Кіріспе

Испанияның Андалусиядағы жағалау аймағы, аймақ 19 ғасырдың көп бөлігінде салыстырмалы түрде өркендеген сауда және өнеркәсіп орталығы болды. Аймақта туризмнің қарқынды дамуы 1920 жылдары Малагадағы казино және Торремолиностағы гольф алаңының ашылуымен басталды. 1950 жылдары ол халықаралық туристік орталыққа айналды және бүгінде британдық, неміс, скандинавиялық, француз және марокколық туристер арасында ерекше танымал. Коста-дель-Сольдегі ең көп халқы бар қала – Малага қаласы, оның агломерациясының халқы шамамен бір миллионға жетеді. Малагада Малага – Коста-дель-Соль әуежайы орналасқан, ол Испаниядағы Барахас (Мадрид) және Эль-Прат (Барселона) әуежайларынан кейін үшінші ең қызықты әуежай болып табылады. А7 тас жолы және N 340 деп белгілі ескі ұлттық тас жол аймақ арқылы өтеді. Жоғары жылдамдықты пойыздар жағалау және ішкі аймақтарға қызмет көрсетеді, AVE пойзы Мадридтен Малага Мария Замбрано теміржол станциясына 2 сағат 46 минутта жетеді. Коста-дель-Сольдің халқы 1 412 541 адамды құрайды. Коста-дель-Сольде Малага, Толокс, Эстепона, Бенахавис, Бенальмадена, Михас, Торремолинос және Марбельяда денсаулық сақтау орталықтары бар, Еуропа құрлығындағы гольф алаңдарының ең көп шоғырланған жері, он бес марина, тоғыз ойын-сауық паркі (оның ішінде әртүрлі ойын-сауық орталықтары, аквариумдар және жануарлар бағы), сондай-ақ ақпараттық және коммуникациялық технологиялар бизнес-паркі (PTA), Google киберқауіпсіздік орталығы және Vodafone ғылыми-зерттеу және даму орталығы орналасқан.

География

Коста-дель-Соль Малага қаласын және Торремолинос, Беналмадена, Фуэнгирола, Михас, Марбелья, Сан-Педро-де-Алькантара, Эстепона, Манилва, Касарес, Ринкон-де-ла-Виктория, Велес-Малага, Нерха, Фригильяна және Торокс қалаларын қамтиды. Бұл жағалау аймағы шығыстағы Маро жарларынан батыстағы Пунта-Чуллераға дейін созылады. Ол Пенибаетикалық жүйенің Сьерра-де-Михас, Сьерра-Альпуджата, Сьерра-Бланка, Сьерра-Бермеха, Сьерра-Кресталлина және Монтес-де-Малага сияқты жоталарымен шектелген тар жағалау жолағын алып жатыр, солтүстікке қарай таулар, оңтүстікке қарай Жерорта теңізімен шектеледі. Жағалауда жағажайлар, жартастар, сағалар, шығанақтар және құмды төбелер сияқты әртүрлі ландшафттар кездеседі. Өзендері қысқа және маусымдық, ал Баетикалық жүйенің салдарынан туындаған желдің әсері егіншілікке кедергі келтіреді.

