Видар: скандинавтық мифологиядағы кек алу құдайы. Одіннің ұлы, Рагнарёк кезінде Фенрирді өлтіретін болады. Мифтер, тарих және Госпорт кресінде бейнеленген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік мифологиялық құдай
Norse deity
Солтүстік мифологиясында Видар (көне скандинав тілінде: Víðarr, шамамен "кең билеуші", кейде Видар '/v//iː//d//ɑr/, Витар, Видарр және Витарр деп латыншаға аударылады) – Æsir құдайларының ішінде кек алумен байланысты құдай. Видар Один мен йотун Гридрдің ұлы ретінде сипатталады және ол Рагнарёк кезінде қасқыр Фенрирді өлтіру арқылы әкесінің өлімінен кек алатыны айтылады, бұл қақтығыстан ол аман қалады. Видар 13 ғасырда Снорри Стурлусон жазған "Поэзиялық Эдда" және 13 ғасырдағы ежелгі дәстүрлі көздерден жинақталған "Прозалық Эдда" еңбектерінде кездеседі, сонымен қатар Госфорт кресінде Фенрирмен бірге бейнеленген деп түсіндіріледі. Осы тұлғаға қатысты түрлі теориялар бар, оның ішінде ырымдық үнсіздік және прото-үнді-еуропалық негіздер туралы болжамдар да қарастырылады.
In Norse mythology, Víðarr (Old Norse: , possibly "wide ruler", sometimes anglicized as Vidar '/v//iː//d//ɑr/, Vithar, Vidarr, and Vitharr) is a god among the Æsir associated with vengeance. Víðarr is described as the son of Odin and the jötunn Gríðr and is foretold to avenge his father's death by killing the wolf Fenrir at Ragnarök, a conflict he is described as surviving. Víðarr is attested in the Poetic Edda, compiled in the 13th century from earlier traditional sources, the Prose Edda, written in the 13th century by Snorri Sturluson, and is interpreted as depicted with Fenrir on the Gosforth Cross. A number of theories surround the figure, including theories around potential ritual silence and a Proto Indo European basis.
Эдда прозасы
Видар туралы «Гилфагиннинг» және «Скальдскапармал» кітаптарында айтылған. Видар туралы «Гилфагиннинг» кітабының 29, 51 және 53 тарауларында мәлімет бар. 29-тарауда Видаррды билікке отырған Жоғарғы тұлға қалың табанды аяқ киім киген «тыныш құдай» деп таныстырады. Ол Тор құдайына шамалас күшті екені және құдайлар үлкен қиындықтарда оған сүйенетіні айтылады. 51-тарауда Хай Рагнарөк кезінде қасқыр Фенрир Одинді жұтып қоятынын, ал Видарр оған бір аяғымен төменгі жақ сүйегіне басып, бір қолымен жоғарғы жақ сүйегін ұстап, аузын жарып өлтіретінін болжайды, соның арқасында Одинді кек қайтарады. Видаррдың «қалың табанды аяқ киімі» – адамдар өз аяқ киімдерінен қиып алған, құдай жинаған барлық былғары қалдықтарынан жасалған. Сондықтан, құдайларға көмектесуге ниеттенген әркім осы бөліктерді тастап кетуі керек. 54-тарауда Рагнарөк пен әлемнің жаңадан тууынан кейін Видарр ағасы Валимен бірге теңіздің көтерілуінен және Суртрдың тудырған отты апаттан зардап шекпестен аман қалады. Олар «Асгард қаласы бұрын орналасқан» Идавөлль даласында мекен етеді. «Скальдскапармал» бойынша Видарр, Эгирге келген қонақтар үшін берілген тойда, тақтарда отырған он екі ер құдайдың бірі болған. Скальд Браги мен Эгир арасындағы әңгіме барысында Снорри мифтерді эвхемеристік тұрғысынан баяндай бастайды және Видаррдың тарихи прототипі Троя соғысынан аман қалған, «үлкен ерліктер» жасаған троялық батыр Эней болғанын мәлімдейді. Кітаптың кейінірек бөлімінде Видаррға қатысты түрлі эпитеттер келтіріледі: «тыныш Ас», «темір табандының иесі», «Фенрисульфтің жауы және өлтірушісі», «құдайлардың кекшіл Асы», «әкесінің қонысын мекендейтін Ас», «Одиннің ұлы» және «Эсирдің інісі». Тордың жөтүнд Геирродтың сарайына сапары туралы айтылымда Гридр «Тыныш Видаррдың» анасы ретінде таныстырылады. 33-тарауда Асгардтан оралғаннан және құдайлармен тойлағаннан кейін Эгир құдайларды үш айдан соң өзінің сарайына шақырады. Тойға Видарр да барған он төрт құдай қатысады. 75-тарауда Видаррдың есімі Эсирлер тізімінде екі рет кездеседі.
