Кіріспе

Хопскотч – ойыншылардың лаггер деп аталатын кішкентай затты жерге салынған нөмірленген үшбұрыштарға немесе тіктөртбұрыштардың схемасына лақтырып, содан кейін осы схема бойынша секіріп немесе домалап өтіп, затты қайта алып келетін танымал ойын. Бұл бірнеше ойыншымен немесе жеке ойналатын балалар ойыны. Хопскотч дене және ой-қырлы жаттығу болып табылады.

Сот

Домбыра ойнау үшін алдымен алаң жерге салынады. Қолда бар бетке байланысты, алаң топыраққа сызылады немесе асфальтқа бормен салынады. Ойын алаңдары, әсіресе бастауыш мектептердегідей, тас төселген жерлерде тұрақты түрде белгіленуі мүмкін. Дизайн әртүрлі болуы мүмкін, бірақ алаң көбінесе екі бүйірлік шаршыдан тұратын тізбектелген шаршылардан құралады. Дәстүр бойынша, алаңның соңында ойыншы кері қайтар алдында аялдап тұратын "қауіпті" немесе "базалық" аймақ болады. Базалық аймақ шаршы, тіктөртбұрыш немесе жартышеңбер пішінде болуы мүмкін. Шаршылар олардың секірілу ретімен нөмірленеді.

Ойын ойнау

Бірінші ойыншы алаңға маркерді лақтырады. Маркер (әдетте кішкентай тас, монета, бұршақ қап немесе шармы бар кішкентай тізбек) сырғымай, секірмей, алаңнан шығып кетпестен алаңға түсуі керек. (Шотландия мен Ирландияда маркердің орнына көбінесе ескі аяқ киім майының қалайысы немесе жалпақ тас қолданылады, оны «шошқа» деп атайды.) АҚШ-та маркер «lagger» деп аталды, ал 1940 жылдары Юта штатының Hoppy Taw компаниясы резеңкеден жасалған Hopscotch Lagger-лерді сатты. Маркерді сандық ретімен, сызыққа тиместен, толығымен алаңның ішіне лақтыру керек. Ойыншы содан кейін жолмен секіріп өтеді, маркері бар алаңды өткізіп жіберіп. Жеке алаңдарды бір аяқпен секіріп өту керек, бірінші жеке алаңнан басқа, онда екі аяқты да пайдалануға болады. Бір-біріне жақын орналасқан алаңдардың үстінен аяқтарды кері созып секіріп өту керек, сол аяқ сол алаңға, оң аяқ оң алаңға түсуі керек. «Қауіпсіз», «Үй» немесе «Демалыс» деп белгіленген қосымша алаңдар бейтарап алаңдар болып табылады және оларды кез келген тәсілмен, айыппұлсыз секіріп өтуге болады. «Қауіпсіз», «Үй» немесе «Демалыс» алаңдарына секіріп өткеннен кейін ойыншы кері бұрылып, маркері бар алаңға жеткенше, бір немесе екі аяғымен жолын қайтадан басуы керек. Ойыншы маркерге дейінгі алаңда тоқтап, маркерді алып, сызыққа тиместен және басқа ойыншының маркері бар алаңға баспасдан, жолды жалғастырады. Ойыншы тізбекті сәтті аяқтағаннан кейін кезекті екінші алаңға лақтырып, үлгіні қайталайды. Егер ойыншы алаңда кез келген бағытта секіріп бара жатып сызыққа басса, алаңды жіберіп алса немесе тепе-теңдігін жоғалтса, кезегі аяқталады. Ойыншылар өз кезегін соңғы тоқтаған жерінен бастайды. Алаңдағы әрбір нөмірленген алаң үшін бір рет толыққанды жолды аяқтаған бірінші ойыншы жеңіп алады. Маркер көбінесе ойын кезінде жиналғанмен, тарихи тұрғыдан алғанда, ұлдар ойынында маркер кері сапарда тізбектеп тепкіленіп, содан кейін алаңнан тебіліп шығарылған.

