF) – Францияның орта-оң саяси партиясы. UDF 1978 жылы Франциядағы саяси оңда голлистердің басымдығын тепе-теңдеу және президент Валери Жискар д’Эстенді қолдау мақсатымен құрылған сайлау альянсы болды. Бұл атау Жискар д’Эстеннің 1976 жылы жарық көрген «Француз демократиясы» атты кітабының атына байланысты таңдалды. UDF-тің құрылтайшы партиялары: Жискардың Республика партиясы (PR), Социал-демократтар орталығы (CDS), Радикалдық партия (Rad.), Социал-демократиялық партия (PSD) және Перспективалар мен шындықтар клубы (CPR). UDF көбінесе голлистік Республика үшін жиын (RPR) және оның ізбасары Халық қозғалысы үшін одақ (UMP) коалицияларындағы кіші серіктес болды. Тарапқы дейін UDF республикашылдардың, радикалдардың және көптеген христиан демократтарының UMP-ге өтуімен және қалған орталықшыл топтардың бірігуімен бір ұйымға айналды. UDF 2007 жылдың соңында құрдымға кетті, оның мүшелері мен мүлкі оның ізбасары Демократиялық қозғалысқа (MoDem) берілді. UDF-тің соңғы жетекшісі Франсуа Байру болды, ол өзінің жетекшілігін MoDem-ге тапсырды.

Құрылтай және алғашқы жылдары

1974 жылы Валери Жискар д’Эстен Франция президенті болып сайланды. Екі жылдан кейін оның галлистік премьер-министрі Жак Ширак отставкаға келіп, республикалық институттердегі галлистік үстемдікті қайта орнату мақсатымен Республика үшін жиын (RPR) құрды. Бұл партия формальды түрде парламенттегі оңшыл көпшілікті құрады, бірақ президент Жискар д’Эстен мен премьер-министр Рэймонд Барреден тұратын атқарушы екілік саясатын қатыгездікпен сынады. 1978 жылғы заң шығарушы сайлау кампаниясы кезінде президент Жискар д’Эстен Верден-сюр-ле-Дуб сөйлесінде француз халқының саяси бағыттары төрт топқа бөлінгенін атап өтті: коммунистер (PCF), социалистер (PS), неогаллистер (RPR) және оның жақтастары. Сондықтан ол өзінің жақтастарының ұстанымын көрсететін саяси топты ресми түрде ұйымдастыруға тырысты. Осылайша UDF конфедерациясы құрылды. Неогаллистерден өзгеше, гискардиандық UDF мемлекеттің экономикаға араласуын азайтуды, жергілікті билік органдарына көмек көрсету үшін орталықтандыруды және федеративтік Еуропа құруға берік міндеттемелерді жақтады. Тарихшы Рене Ремондтың сөзіне сәйкес, UDF оңшылдардың орлеанистік дәстүрінен шыққан, ал RPR күшті мемлекет арқылы ұлттық тәуелсіздікті қолдайтын бонапартистік дәстүрдің жаңаруы болды. 1978 жылғы заң шығарушы сайлауда оңшылдар (RPR және UDF) жеңіске жеткеннен кейін және екі топтың 1981 жылғы президенттік сайлауға назар аударғаннан кейін парламенттік көпшілікті құраған екі партия арасындағы қарым-қатынас нашарлады. Шындығында, RPR жетекшісі Жак Ширак атқарушы екіліктің нарыққа бағдарланған және Еуропаны қолдайтын саясатын сынады. 1979 жылғы Еуропалық сайлау кампаниясы кезінде Ширак Кошен шақыруын жариялады, онда UDF «шет елдік партия» деп айыпталды. Симона Вейль басқарған UDF тізімі RPR көрсеткен нәтижемен салыстырғанда өте жақсы нәтижелерге қол жеткізді, ал екі партия арасындағы кикіреулер мен Жискар д’Эстен мен Ширак арасындағы бәсекелестік 1981 жылы екінші мерзімге кандидат болған UDF президентінің жеңіліске ұшырауына себеп болды.