Víðarr is referenced in the Prose Edda books Gylfaginning and Skáldskaparmál. Víðarr is referenced in the book Gylfaginning in chapters 29, 51, and 53. In chapter 29, Víðarr is introduced by the enthroned figure of High as "the silent god" with a thick shoe, that he is nearly as strong as the god Thor, and that the gods rely on him in times of immense difficulties. In chapter 51, High foretells that, during Ragnarök, the wolf Fenrir will devour Odin, and Víðarr will avenge him by stepping down with one foot on the lower jaw of the monster, grabbing his upper jaw in one hand and tearing his mouth apart, killing him. Víðarr's "thick shoe" is described as consisting of all the extra leather pieces that people have cut from their own shoes at the toe and heel, collected by the god throughout all time. Therefore, anyone who is concerned enough to give assistance to the gods should throw these pieces away. In chapter 54, following Ragnarök and the rebirth of the world, it is told that Víðarr along with his brother Váli will have survived both the swelling of the sea and the fiery conflagration unleashed by Surtr, completely unharmed, and shall thereafter dwell on the field Iðavöllr, "where the city of Asgard had previously been". According to Skáldskaparmál, Víðarr was one of the twelve presiding male gods seated in their thrones at a banquet for the visiting Ægir. At a point in dialogue between the skaldic god Bragi and Ægir, Snorri himself begins speaking of the myths in euhemeristic terms and states that the historical equivalent of Víðarr was the Trojan hero Aeneas who survived the Trojan War and went on to achieve "great deeds". Later in the book, various kennings are given for Víðarr, including again the "silent As", "possessor of the iron shoe", "enemy and slayer of Fenrisulf", "the gods' avenging As", "father's homestead inhabiting As", "son of Odin", and "brother of the Æsir". In the tale of the god Thor's visit to the hall of the jötunn Geirröd, Gríðr is stated as the mother of "Víðarr the Silent" who assists Thor in his journey. In chapter 33, after returning from Asgard and feasting with the gods, Ægir invites the gods to come to his hall in three months. Fourteen gods make the trip to attend the feast, including Víðarr. In chapter 75, Víðarr's name appears twice in a list of Æsir.
Археологиялық дерек
XI ғасырдың ортасында Англияның Камбрия аймағында орналасқан Госфорт кресі христиандық Сот Күні мен ежелгі скандинав мифологиясының Рагнарёк оқиғаларын бірге бейнелейтіні айтылады. Крестте Борре стилінде салынған түрлі суреттер бар, олардың ішінде найза ұстаған бір адам үлкен, құбыжық басқа қарай бет тікелейді, оның бір аяғы аңның тілшесіне және төменгі жағына батып, ал бір қолы жоғарғы жағына тиеді – бұл Видардың Фенрирмен күресіп жатқаны ретінде түсіндіріледі.
The mid 11th century Gosforth Cross, located in Cumbria, England, has been described as depicting a combination of scenes from the Christian Judgement Day and the pagan Ragnarök. The cross features various figures depicted in Borre style, including a man with a spear facing a monstrous head, one of whose feet is thrust into the beast's forked tongue and on its lower jaw, while a hand is placed against its upper jaw, a scene interpreted as Víðarr fighting Fenrir.
Теориялар
Видаррдың үндемеуі кек алу әрекеттерімен бірге болатын ритуалдық үндемеуден немесе басқа да қанағаттанбаулардан туындауы мүмкін деген теориялар бар. Мысалы, «Вёлуспа» мен «Бальдрдың түсі» жырларында Балдрдың өлімін кектеу үшін ғана дүниеге келген Вали, «Бальдрдың жауларын өртеу тірегіне жеткізгенге дейін» қолынан су шаюдан және шашын тараудан бас тартады. Сонымен қатар, Тациттің біздің заманымыздың 1-ші ғасырында жазылған «Германия» еңбегінің 31-тарауында герман тайпасы шаттидің мүшелерінің жауды өлтіргенге дейін шашын қырқуға немесе күтім жасауға құқығы жоқ екені айтылады.