Тарихқа дейінгі дәуір

Бұл жағалаудағы қоныстану тарихы шамамен 2800 жылға созылады. Бұл жерге алғаш қоныс аударғандар ежелгі келтибер тайпасы – бастулилер болған болуы мүмкін. Финикиялықтар шамамен б.з.д. 770 жылы мұнда Малака колониясын құрды, ал б.з.д. 6 ғасырдан бастап аймақ Солтүстік Африкадағы ежелгі Карфагеннің ықпалында болды. Б.з.д. 218 жылдан бастап аймақты Рим Республикасы басқарды, содан кейін 1 ғасырдың соңында ол Рим империясымен біріктірілді. Рим Республикасының билігі тұсында Municipium Malacitanum Виа Геркулеа жолындағы транзиттік пунктке айналды, бұл қаланы Испанияның ішкі аймақтарындағы дамыған орталықтармен және Жерорта теңізінің басқа да порларымен байланыстырып, экономикалық және мәдени жағынан жаңартты. 5 ғасырда Рим империясының әлсіреуі германдық тайпалар мен Византия империясының Испания Бейтикаға шабуылдарына әкелді. Жерорта теңізінің оңтүстік жағалауы 5 ғасырдан бастап Испанияны мұсылман арабтарының жаулап алуына (711–718) дейін Визиготтар Испаниясының бір бөлігі болды. Қала, сол кезде Малақа (مالقة) деп аталған, қоршау сақтайтын қабырғалармен қоршалды және мұсылман империясының құрамына кірді. 1026 жылы ол Кордова халифатындағы Хамудиттер әулетінің басқаруындағы тәуелсіз мұсылман мемлекеті – Малага тайфасының астанасы болды, бірақ оны Гранаданың Насридтер патшалығы жаулап алды. 1487 жылы католик монархтарының Малақа қаласын қоршауы Реконкистаның ең ұзақ кезеңдерінің бірі болды. 16 ғасырда аймақ аурулардың таралуы, бірнеше жыл қатарынан нашар егін жинау, су тасқыны және жер сілкінісі салдарынан баяу құлдырау кезеңіне енді. 18 ғасырда Малага провинциясының негізгі байлығы шетелдік саудагерлердің басымдығымен жүзеге асырылатын сауда болды, ал шарап пен жүзім – негізгі экспорттық тауарлар. Малага қаласының портында, сондай-ақ Антекера және Велес тас жолдарында жасалған жұмыстар атақты Малага шараптарын тарату үшін қажетті инфрақұрылымды қамтамасыз етті. Малага, жағалаудағы Гранада Корольдігінің Бас Капитанатының (Capitanía General de Granada) штабы ретінде, Испанияның Бурбон патшаларының сыртқы саясатында маңызды рөл атқарды. Аймақтық әскери басқару және Жерорта теңізінің қорғанысы қалада жүзеге асырылды. 1704 жылғы Малага шайқасында Гибралтарды британдықтарға жоғалту қаланы боғаздың әскери қорғанысының кілтіне айналдырды. 18 ғасырдың екінші жартысында Малага Сан-Телмо акведугін салу арқылы, сол кездегі Испаниядағы ең ірі инфрақұрылымдық жобалардың бірін аяқтау арқылы өзінің сумен қамтамасыз ету мәселесін шешті. Шаруалар мен жұмысшы табы әлі де халықтың басым бөлігін құрады, бірақ кәсіпкерлікке бағытталған орта таптың пайда болуы 19 ғасырдағы экономикалық өркендеудің негізін қалады.

Туристік индустрияның басталуы

XIX ғасырдың көп бөлігінде өркендеген сауда және өнеркәсіптік орталық болған Малага провинциясы 1880 және 1890 жылдары ауыр экономикалық құлдырауды бастан өткізді. Бұл 1893 жылы темір өнеркәсібінің тоқтауына және сауда-өнеркәсіптік тоқыма саласының әлсіреуіне әкелді. Ауыл шаруашылығы саласы терең дағдарысқа ұшырады, ол мал шаруашылығының және барлық маңызды егістердің, әсіресе шарап жасауға қолданылатын жүзімнің (Vitis vinifera) өндірісіне әсер етті, ол филлоксера эпидемиясынан зардап шекті. Дағдарыстың салдарынан туындаған әлеуметтік дүрбелең, жұмыс орындарының жоғалуы, кәсіпкерліктердің банкротқа ұшырауы және жалпы экономикалық белсенділіктің төмендеуі көптеген тұрғындарды өмір сүрудің басқа жолдарын іздеуге мәжбүр етті. Осы кезеңде олардың кейбіреулері туризмді табыс көзі ретінде қарастырды, бірақ Малаганы туристік курорт ретінде дамытуға қатысты бастамалар көп жылдар бойы көтерілмеді. 1897 жылы Малаганың климаты мен сұлулығын насихаттау қоғамы (Sociedad Propagandística del Clima y Embellecimiento de Málaga) құрылды, оны туризмнің байлықты өндіруге қабілетті екенін сезінген және экономиканың осы саласын ұтымды жоспарлы түрде дамытуға тырысқан Малаганың белгілі кәсіпкерлерінің тобы құрды. Олардың жарнамалық кампаниялары Малаганың қолайлы климатын дәріптеді, экономикалық құлдырауды жеңілдетуге көмектесетін туристер мен қысқы демалыс жасаушыларды тартты. XX ғасырдың басында Малаганың шығысында Банос-дель-Кармен жағажайы ашылды. 1928 жылы Торремолинос гольф алаңы салынды. Жергілікті тарихшы Фернандо Алкаланың мәлімдемесіне сәйкес, 1933 жылдың 15 қазанында Марбельяда "Мирамар" қонақ үйі ашылды. Иелері Хосе Лагуно Канас және Мария Зузуарреги (Агустина Зузуарреги мен Саттон Клонардың қызы) бұл қонақ үйді және Марбелья қаласын ағылшын және француз тілдерінде "Sunny Coast" және "Côte du Soleil" сөздерін қолдана отырып, кеңсе заттарында және жарнамалық материалдарда насихаттады. Эстефания Родригес Камачо Фернандо Алкаланың ["Марбелья. Туризм жылдары. 1-том. Ұзақ жолдың бастауы"] кітабына сілтеме жасай келе, осы сөздердің "Costa del Sol" атауын ойлап тапқан шынайы авторлары осы екенін айтады. Алайда, туризм саласының дамуы Испаниядағы Азамат соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан тоқтатылды.