Сегізінші жылдар

Франсуа Миттеран президент болып сайланғаннан кейін екі оңшыл орталық парламенттік партия келісімге келді. Бірте-бірте РПР голлистік доктринадан бас тартып, UDF-тің нарыққа бағдарланған және Еуропаны қолдайтын ұстанымдарына қосылды. 1984 жылғы Еуропалық парламент сайлауында олар бірлескен тізім ұсынғанмен, олардың лидерлері Ширак пен Барре француз оңшыл орталығының жетекшілігі үшін бәсекелестікке түсті. 1986 жылғы заң шығарушы сайлауда жеңіске жетуге ұмтылған Ширак, Барреден өзгеше, Президент Миттеранмен «бірге өмір сүру» принципін қабылдады. Сонымен қатар, кейбір UDF саясаткерлері (әсіресе Республикалық партиядан) Ширакты жасырын түрде қолдады. Осының нәтижесінде ол 1986 жылдан 1988 жылға дейін премьер-министр болды, ал UDF оның кабинетінде және парламенттік көпшілікте көмекші рөл атқарды. Барре 1988 жылғы президенттік сайлауға қатысты, бірақ оның танымалдығына қарамастан, барлық UDF өкілдері оны қолдамады. Жискар д’Эстен өзінің екі бұрынғы премьер-министрінің арасынан ашық түрде таңдау жасаудан бас тартты. Бірінші кезеңде жеңілген Барре өзінің жақтастарына екінші кезеңде Ширакқа дауыс беруге шақырды, бірақ бұған қарамастан Ширак Миттераннан жеңіліс тапты. Миттеран қайта сайланғаннан кейін UDF мүшелерінің бір бөлігі премьер-министр Мишель Рокардың солшыл үкіметтерінде министрлер болып қызмет етті. Ал қалғандары «Орталық Одақ» деп аталатын жаңа парламенттік фракция құрды, олар кейде Социалистік партиямен немесе РПР-мен бірге дауыс берді. Жискар д’Эстен үшін Барренің UDF-ті күшейте алмауы, оған UDF-тің жетекшілігін қайтадан иеленуге мүмкіндік берді. Дегенмен, оның және басқа оңшыл лидерлердің (Ширак, Барре және т.б.) билігіне «жаңарушылар» деп аталған жас саясаткерлер күшті қарсылық көрсетті, олар ескі буын жетекшілерін оңшылдардың сайлаудағы сәтсіздіктеріне жауапты деп айыптады.

