Кіріспе

Шағын авиалайнер

Аймақтық авиалайнер немесе қоректендіруші авиалайнер – 100 жолаушыға дейін тасымалдауға арналған, қысқа қашықтыққа ұшатын шағын авиалайнер. Олар көбінесе шағын нарықтардан ірі тасымалдаушылардың әуе тасымалдау орталықтарына (хабтарына) жолаушылар тасымалдау үшін пайдаланылады. Мұндай авиалайнерлерді әдетте ірі әуе компанияларымен шарт жасасқан немесе олардың еншілес компаниялары болып табылатын аймақтық авиакомпаниялар пайдаланады. Аймақтық авиалайнерлер кішкентай қалалар арасында немесе ірі қаладан кішкентай қалаға қысқа сапарлар жасауға қолданылады. Қоректендіруші авиалайнер, қалалық рейстер және жергілікті рейстер – бұл бір кластағы ұшу операцияларын белгілейтін балама терминдер.

Тарих

Қысқа маршруттарды экономикалық тұрғыдан тиімді ету үшін әуе компаниялары қымбат жаңа ұшақтардың орнына қолданылған ұшақтарды пайдалануды қалаған. 2018 жылы турбовинтті рейстерде 245,4 миллион екі бағытты билет сатылды, бұл 2009 жылғы 201,4 миллионнан артық, соның ішінде 97% рейстер 1000 км-ден аз, 87% рейстер 500 км-ден аз ұшқан, ал орташа сыйымдылық 2009 жылғы 44 орыннан 51 орынға дейін өсті. Ең ірі пайдаланушы Air Canada – 12,7 миллион билетпен, одан кейін Flybe – 10,3 миллион және Wings Air – 9,24 миллион билетпен. Канада ең ірі нарық болып табылады, онда 30,5 миллион билет сатылды, содан кейін Индонезия – 14,3 миллион және АҚШ – 13,4 миллион билет. Ең көп жолаушы тасыған турбовинтті әуежай – Ванкувер (2,75 миллион билет), одан кейін Торонто Пирсон (2,64 миллион) және Сиэтл Такома (2,39 миллион).

Шу

Турбовинтті ұшақтар сыртқы байқаушылар үшін тыныш болғанымен, винт ағыны ішінде шуды күшейтеді. Белсенді шуды басу жүйесі Bombardier Q400 немесе ATR 72 600 ұшақтарының кабинасындағы шу деңгейін төмендетуге мүмкіндік беруі керек.

Нарық болжамы

Flight Global 2016–2035 жылдар аралығында 63 миллиард долларлық құнға 3081 турбовинтті ұшақ және 130 миллиард долларлық құнға 4042 өңірлік реактивті ұшақ жеткізілімдерін күтеді. Турбовинтті ұшақтар нарығында ATR 12% үлесімен Dash 8 Q400 (3%) ұшағынан басым түседі; ал Embraer 40% үлесімен Mitsubishi MRJ (17%) және Superjet 100 (4%) ұшақтарынан жоғары өңірлік реактивті ұшақтар нарығын жетекшілік етеді, Bombardier Aerospace CSeries сериясымен шағын, тар корпусты ұшақтарға көшеді және CRJ700 сериясын (2%) дамытпайды. Embraer компаниясы кроссоверлік өңірлік реактивті ұшақтардың қазіргі турбовинтті ұшақтардан тиімдірек екенін мәлімдейді, бұл 2017 жылы 70 орындық турбовинтті рейстердің 45% құрайды, соның нәтижесінде Widerøe компаниясы қысқа ұшу-қону жолақтары мен Арктикалық аймақтың солтүстігіндегі ауа райының қиын жағдайлары бар бағыттардан басқа, E Jets E2 ұшақтарына өтуге, ал AirBaltic компаниясы 12 Q400 ұшағын CSeries ұшақтарымен алмастыруға көшті. 2018–2037 жылдар аралығында ATR 3020 турбовинтті ұшақ жеткізілімін күтеді: 630-ы 40–60 орындық, ал 2390-ы 61–80 орындық.

Гибридті ұшақтар

Ескі аймақтық ұшақтар аралдарды байланыстыру сияқты өте қысқа бағыттарда қолданылатындықтан, оларды гибридтік немесе электрлік ұшақтар алмастыруы мүмкін. Гибридтік-электрлік ұшақтарды қозғалтуға энергияны сақтау, жоғары қуатты электр тарату жүйесі және сертификаттау аясының жоқтығы кедергі келтіруде. ATR компаниясы, ағымдағы батареялардың салмағы ATR 42 сияқты бірдей қашықтыққа бірдей жүк көтеруге жеткіліксіз екенін айта отырып, толық электрлік қозғалтқыш мүмкіндігін жоққа шығарады.