Испаниядағы азаматтық соғыс

1936 жылдың шілдесінде франколық күштердің көтерілісінен кейін Андалусия республикалық күштер мен ұлтшылдар арасында бөлісті, Коста-дель-Соль республикалық аймақта қалды, ал Малага испан республикалық теңіз күштерінің әскери базасы ретінде қызмет етті. Малага шайқасы – генерал Квейпо де Льяно басшылығындағы ұлтшыл және итальяндық күштердің 1937 жылғы ақпан айында Малага провинциясын республикашылдардың бақылауынан шығару мақсатымен жүргізген шабуылдарының шешімі болды. Жақында келген Корпо Труппе Волонтариеден (Corpo Truppe Volontarie) келген марокколық әскерлер мен итальяндық танктердің қатысуы испан республикалық армиясының толық жеңілісіне және Малаганың 8 ақпанда бір апта ішінде капитуляциясына әкелді. Малаганың оккупациясы Альмерияға қарай азаматтық тұрғындар мен әскерилердің қоныс аударуына себеп болды, олар 8 ақпанда Франконың әуе күштері, теңіз кемелері, танктері және артиллериясымен бомбаланды, нәтижесінде жүздеген адам қаза тапты. Бұл оқиға "Малага – Альмерия тас жолындағы қырғын" деп белгілі. Жергілікті тарихшылардың мәліметінше, провинция басылып алынғаннан кейін ұлтшылдар жасаған жазалау шаралары салдарынан 7000-нан астам адам қаза тапты.

1940-шы және 1950-ші жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Марбелья жасмин гүлдерімен көмкерілген, 900 тұрғыны бар шағын ауыл болған. Иванрей графы Рикардо Сориано Марбельяға көшіп келіп, оны бай және танымал достарының арасында кеңінен таныстырды. 1943 жылы ол Марбелья мен Сан-Педро арасында орналасқан Эль-Родео атты шаруашылық иелігін сатып алып, кейіннен ол жерде Вента-и-Альбергес Эль-Родео курорт құрылысын бастады, осылайша Марбельяда туризмнің дамуына жол ашты. Сорианоның туысы, Хоэнлохе-Лангенбургтің принці Альфонсо, тағы бір иелік – Санта-Маргарита шаруашылығын сатып алды, ол 1954 жылы Марбелья клубына айналды, бұл киножұлдыздары, бизнесмендер және аристократияның халықаралық деңгейдегі курорты болды. Еуропалық аристократиялық отбасылар екеуі де осы курорттарға жиі келіп, Марбельяны халықаралық элитаның сүйікті орнына айналдырды. Hotel la Roca 1942 жылы, ал Hotel Pez Espada 1959 жылы есігін ашты.