Тоқсандық жылдар

1991 жылы Рокардтың қызметтен босатылуы орталықшыл министрлердің үкіметтен кетуіне әкеп соқты. UDF және RPR партияларының барлығы экономикалық дағдарыс, дау-дамаylar және ішкі кикірістерден әлсіреген социалистік үкіметке қарсы бірікті. 1993 жылғы заң шығарушы сайлауда «Франция үшін одақ» атты RPR/UDF коалициясы жеңіске жетіп, Ұлттық Ассамблеяда үлкен көпшілікке ие болды. Жаңа нео-голлист премьер-министрі Эдуард Балладур өзінің кабинетіне көптеген UDF мүшелерін тағайындады: Франсуа Леотар (PR) – қорғаныс министрі, Жерар Лонге (PR) – индустрия министрі, Пьер Механьери (CDS) – әділет министрі, Франсуа Байру (CDS) – білім министрі, Симон Вейл (PR) – денсаулық сақтау және әлеуметтік қамтамасыз ету министрі, Ален Мадлен (PR) – сауда министрі, Бернар Боссон (CDS) – көлік министрі, Жан Пюэш (CDS) – ауыл шаруашылығы министрі, Андре Россино (Rad) – мемлекеттік қызмет министрі және Герве де Шарет (CPR) – тұрғын үй министрі. 1995 жылғы президенттік науқаны кезінде UDF-тің түрлі құрамдас бөліктері ортақ кандидатты анықтай алмады, нәтижесінде олар екі RPR кандидаттары арасында бөлінді. UDF мүшелерінің көпшілігі Эдуард Балладурды қолдады, ал аз бөлігі Валери Жискар д’Эстен ұсынғандай Жак Ширакты қолдады. Жискардың жақтастары Француз демократиясы үшін халықтық партияны (PPDF) құрды, ол «Перспективалар мен Реалии клубтарының» орнын басты, ал CDS PSD партиясымен бірігіп «Демократиялық күш» (FD) партиясын құрды. 1996 жылы бұрынғы Балладурдің жақтасы Франсуа Леотар Ален Мадленді жеңіп, UDF төрағасы болып сайланды. Ширак Франция президенті болып сайланғаннан кейін Балладурды қолдағандары үшін бірнеше UDF министрлері қызметтен босатылды. Дегенмен, Ален Жюппе кабинетінде UDF-ке бірнеше министрлік портфельдер берілді, соның ішінде сыртқы істер министрлігі Герве де Шаретке (PPDF), қорғаныс министрлігі Шарль Миллонға (PR), экономика және қаржы министрлігі Ален Мадленге (PR), индустрия министрлігі Ив Галландқа (Rad), білім министрлігі Франсуа Байруға (CDS/FD), сауда министрлігі Жан Пьер Раффаринге (PR), еңбек министрлігі Жак Барроға (CDS/FD), ауыл шаруашылығы министрлігі Филипп Вассурға (CDS/FD), мәдениет министрлігі Филипп Дусте-Блазиге (CDS/FD), экономикалық даму министрлігі Жан Артуиске (PR) және реформалар мен орталықсыздандыру министрлігі Клод Гоасгуэнге (PR). 1997 жылғы заң шығарушы сайлауда оңшылдардың жеңілісінен кейін UDF үлкен дағдарысқа тап болды. Орталықшыл құрамдас бөліктер Франсуа Байру басқаратын FD партиясына бірікті, ал либералды консерваторлар ширакистер мен балладиршілер арасындағы араздықты жеңуге тырысты. PR партиясына PPDF партиясынан бірнеше саясаткерлер, мысалы Жан Пьер Раффарин (бұрынғы республикашыл) қосылды және партия «Либералды демократия» (DL) деп аталды. DL партиясы көп ұзамай одақтағы өз тәуелсіздігін қайта жаңартты және 1998 жылы UDF партиясынан толық бөлінді. Бөлініске себеп болған оқиға – төрт аймақтық кеңестің басшылығына UDF саясаткерлерінің сайлануы болды, олар Ұлттық фронттың қолдауымен жеңіске жетті. DL партиясы бұл келісімді айыптаудан бас тартты, ал орталықшылдар оны айыптады.