Theories have been proposed that Víðarr's silence may derive from a ritual silence or other abstentions which often accompany acts of vengeance, as for example in Völuspá and Baldrs draumar when Váli, conceived for the sole purpose of avenging Baldr's death, abstains from washing his hands and combing his hair "until he brought Baldr's adversary to the funeral pyre". Parallels have been drawn between chapter 31 of Tacitus' 1st century CE work Germania where Tacitus describes that members of the Chatti, a Germanic tribe, may not shave or groom before having first slain an enemy.
Думезиль
Жорж Дюмезил Видаррды прото-индоевропалықтардан туындаған архетиптің ғарыштық бейнесі ретінде қарастырды. Дюмезил, Видаррдың қасқырдың төменгі жақ сүйегіне аяғын, ал жоғарғы жақ сүйегіне қолын тіреуі арқасында тік кеңістікпен, ал кең қадамы мен берік аяқ киімімен көлденең кеңістікпен байланысты екенін айтты. Сондай-ақ, қасқырды өлтіру арқылы Видарр космосты оның құлауынан сақтайды, ал Рагнарёк салдарынан келген қиратудан кейін космос қайта жаңартылады деді. Осылайша Дюмезил Видаррды кеңістік құдайы деп есептейді. Дюмезил өз тұжырымын «Локасенна» мәтінімен негіздейді, онда Видарр Локимен дауды таратуға тырысып, басқа Эсирлерді той кезінде «Локиге орын беріңдер» деп шақырады. Дюмезилдің пікірінше, құдайды білетін тыңдаушылар Видаррдың кеңістікке қатысты ойынын түсінген болар еді. Бұл интерпретация «Локасеннаны» Дюмезилдің оқығандығымен расталады, себебі ол әртүрлі Эсирлер туралы әңгімелер мен сөз тіркестерінен тұратын кітап деп санайды. Дюмезил сондай-ақ, Видаррдың кеңістігі Веда дәстүріндегі Вишнуда, этимологиялық тұрғыдан (Ви түбірі) және мифологиялық тұрғыдан көрінеді деп санайды, осыған байланысты Бали мен Вишну туралы аңызды келтіреді. Аңызда Вишну (Вамана бейнесінде) бүкіл Жерді бағындырған зұлым патша Балиді алдап, Ваманаға үш қадаммен басып өтетін жерді беруге уәде алады. Вамана алыпқа айналып, аспан мен жерді шарлап өтеді, Балидің басын кесіп, соңғы қадамын жасамайтыны үшін оған мәңгілік өмір сыйлайды. Дюмезилдің теориясы бойынша, Фенрир мен Видарр және Бали мен Вишну туралы мифтердің түп тамыры Индоевропалық кеңістік құдайынан бастау алады, бірақ ол Янус пен Хаймдаллды дүниеге келтірген гипотетикалық шекара немесе кіру/шығу құдайынан өзгеше.
Georges Dumézil theorized that Víðarr represents a cosmic figure from an archetype derived from the Proto Indo Europeans. Dumézil stated that he was aligned with both vertical space, due to his placement of his foot on the wolf's lower jaw and his hand on the wolf's upper jaw, and horizontal space, due to his wide step and strong shoe, and that, by killing the wolf, Víðarr keeps the wolf from destroying the cosmos, and the cosmos can thereafter be restored after the destruction resulting from Ragnarök. Dumézil thus conceives of Víðarr as a spatial god. Dumézil substantiates his claim with the text of the Lokasenna, in which Víðarr, trying to mediate the dispute with Loki, urges the other Aesir to "grant Loki his space" at the feasting table. Dumézil argues that this play on Víðarr's spatiality would have been understood by an audience familiar with the god, an interpretation further warranted by his reading of the Lokasenna as being in significant part a book of puns and word plays about the different Aesir. Dumézil also suggests that Víðarr's spatiality is seen in the Vishnu of the Vedic traditions, both etymologically (the Vi root) and mythologically, citing the story of Bali and Vishnu. In this legend, Vishnu (in the form of Vamana) tricks the malevolent king Bali, who has secured dominion over the whole Earth, by making Bali promise to grant Vamana all the land he can cover in three paces. Vamana turns himself into a giant and strides across all of heaven and Earth, taking Bali's head and granting him immortality in lieu of taking the last pace. Dumézil theorizes that these myths of Fenrir vs. Víðarr and Bali vs. Vishnu may have a common origin in an Indo European god of spatiality, similar but distinct from the hypothetical framing or entry / exit god that spawned Janus and Heimdallr.