Будданың Шын Денесі: Дхармакая туралы түсініктер

Кіріспе

Дхармакайя (, "ақиқат денесі" немесе "шындық денесі", т=法身, ) – Махаяна буддизмінде будданың үш денесінің (трикая) бірі. Дхармакайя – буддалардың пайда болуына бастау және тарағаннан кейін қайта оралуына себеп болатын, көрінбейтін, "ұғымға келмейтін" (ацинтья) аспектісін құрайды. Буддалар – дхармакайяның "өзгеріс денесі" (нирманакайя) деп аталатын көрінісі болып табылады. Таиландтың Дхаммакая дәстүрі және ежелгі Үндістан дәстүрінің Татхагатагарбха сутралары дхармакаяны барлық тіршілік иелеріндегі будданың атман (нағыз өзі) ретінде қарастырады.

Пали тіліндегі Канон

Пали канонында Гаутама Будда Васеттаға Татагатаның (Будданың) дхаммакая, «ақиқат денесі» немесе «ақиқаттың жайлануы» екенін, сондай-ақ дхармабхута, «ақиқатқа айналған», яғни «ақиқатқа толы болған» деп түсіндіреді.

Махасагхика

Гуан Синьдің айтуынша, Махасангхика ілімдерінде Будданың екі негізгі жағын көруге болады: барлықты білетін және барлықты істей алатын нағыз Будда, және ол сезімтал жандарды тиімді құралдар арқылы босататын көрініс берген формалар. Махасангхикалар үшін тарихи Гаутама Будда осы түрлену денелерінің (санскрит: нирманакая) бірі болса, ал мәнді, шынайы Будда дхармакаямен паралас болады.

Сарвастивада

Сарвастивадалар Будданың денесін (санскрит: рӯпакāya) таза емес және пана табуға жарамсыз деп қарады, және олар Буддаға пана табуды Будданың дхармакаясына пана табу деп санады. Махавибхасада былай делінген:

Теравада

Теравада буддизмінің Пали канонында Дхаммакая (дхармакая) бейнелі термин ретінде түсіндіріледі, яғни «дене» немесе Будданың ілімдерінің жиынтығы. Канон Дхаммакая терминін метафизикалық немесе нақты емес мағынамен байланыстырмайды. Джантрасрисалай осы пікірмен келіспейді, ол бұл термин бастапқыда кейінірек түсіндірілу жолынан гөрі, ағарту процесімен байланысты болғанын айтады. Ерте Буддалық қолданыста Дхаммакаяға қатысты барлық сілтемелерде Дхаммакая әрқашан қандай да бір жолмен ағарту процесімен байланысты екені анық. Оның Будданың барлық түрлеріндегі ақсүйектерімен байланысы Будданың ерте мәтіндерінде анық көрінеді. Яғни, Дхаммакая тек Буддаға ғана тән емес. Сондай-ақ, терминнің оқыту мағынасында қолданылуы ертедегі Буддалық жалпы түсініктерден гөрі кейінгі схема болып табылады. Аттакатталарда (Буддалық мәтіндерге түсініктемелер) сөзді түсіндіру авторға байланысты. Буддхагхоша мен Дхаммапала да Дхаммакаяны тоғыз жоғары дүниеден тыс жағдай ретінде сипаттаса да (навалокуттарадхамма), олардың түсіндірмелері басқа аспектілерде әртүрлі. Буддхагхоша әрқашан локуттарадаммалардың ілімдеріне сілтеме жасай отырып, каноникалық түсіндірмеге сүйенеді, бірақ Дхаммапала Дхаммакаяны Будданың рухани жетістіктері ретінде түсіндіреді. Дхаммапаланың түсіндірмесі әлі де негізінен Теравада болып табылады, өйткені Будда әлі де адам болып саналады, ағартылған болса да. Будданың денесі әлі де кармаға тәуелді және басқа адамдардың денесі сияқты шектеулі. Саддхармаратнакарайя деп аталатын каноннан кейінгі Шри-Ланка мәтінінде төрт түрлі кая арасында айырмашылық бар: рупакая, дхармакая, нимиттакая және суньякая. Рупакая бұл жерде төрт джхананы білдіреді; Дхармакая тоғыз локуттарадамманың алғашқы сегізін алуды білдіреді; нимиттакая соңғы локуттарадамманы білдіреді: физикалық қалдықпен Ниббана (сопадисесаниббана); және суньякая физикалық қалдықсыз Ниббананы білдіреді (анупадисесаниббана). Алайда, тіпті осы төрт кая туралы ілім дәстүрлі Теравада дәстүрінен тыс кетпейді. Ал, Марйла Фолк буддизмнің ең ерте түрінде маномакая немесе дхаммакая мен аматкаяның пайда болуын қамтитын йогалық жол болғанын дәлелдейді. Бұл жағдайда каялар Будданың тұлғасына ғана емес, жалпы жол мен жеміске қатысты. Рейнольдс Фолктың толық теориясымен келіспесе де, ол ертедегі йогалық талдың зерттеуге лайық идеясын қарастырады. Сонымен қатар, ол йогавакара мәтіндерінде кездесетін түсініктермен ерекше ұқсастықтар бар екенін атап өтеді, оларды көбінесе тантрикалық Теравада деп атайды. Дхаммакая сөзін қолдану тантрикалық Теравада мәтіндерінде жиі кездеседі. Бұл Будда мүсіндерін құлшылыққа бағыштауға қатысты кейінгі мәтіндерде де кең тараған термин. Кейінгі мәтіндерде көбінесе камматхана (медитация әдістері) сипатталады, Будданың денесінің әртүрлі бөліктері белгілі бір рухани жетістіктермен байланысты, және практик бұл жетістіктерді өзіне қол жеткізуге ұмтылуға шешім қабылдайды. Будданың белгілі бір сипаттамалары немесе жетістіктеріне қол жеткізуге болатындығы идеясы әдетте Махаяна идеясы деп саналады, бірақ Махаянадан айырмашылығы, Йогавакара мәтіндері Будданы онтологиялық тұрғыда сипаттамайды және әдетте тек Теравада терминологиясын қолданады.