Жаңа ББЖ

Бұл UDF-ті New UDF (Nouvelle UDF) деп қайта ұйымдастыруға әкелді. Жаңа одақ FD және Республикалық тәуелсіз және либералды полюстің (PRIL, 1998 жылы UDF-ті тастағысы келмеген мүшелері құрған) бірігуі арқасында бір партия ретінде құрылды. Радикалдар мен PPDF жаңа партия ішінде дербес құрылымдар ретінде сақталды. Демократиялық күштердің бұрынғы жетекшісі Франсуа Байру New UDF-тің табиғи көшбасшысы болды. Ол оны болашақта сол және оң қанаттағы саясаткерлерді біріктіретін орталық партияның бастауы ретінде қарастырды. Байру 2002 жылғы президент сайлауына қатысты, бірақ UDF-тің бір бөлігі Ширакты қолдады. Ширак жеңіске жетті, ал Байру бірінші кезеңнен кейін сайлаудан шығып, дауыстардың 6,8% ғана жинады. Байру Ширактың шақыруын қабылдамай, 2002 жылғы маусымдағы парламенттік сайлауда жаңа құрылған оңшыл «Халықтық қозғалыс үшін одақ» (UMP) партиясына қосылудан бас тартты. Филипп Дуст Блази, Жак Барро және Пьер Механьерри бастаған UDF мүшелері UMP-ға қосылды, бұл Байруды оқшауландырды. Сайлаудан кейін UDF премьер-министр Жан-Пьер Раффариннің кабинетіне серіктес ретінде оңшыл коалицияға қосылды. Осыған қарамастан, UDF кейде француз үкіметінің саясатын сынады, бірақ көпшілік коалициядан шығып, негізінен солшыл және орталық-солшыл партиялардан тұратын оппозицияға өткісі келмеді. 2004 жылғы 31 наурыздағы кабинет қайта құрудан кейін UDF кабинетен шықты (Жилль де Робиеннен басқа), бірақ парламенттік көпшілік коалициясында қалуды жалғастырды. 2004 жылы партия Италияның «Демократия – бостандық» («The Daisy») партиясымен бірге Еуропалық демократиялық партияны құруға қатысты, ол Еуропалық халық партиясының жаңа бағытына наразы болған христиан демократтары мен центристтерге арналған болатын. 1998 және 2002 жылдары UDF-тің ең консервативті, христиандық-демократиялық және консервативті-либералдық бөлімдері шығып кеткеннен кейін, UDF енді әлеуметтік-либералды бағыттары бар орталық партияға айналды. UDF-тің сайланған өкілдері арасында, Гилль де Робиен және Пьер Кристоф Баге сияқты UMP-мен жақындасуды жақтағандар мен Франсуа Байру сияқты тәуелсіз орталық саясатты қолдағандар арасында жарылыс туды. Ал Жан Дионис дю Сежур сияқтылар орташа жол іздеуге тырысты. UDF-тің көптеген сайланған өкілдерінің UMP-мен жақындасуға ұмтылуының басты себебі, UDF-тің көптеген өкілдіктері UMP-мен ынтымақтастық арқасында қол жеткізілді. Алайда, партияның негізгі жақтастары тәуелсіздікті қолдады. 2006 жылғы 28-29 қаңтарда Лионда өткен съезде мүшелердің 91% UDF-тің UMP-тен тәуелсіздігін сақтап, оны тәуелсіз орталық партияға айналдыруға дауыс берді. Бұл UDF-тің даму бағыты әлеуметтік-демократиялық және консервативті саясат арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз ететін әлеуметтік-либералды партия болатынын көрсетті.

Демократиялық қозғалыс

2006 жылдың 16 мамырында Франсуа Байру және оның тағы 10 UDF депутаты Социалистік партия депутаттары ұсынған, Премьер-министр Доминик де Вильпеннің үкіметінің отставкаға кетуін талап еткен сенімсіздік дауысына қатысты. Clearstream ісінен кейін осы ұсыныстың қабылдануы мүмкін емес еді, өйткені UMP Ассамблеяда абсолютті көпшілікке ие болды. Осы оқиғадан кейін Францияның телеарнасы Байру мен сенімсіздік дауысына қатысқан басқа UDF депутаттарын эфир уақытын бөлу мақсатында оппозициялық деп санады. Бірақ Байру наразылық білдіргеннен кейін, ол көпшілікке де, оппозицияға да жатқызылмады. 2007 жылдың 25 сәуірінде Франсуа Байру UDF мүшелерінің дауыс беруіне жаңа Демократиялық қозғалысты құру жоспарын ұсынатынын хабарлады, ол 10 мамырда ресми түрде іске қосылды. Алайда, UDF депутаттарының көпшілігі наразылық танытып, Жаңа орталықты құрды (Николя Саркозиді қолдау мақсатында). Маусым айында өткен парламенттік сайлауда MoDem 3 мандатқа ие болды (бірақ дауыстардың 7,6 пайызын алды), ал оның Жаңа орталықтағы бәсекелестері 22 мандатқа ие болды (бірақ дауыстардың тек 2,4 пайызын алды). 2007 жылдың 30 қарашасында UDF құрлымы тоқтатылып, Франсуа Байру басқаратын Демократиялық қозғалысқа толыққандай біріктірілді.