Шығу тегі

Хопскотч 1200–600–500 жылдар аралығында ежелгі Үндістанның боялған сұр керамика дәуірінен бастап белгілі, сонымен қатар Будда тыйым салған ойындардың ішінде де есімдері кездеседі. Римдік балалар мен әскерлердің хопскотчтың ежелгі түрін ойнағандығы куәландырылған, бірақ ағылшын тілінде сөйлейтін елдердегі ойынға қатысты алғашқы жазбалар 17 ғасырдың соңына жатады, көбінесе "скотч хоп" немесе "скотч хоппер" деп аталады. Фрэнсис Уиллубидің 1635 және 1672 жылдар аралығында жинақталған "Ойындар кітабы" қолжазбасында "Шотландтық секіруші… Олар тақтайша немесе кішкентай жалпақ қорғасынмен, тақтайша сияқты сопақ фигураларға бөлінген еденде немесе кез келген жерде ойнайды" делінген. 1677 жылғы "Кедей Робиннің альманахинде" ойын "Шотландтық секірушілер" деп аталады. Жазбада: "Мектеп оқушылары секіру ойынын ойнар уақыт". 1707 жылғы "Poor Robin's Almanack" басылымында мынадай сөз тіркесі бар: "Заңгерлер мен дәрігерлердің осы айда істеуге көптеген жұмыстары жоқ, сондықтан олар (қаласа) шотландтық секірушілермен ойнауы мүмкін". 1828 жылы Вебстердің ағылшын тілінің американдық сөздігінде ойын "Шотландтық секіруші" деп сипатталған, "ұлдар жердегі шотландтық секірулер мен сызықтардан секіріп өтетін ойын".

Этимология

Оксфорд ағылшын сөздігіне сәйкес, хопскотч сөзінің этимологиясы "хоп" және "" сөздерінен құралған, соңғысы "түсірілген сызық немесе сызықша" мағынасында қолданылады. Британдық археологиялық қауымдастығының журналы, 26-том (1870 жылдың 9 наурызында) мынадай мәлімдеме жасайды: "Хоп-скит немесе шотландтық секіргіштер ойыны Йоркширде 'Хоп-скор' деп, ал Саффолк графтығында 'Шотландтық хобби немесе хобби' деп аталады, бұл ойыншы секіргенде арқасына отыратын баладан шыққан, онда бұл 'хикинг' деп аталады; ал Шотландияда ол 'пиверлер, пиверлер және пабаттар' деп белгілі".

