Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1699 жылғы Ұлы түрік соғысы аясындағы бейбіт келісім
1699 peace treaty in the context of Great Turkish War
1683–1697 жылдардағы Ұлы түрік соғысын аяқтаған Карловиц шарты, онда Осман империясы Зента шайқасында Киелі Одақтан жеңіліске ұшырады, 1699 жылғы 26 қаңтарда Габсбург монархиясының әскери шекарасындағы Карловицте (қазіргі Сербияның Сремски-Карловци қаласы) қол қойылды. "Еуропаны сақтап қалған австриялық шарт" деп те белгілі, ол Осман империясының Орталық Еуропаның көп бөлігіндегі үстемдігінің аяқталуын көрсетеді, сонымен қатар Еуропадағы алғашқы маңызды аумақтық жоғалтуларын білдіреді, төрт ғасырлық кеңеюдің (1299–1683) кері қайтуын бастады. Шарты Габсбург монархиясын аймақтың басты күші ретінде орнықтырды.
The Treaty of Karlowitz, concluding the Great Turkish War of 1683–1697, in which the Ottoman Empire was defeated by the Holy League at the Battle of Zenta, was signed in Karlowitz, in the Military Frontier of the Habsburg Monarchy (present day Sremski Karlovci, Serbia), on 26 January 1699. Also known as "The Austrian treaty that saved Europe", it marks the end of Ottoman control in much of Central Europe, with their first major territorial losses in Europe, beginning the reversal of four centuries of expansion (1299–1683). The treaty established the Habsburg monarchy as the dominant power of the region.
Контекст және терминдер
1684 жылы Осман империясы мен Киелі Лига – Киелі Рим империясы, Польша-Литва одақтастығы, Венеция Республикасы және Ресей патшасы Ұлы Петр арасындағы екі айлық конгресс аяқталғаннан кейін, 1699 жылдың 26 қаңтарында бейбітшілік шартына қол қойылды. Османдықтар Белградты, Темесвар банатын (қазіргі Тимишоара қаласы), сондай-ақ Валахия және Молдавия үстемдігін сақтап қалды. Карловицте келісілген бітімге сәйкес Ресей патшалығымен бір жыл бойы келіссөздер жүргізіліп, 1700 жылғы Константинополь шартымен аяқталды, онда сұлтан Азов аймағын Ұлы Петрге өткізді. (Ресей 1711 жылы Прут өзені маңындағы жорылдан кейін және Прут шарты бойынша 11 жылдан соң бұл аумақтарды қайтаруға мәжбүр болды.) Австрия мен түріктер арасындағы жаңа шекараларды белгілеу үшін комиссиялар құрылды, олардың кейбір бөліктері 1703 жылға дейін даулы болды. Габсбург комиссары Луиджи Фердинандо Марсилидің күш-жігерінің нәтижесінде 1700 жылдың ортасына қарай Хорватия және Бихач шекаралары келісілді, ал 1701 жылдың басында Темесварда шекара бірінші рет нақты физикалық нышандармен белгіленді. Карловицте және 18 жылдан кейін Пасаровиц шарты бойынша Темесвар банатын қоса алғанда, 60 000 шаршы миль (155 399 км²) мажар жерін иелену Габсбург монархиясын сол кездегі ең үлкен аумаққа дейін кеңейтіп, Австрияның Архгерцогтығын аймақтық үстемдік күшке айналдырды. Кейіннен 1772 және 1795 жылдары поляк жерлерін қосып алу, 1815 жылы Далмацияны, ал 1908 жылы Босния мен Герцеговинаны аннексиялау арқылы одан әрі ұлғайтылды. Бұл шарт Осман империясы тарихындағы шешуші сәт болды, себебі империя үш жарым ғасырлық Еуропадағы кеңеюден кейін алғаш рет маңызды аумақтардан айырылды. Өңірдегі Осман шекаралары келесі 100 жылда өсіп-кемитін болғанымен, Мехмед Фатих, Селим Қатал немесе Сүлеймен Шах тұсындағыдай ауқымды аумақтарды ешқашан қайта иеленбеді. Шындығында, 1700 жылдардың ортасынан кейін Осман шекарасы негізінен Сава өзенінің оңтүстігімен және Балқан жарты аралымен шектелді, ал 19 ғасырдың басында оңтүстікке қарай ықпалдығын кеңейтті.
Following a two month congress between the Ottoman Empire on one side and the Holy League of 1684, a coalition of the Holy Roman Empire, the Polish–Lithuanian Commonwealth, the Republic of Venice and Peter the Great, Tsar of Russia, a peace treaty was signed on 26 January 1699. The Ottomans retained Belgrade, the Banat of Temesvár (now Timișoara), as well as suzerainty over Wallachia and Moldavia. Negotiations with Tsardom of Russia for a further year under a truce agreed at Karlowitz culminated in the Treaty of Constantinople of 1700 in which the Sultan ceded the Azov region to Peter the Great. (Russia had to return the territories eleven years later after the failed Pruth River Campaign and the Treaty of the Pruth in 1711.) Commissions were set up to devise the new borders between the Austrians and the Turks, with some parts disputed until 1703. Largely through the efforts of the Habsburg commissioner, Luigi Ferdinando Marsili, the Croatian and Bihać borders were agreed by mid 1700 and that at Temesvár by early 1701, leading to a border demarcated by physical landmarks for the first time. The acquisition of some 60000 square miles (155,399 km2) of Hungarian territories at Karlowitz and of the Banat of Temesvár 18 years later by the Treaty of Passarowitz, enlarged the Habsburg monarchy to its largest extent to that point, cementing Archduchy of Austria as a dominant regional power. It was later increased further in size by the acquisition of Polish territories in 1772 and 1795, by the annexation of Dalmatia in 1815, and by the annexation of Bosnia and Herzegovina in 1908. The treaty was a watershed moment in the history of the Ottoman Empire, which for the first time lost substantial amounts of territory after three and a half centuries of expansionism in Europe. Although the Ottoman borders in the region would wax and wane over the next 100 years, never again would there be any further acquisition of territory on a scale seen during the reigns of Mehmed the Conqueror, Selim the Grim, or Suleiman the Magnificent in the 15th 16th centuries. Indeed, after the mid 1700s the Ottoman frontier was largely delimited to the south of the Sava River and the Balkans proper, and would be further pushed south as the 19th century began.