Идеология, ұстанымдар, платформа

UDF өзін орталықшыл деп санаса да, оң орталықтың партиясы болды. Жалпы алғанда, UDF христиан демократтарын, либералдарды, радикалдарды және голлист емес консерваторларды біріктіретін кең ауқымды партия болды. Партияның басты идеологиялық ағымдары – христиан демократиясы, либерализм, консервативті либерализм және либералды консервативизм. Еуропаны қолдайтын партия (ол тіпті гомосексуалдардың бала асырап алуына мүмкіндік берді), сайланған жағдайда "сол және оң аралықтан тыс билік жүргізетінін" мәлімдеді. Ол 18,6% дауыс жинады, бірақ бұл оған екінші кезеңге өтуге жеткіліксіз болды.

Президент сайлауы

Сайлау үміткері Бірінші тур Екінші тур Нәтижесі Дауыс саны% Дауыс саны% 1981 Валери Жискар д’Эстен 8,222,432 28,32% 14,642,306 48,24% 1988 Реймонд Барре 5,031,849 16,55% 2002 Франсуа Байру 1,949,170 6,84%

Парламент сайлауы

Жыл Лидер Бірінші тур Екінші тур Ұлттық ассамблеядағы орын саны Ескермелер Дауыс саны Дауыс пайызы Дауыс саны Дауыс пайызы 1978 Жан Лекануэ (CDS) 6,128,849 21.45 5,907,603 23.18 «Президенттік көпшілік» (РПР-мен) 1981 Жан Клод Годин (PR) 4,827,437 19.20 3,489,363 18.68 «Жаңа көпшілік үшін одақ» (РПР-мен) 1986 Жан Клод Годин (PR) 6,008,612 (РПР UDF бірлескен тізімдері) 2,330,167 (жеке UDF тізімдері) 21.44 8.31 «РПР UDF одағы» 1988 Жан Клод Годин (PR) 4,519,459 18.50 4,299,370 21.18 «Біріккен одақ және орталық» (РПР-мен) 1993 Валери Жискар д’Эстен (PR) 4,731,013 18.71 5,178,039 26.14 «Франция үшін одақ» (РПР-мен) 1997 Франсуа Леотар (PR) 3,617,440 14.22 5,284,203 20.07 «Президенттік көпшілік» (РПР-мен) 2002 Франсуа Байру 1,226,462 4.86 832,785 3.92 «Президенттік көпшілік» (UMP-мен)

Еуропалық сайлау

Сайлау жылы Жалпы дауыс санының # Жалпы дауыс санының % Жалпы орын санының 1979 Simone Veil 5,588,851 27,61 (#1) LD (17); ЕРП (8) 1984 Simone Veil 8,683,596 (UDF RPR бірлескен тізімдері) 43,03 (#1; UDF+RPR) LDR (12); ЕРП (9); EDA (1) 1989 Valéry Giscard d'Estaing (PR) 5,242,038 (UDF RPR бірлескен тізімдері) 28,88 (#1; UDF+RPR) LDR (11); ЕРП (1) 1994 Dominique Baudis (CDS) 4,985,574 (UDF RPR бірлескен тізімдері) 25,58 (#1; UDF+RPR) ЕРП (13); ELDR (1) 1999 François Bayrou 1,638,680 9,28 (#5) EPP ED 2004 François Bayrou 2,053,446 11,96 (#3) ALDE