Вариациялар

Әлемде хопскочтың көптеген басқа да түрлері бар. Үндістанда оны Стапу немесе хинди тілінде Кит Кит, тамил тілінде Нонди/Паанди, телугу тілінде Токкуду билла немесе Кит Кит дейді. Испанияда және Латын Американың кейбір елдерінде оны райюэла деп атайды, бірақ оны голоса немесе шарранка деп те атайды. Францияда бұл ойынның атауы марель. Түркияда ол Сексек (сек, "секіру") деп аталады. Орыс тілінде классики (классики, "сыныптар" деген мағынаны білдіретін сөздің кішірек түрі) деп аталады. Болгарияда ойын дама (дама) деп аталады, ол "ханым" дегенді білдіреді. Польшада ол екі түрде кездеседі: класы ("сыныптар"), ол тікбұрышты пішінді және маркерсіз, сондықтан ойыншылар секіріп бара жатқанда әртүрлі заттардың атауларын айтады, мысалы, түстер немесе гүлдер; және пажак ("жоқтап алушы"), ол адам пішінінде болады және шыны немесе тас сияқты лақтырылатын маркерді пайдаланады. Швецияда ойынның атауы hoppa hage ("бақшаға секіру"), ал Норвегияда оны paradis немесе Paradise дейді. Италияда бұл ойын campana ("қоңырау") немесе mondo ("дүние") деп аталады. Нидерланды мен Фландрияда оны Hinkelen ("секіру") дейді. Босния, Хорватия және Сербияда бұл ойын školica ("кішкентай мектеп") деп аталады. Малайзияда ең танымал түрі тенгтенг деп аталады. Мексикада оны бебелече (мамалече) дейді, ол "сүт ішу" дегенді білдіреді, немесе пішініне байланысты авионицито ("кішкентай ұшақ") дейді. Куба мен Пуэрто-Рикода оны "La Peregrina" ("саяхатшы қыз") дейді, ал шаршылар саяхатшының тәңірге жету үшін табиғаттан өтуі керек 9 сақинаны көрсетеді, Dante's Inferno бойынша. Румынияда бұл ойын șotron деп аталады және бүкіл елдегі балалар оны жиі ойнайды. Данияда оны hinke дейді. Бразилияда бұл ойын amarelinha деп аталады, ол француз тіліндегі marelle сөзінен шыққан, бірақ amarelo (сары) және оның кішірек түрі inho/a сөздерімен шатастырылды. Бретон тілінде оны reg немесе delech дейді. Албан тіліндегі нұсқасы rrasavi деп аталады, ол екі сөзден тұрады: rrasa ("жазық тас", ойынға қолданылатын зат) және vi ("сызық", ойын алаңының сызықтарына сілтеме). Қытайда хопскоч tiao fangzi (跳房子, "үйлерге секіру") деп аталады. Филиппинде хопскоч тагалог тілінде пико дейді, кейде Висая/Себуанода кики немесе Бикабикс дейді, Илокос аймағында Кингкинг (Лусонның солтүстік бөлігі). Филиппиндегі әдеттегі алаңшада алты шаршы болады. Үндістанда хопскоч "тикрия" деп аталады, себебі ойыншылар әр шаршыға секіргенде тикрия деп аталатын сынған тастар тордың үстінен жылжытылады. Оңтүстік Кореяда хопскоч сабангчиги (사방치기, "төрт бағытқа соғу") деп аталады және бүкіл елде кеңінен таралған. Ганада хопскоч "тумату" деп аталады және көбінесе балалар ойнайды. Зимбабведе бұл ойын пада деп аталады және көбінесе қыздар ойнайды. Америкада бұл ойын Hop Scotch деп аталады және маркермен ойналады. Оны мектептердегі ойын алаңшаларында кездестіруге болады және көбінесе қыздар ойнайды.

Парсы: Лейлай (немесе Хане бази)

Персия тілінде хопскотч ойынының жалпы атауы – Лейлей. Ирандағы Лейлейдің ең көп таралған түрі ескі батыс түрлеріне ұқсас және алты немесе одан да көп (әрқашан жұп сан) тік бойымен қатар орналасқан, бірінен соң бірі нөмірленген алаңдарды пайдаланады. Ойыншы шүмек немесе жалпақ тас қолданады, оны келесі алаңға тебу керек. Егер тас немесе ойыншының аяғы сызыққа тисе, ойыншы ойынды ұта алмайды (немесе кезегін жоғалтады). Аз болса да, қазіргі батыс түрі де ойналады.

Гласгоу: Пиверлер немесе Пиверлер

Глазго аймағында хопскоч ойынын "орын" немесе "Peever(s)" деп атайды. "Peever" - бұл сонымен қатар тор арқылы сырғытылатын және тіктөртбұрышқа түсірілетін нысанның атауы. 1950-1960 жылдары Глазгода, көбінесе аяқ киім бояулары тас немесе топырақпен толтырылып, бұралып жабылатын. Эдинбургтегі балалар да ойынды Peevers деп атайды, оны бормен салынған торда және шайба сияқты кішкентай жалпақ қапшықпен ойнайды, ал бор мен салмақ ойын кезінде сол қапшықта сақталады.

Французша: Марелл, Эскарт

"Marelle" – Франциядағы дәстүрлі хопскотч ойынының атауы, бірақ ондағы бір түрі escargot (шаян) немесе marelle ronde (дөңгелек хопскотч) деп белгілі. Бұл түр спираль бойымен ойналады. Ойыншылар спиральдің ортасына бір аяқпен секіріп жетеді де, содан кейін кері жолмен қайта оралады. Егер ойыншы сызыққа баспай немесе тепе-теңдігін жоғалтпай ортаға жетсе, ол бір шаршыны әріптерімен белгілейді және одан кейін екі аяғымен сол шаршыға тұра алады, ал қалған ойыншылар одан секіріп өтуі керек. Ойын барлық шаршылар белгіленгенде немесе ешкім ортаға жете алмағанда аяқталады, ал ең көп шаршыға "ие" болған ойыншы жеңімпаз атанды.