Турбовинтілі өңірлік ұшақтар

Аймақтық әуе компаниялары кішкентай хабтарды немесе қысқа ұшу-қону жолақтары бар әуежайларды қызмет көрсету үшін реактивтік қозғалтқыштардың орнына турбовинтті ұшақтарды жиі пайдаланады. de Havilland Canada (Dash 7 және Dash 8), Antonov (An 24 және An 140), Xi'an Aircraft Industrial Corporation (MA60, MA600 және MA700) және ATR (ATR 42 және ATR 72) осы типтегі ұшақтардың өндірушілері болып табылады.

Аймақтық ұшақтар

Аймақтық ұшақ (RJ) – 100 орыннан кем ұшақ. Алғашқысы 1959 жылы Sud Aviation Caravelle болды, одан кейін кеңінен таралған Яковлев Як-40, Фоккер F 28 және BAe 146 ұшақтары пайда болды. 1990 жылдары ең көп таралған Canadair Regional Jet және оған балама Embraer Regional Jet, сосын ірі Embraer E Jet отбасы және көптеген бәсекелес жобалар құрылды. АҚШ-та олардың мөлшері қолданыс шектеулерімен анықталады.

Тұрғын үй

Аймақтық авиалайнерлердегі орындықтар көбінесе тар және ыңғайсыз болады. Жолаушыларға үлкен ұшақтардың жолаушылар багажына арналған бөлімшелеріне оңай сыйып кететін заттарды ұшаққа алып кіруге тыйым салынады. Көбінесе қол жүгі ұшаққа отырғанға дейін жиналып, жүк қоймасына салынады, онда жолаушылар ұшып кеткен кезде жер қызметкерлері оны жылдам ала алады. Ірі ұшақтармен салыстырғанда, көптеген жиі ұшатын жолаушылар аймақтық реактивтік ұшақтардың кабиналарын тар, ыңғайсыз, төбесі төмен, орындықтары тығыз және бірінші сыныпқа өту мүмкіндігі жоқ бір сыныпты кабина деп санайды.

Шығындар

АҚШ-та ірі тасымалдаушылар өңірлік әуе компанияларымен әр рейске қарай келісімшарт жасайды, жолаушылар санына қарамастан, ал билеттен түскен кіріс ірі тасымалдаушыда қалады. Мұндай келісімдер әдетте 10 жылға жасалады, сондықтан өңірлік әуе кемелерін пайдаланатын компаниялар өз кірісіне сенімді болып, пайда табу үшін шығындарын қатаң бақылауға тиіс. Бірақ олар әуе компанияларының банкротқа ұшырауы, паркті қысқарту және операциялық шығындардың өсуі сияқты қиындықтарға тап болады. Ірі тасымалдаушылар өңірлік әуе операторларының зиянын көтермейді, ал өңірлік әуе компаниялары арасындағы бәсекелестік көптеген өңірлік ұшақтардың жұмысын тоқтатты.

Өндірістік ұшақтарда

+ Аймақтық авиалайнерлер Модель Бірінші ұшыс Таза тапсырыстар Жеткізілгендер Кезбедегі тапсырыстар МТОУ (т) Орындықтар Ұшу қашықтығы (нми) Ан 148/158/Ан 178 17/12/2004 41.9 52.4 68 99 1,350 2,160 AVIC MA60/MA600/MA700 25/02/2000 21.8 26.5 60 86 770 1,460 ATR 42 600 04/03/2010 74 41 33 18.6 48 720 ATR 72 600/600F 24/07/2009 23 70 78 830 Де Хавиллэнд Канада Dash 8 400 31/01/1998 639 577 62 28.0–29.5 74–90 700 1,110 Comac ARJ21 700/900 28/11/2008 227 40.5–43.6 220 78–98 1,200 Embraer E Jet/E Jet E2 19/02/2002 38.6 61.5 66 146 2,150 2,850 Superjet 100 19/05/2008 49.4 98 2,390 Ильюшин Il 114 300 23.5 64 1,030 RUAG Dornier 228NG 12/11/2009 12 6 6 6.4 19 1,000 Де Хавиллэнд Канада DHC 6 400 Twin Otter 01/10/2008 104 81 23 5.6 19 775 Cessna 408 SkyCourier 2019 50 50 19 900