1960 және 1970 жылдар

Коста-дель-Соль 1959 және 1974 жылдар аралығында туризмнің өрлеуімен қатар демографиялық және экономикалық дамуды бастан өткізді. "Costa del Sol" атауы – Малага провинциясының Жерорта теңізі жағалауын шетелдік туристерге тарту үшін жасалған арнайы бренд болды. Тарихи тұрғыдан қарағанда, провинция халқы балықшылар ауылдарында және таулардағы "ақ" ауылдарда (pueblos blancos) қоныстанған, олар жағалауға қарай орналасқан. 1950 жылдары халықаралық туризмнің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін дамыған бұл аймақ, содан бері шетелдік туристер үшін танымал орынға айналды, олар жағажайлардың ғана емес, жергілікті мәдениеттің де қызығушылығын білдірді. "Испанияның кереметі" ауылдық жерлерден қалаға көшу арқасында дамыды, бұл өнеркәсіп жұмысшыларының жаңа тобын құрды. Экономикалық өсім Коста-дель-Соль қалаларының шетінде ауылдан келген жаңа жұмысшыларды орналастыру үшін жылдам және көбінесе жоспарланбаған құрылыс жұмыстарының көбеюіне әкелді. Кейбір қалалар тарихи орталықтарын сақтап қалды, бірақ көпшілігі коммерциялық және тұрғын үйлердің жиырмаша құрылысының нәтижесінде өзгерді. Көптеп тараған туризмнің әсерінен жағалаудың көрнекті бөліктері де осындай жағдайға тап болды. Торремолинос туристік орын ретінде танымал болғандықтан, домино әсері пайда болды, ал 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Бенальмадена, Фуэнгирола және Михас сияқты көршілес муниципалитеттерде де туристер санының өскені байқалды. 1960 жылдар шағын балықшылар ауылдарының сыртқы келбетінде радикалды өзгерістерге әкелді. Нерха мен Малагада қонақүйлер ашылды және оларды Рикардо Сориано мен оның жүрегі туысқан Альфонсо Хоэнлохе насихаттады. Марбелья аристократтар мен байлардың сүйікті орнына айналды. Жазушы Хуан Бонилья Коста-дель-Сольдегі 1960 жылдардың көшкіншілік көрінісін өзінің "La Costa del Sol en la hora pop" (2007) атты ғылыми-публицистикалық еңбегінде бейнеледі, онда егде жастағы эмигрант-нацистер мен түрмеде отырған саясаткерлерден бастап, Сориано мен Хоэнлохе сияқты аристократтар мен ойын-сауық іздеушілерге дейінгі нақты тұлғалар суреттелген.