Немісше: Himmel und Hölle

Германияда, Австрияда және Швейцарияда хопскотч ойыны Himmel und Hölle (Көк және тозақ) деп аталады, бірақ аймаққа байланысты басқа да атаулар да қолданылады. 1-нің астындағы квадрат немесе 1-нің өзі Erde (Жер) деп аталады, ал соңғы екінші квадрат – Hölle (Тозақ) және соңғысы – Himmel (Көк). Бірінші ойыншы бірінші квадратқа кішкентай тасты лақтырады, содан кейін сол квадратқа секіріп, тасты келесі квадратқа тебуі керек, және т.б. Дегенмен, тас та, ойыншы да Тозақта тоқтамайды, сондықтан олар осы квадратты секіріп өтуге тырысады.

Үндістан: Кит-Кит

Үндістанда хопскотшты Кит Кит, Стапу, Лангди деп, сондай-ақ хинди тілінде сөйлейтін аймақтарда Эхаат Духаат немесе Эка Дукка, Бенгалияда – Экхаат Духаат немесе Эка Дукка, Махараштрада – Типри Пани, Карнатакада – Кунте Билле, Тамил Надуда – Панди, ал Андхра-Прадеш және Теланганада – Токкуду Билла деп атайды. Бұл ойындардың негізгі қағидасы бірдей: ойнаушылар бір аяғымен секіріп өтеді және маркерді дұрыс шаршыға лақтыруы керек. Бұл ойынды елдің барлық аймандарындағы балалар ұнатады.

Нью-Йорк қаласы:

Потси – Нью-Йорк қаласында ойналатын бір түрік ойынының аты. Бұл атау, болжам бойынша, белгі ретінде қолданылған "құмыра сынығына" сілтеме жасайды.

Бразилия: Амарелинха

Бразилияда бұл ойын Амарелинха деп аталады.

Чили: Луче

Чилиде бұл ойын "Луче" деп аталады.

Латын Америкасы: Раюэла

Аргентинада, Колумбияда, Коста-Рикада, Эквадорда, Гватемалада, Гондураста, Никарагуада, Панамада, Уругвайда және Испанияда "Раюэла" ойыны хопскотч деп аталады, бірақ мәдени дамудың нәтижесінде Чилиде бұл атау енді лақтыру ойынына қолданылады.

Оңтүстік Азия: Чиндро

Чиндро - Оңтүстік Азиядағы секіртпе ойынының бір түрі.

Каталония: Xarranca

Xarranca — каталондық секіргіштің түрі.

Гана: Тумату

Ганада хопскотч ойынының атауы – тумату.

Әлемдік рекорд

Гиннес рекордтар кітабында ең жылдам хопскотч ойынының қазіргі рекордсмені Ашрита Фурман, 1 минут 2 секунд.

Танымал мәдениетте

Соңғы қадам жасалатын жердің орнына ғимарат немесе тік жар сияқты түсіріліп, ойын аяқталғанда кез келген қатысушының өліміне әкелетін, кейде қара юмор құралы ретінде қолданылатын мотив көркем әдебиетте кездеседі. Korn тобының "Follow the Leader" альбомының мұқабасындағы жартаста ойнап тұрған жас қыз – осының бір көрнекті мысалы. Джонатан Дэвис бұл тұжырымды пәктіктің жоғалуын бейнелейтіндей деп түсіндірді. 2010 жылғы PBS телеарнасының "New York Street Games" деректі фильмінде "қыз балалар ойыны" деп сипатталған "potsy" ойыны көрсетілген. Хулио Кортазар өзінің "Шытыр" романын осы ойынның негізінде жазған.