1970-жылдардың соңынан бастап

Малага әуежайын қайта жаңарту жағалаудағы жаппай туризмді жеңілдеткен инфрақұрылымның шешуші жақсаруы болды. Төмен бағалы чартерлік рейстер мен демалыс турлары оны халықаралық нарықтағы маңызды ойыншыға айналдырды. 1970 жылдарға қарай Испанияға саяхаттар еуропалық туроператорлардың басты бизнесіне айналды, бірақ 1973 жылдан кейін Испания экономикасының өсуі дерлік тоқтап қалды. Коста-дель-Сольде қарқынды даму орын алғандықтан, 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдары солтүстік Еуропа елдерінен, әсіресе Ұлыбританиядан келген зейнеткерлердің саны арта түсті. Содан бері ол Ұлыбритания баспасөзінде "Costa del Crime" ("Қылмыс жағалауы") деп аталады, себебі британдық қылмыскерлер өз еліндегі заңнан қашып, сәнді өмір сүру үшін осы жерге көшіп келеді. Итальяндық Каморраның Коста-дель-Сольдегі ықпалы соншалықты күшті, Каморра басшылары оны "Коста-Ностра" ("Біздің жағалауымыз") деп атайды, деп мәлімдейді неапольдік қылмыстық әлемге маманданған итальяндық журналист Роберто Савиано. Ұлыбритания мен Испания арасындағы Гибралтар мәселесіне байланысты шиеленіс кезінде экстрадиция туралы келісімге қол жеткізілмеді. Бұл құбылыс "Auf Wiedersehen, Pet", "Bad Girls", "The Cook Report", "The Olsen Gang on the Track" сияқты фильмдер мен телешоуларда, сондай-ақ "Sexy Beast" және "The Business" сияқты жақындағы фильмдерде көрсетілді. Бұрын Коста-дель-Сольге қашқан белгілі британдық қылмыскерлердің арасында Чарли Уилсон, Ронни Найт, Фредди Форман, Энтони Фрейзер (Mad Frankie Fraser-дің немересі) және соңғы кезде Эндрю Моран болды. "Марбелья королі" атымен танылған Джон Дисли (халықаралық қылмыскер Монзер аль Кассармен шатастырмау керек, оның лақап аты "Марбелья принці") 700,000 фунт стерлингтік банктік алаяқтықты ұйымдастырды. Ресейлік және голландтық көптеген еуропалық қылмыстық кәсіпкерлер де осы жағалауға климаттық және кәсіби артықшылықтар үшін қоныс аударды, сондай-ақ жылжымайтын мүлік секторына белсенді инвестиция жасады. Коста-дель-Соль жыл сайын миллиондаған туристерді қабылдайды. Әуемен келетіндер Малага әуежайына, Гранада әуежайына немесе Гибралтар халықаралық әуежайына қона алады, содан кейін Манильвадан Нерхаға дейінгі жағалау бойында орналасқан көптеген курорттардың біріне барады.

Көлік

1998 жылдан бері Малага порты "Малага портының арнайы жоспары" жобасы аясында жаңартылып, кеңейтілуде. Порттың және оны қоршаған аумақтардың имиджін түбегейлі өзгертетін маңызды жобалар жүзеге асырылуда немесе жоспарлануда. 2010 жылы 2,261,828 тоннаны құраған тауар айналымы 2011 жылы 5,448,260 тоннаға дейін екі еседен астам өсті.

Жолаушы

Круиздік кемелер арқылы жүзе тасымалы портың маңызды бір саласына айналды және Малагадағы инвестициялардың басты қозғаушы күшіне айналды. 2012 жылы Малага портына круиздік кемелермен келген жолаушылардың саны 651 517-ге жетті, оның ішінде круиздік саяхатын Малагадан бастаған немесе аяқтаған жолаушылар да бар. Құрылысы жоспарланған Costa del Sol темір жолы Малаганы Марбелья және Эстепонамен байланыстырады.

Гастрономия

Коста-дель-Сольдегі жергілікті ас, Андалусияның қалған бөлігі сияқты, тарихи түрде испан, еврей және араб дәстүрлерінің ықпалына түскен, теңіз өнімдерін басты орынға қояды. Жұмыртқасыз, зәйтүн майында қуырылған, содан соң жаңа лимонмен берілетін кішкентай балық – pescaíto frito, бүкіл әлемге танымал тағам. Гаспачо – шикі қызанақ, қияр, пияз, жасыл бұрыш, сарымсақ, нан, май және сірке суынан жасалған салқын суп. Картоптан жасалған және суық қызмет ететін испандық омлет – тортилья, кең таралған, ал жұқа тілімделген хамон серрано немесе құрғақ пісірілген шұжық, бір стақан шери немесе Малага шарабымен бірге дәстүрлі тағам саналады. "Ir de Tapas" (тапас турлары) – испан тілінде барларды аралап, ішімдік ішіп, шағын тағамдар жеуді білдіреді, бұл испандықтар үшін маңызды әлеуметтік іс-шара. Кейбір барлар сусынқа тапсырыс бергенде тегін тапа береді. Чурро – кофемен сүт немесе ыстық шоколадқа мақтап желетін, ыстық күйінде берілетін қуырылған қамырдан жасалған тәттілер, әдеттегі таңғы астың бір бөлігі. Chiringuitos – жағажай бойындағы ашық ауадағы шағын мейрамханалар, жазғы ыстықтан тынығу үшін демалыс маусымында мүмкіндік береді.