In the Pali Canon of Theravada Buddhism, the Dhammakāya (dharmakāya) is explained as a figurative term, meaning the "body" or the sum of the Buddha's teachings. The Canon does not invest the term dhammakāya with a metaphysical or unrealistic connotation. Jantrasrisalai disagrees though, arguing that the term originally was more connected with the process of enlightenment than the way it later came to be interpreted. In all references to dhammakāya in early Buddhist usage, it is apparent that dhammakāya is linked always with the process of enlightenment in one way or another. Its relation with the Buddhist noble ones of all types is evident in the early Buddhist texts. That is to say, dhammakāya is not exclusive to the Buddha. It appears also that the term’s usage in the sense of teaching is a later schema rather than being the early Buddhist common notions as generally understood. In the atthakathās (commentaries on the Buddhist texts), the interpretation of the word depends on the author. Though both Buddhaghoṣa and Dhammapāla describe dhammakāya as the nine supramundane states (navalokuttaradhamma), their interpretations differ in other aspects. Buddhaghoṣa always follows the canonical interpretation, referring to the teaching of the lokuttaradhammas, but Dhammapāla interprets dhammakāya as the spiritual attainments of the Buddha. Dhammapāla's interpretation is still essentially Theravāda though, since the Buddha is still considered a human being, albeit an enlightened one. The Buddha's body is still subject to kamma and limited in the same way as other people's bodies are. In a post canonical Sri Lankan text called Saddharmaratnākaraya, a distinction is drawn between four different kāyas: the rūpakāya, dharmakāya, nimittakāya and suñyakāya. The rūpakāya refers to the four jhānas here; the dharmakāya refers to the attainment of the first eight of the nine lokuttaradhammas; the nimittakāya refers to the final lokuttaradhamma: Nibbāna with a physical remainder (sopadisesanibbāna); and the suñyakāya refers to Nibbāna without physical remainder (anupādisesanibbāna). However, even this teaching of four kāyas does not really stray outside of orthodox Theravāda tradition. In a more unorthodox approach, Maryla Falk has made the argument that in the earliest form of Buddhism, a yogic path existed which involved the acquisition of a manomayakāya or dhammakāya and an amatakāya, in which the manomayakāya or dhammakāya refers to the attainment of the jhānas, and the amatakāya to the attainment of insight and the culmination of the path. In this case, the kāyas refer to a general path and fruit, not only to the person of the Buddha. Although Reynolds does not express agreement with Falk's entire theory, he does consider the idea of an earlier yogic strand worthy of investigation. Furthermore, he points out that there are remarkable resemblances with interpretations that can be found in Yogāvacara texts, often called Tantric Theravada. The usage of the word dhammakāya is common in Tantric Theravāda texts. It is also a common term in later texts concerning the consecration of Buddha images. In these later texts, which are often descriptions of kammaṭṭhāna (meditation methods), different parts of the body of the Buddha are associated with certain spiritual attainments, and the practitioner determines to pursue these attainments himself. The idea that certain characteristics or attainments of the Buddha can be pursued is usually considered a Mahāyāna idea, but unlike Mahāyāna, Yogāvacara texts do not describe the Buddha in ontological terms, and commonly use only Theravāda terminology.

Дхаммакая дәстүрі

Дхаммакая дәстүрі және Тайландтың теравада буддизміне жататын, медитацияға маманданған кейбір монахтар, өздерін ортодоксалды буддистер деп таныстыруға тырысқан кейбір теравада буддистік ғалымдардан ерекшеленетін доктриналық элементтерге ие. Пали сутталары мен медитациялық тәжірибеге негізделген бұл дәстүр, Дхаммакаяның барлық тіршілік иесінің ішіндегі мәңгілік Будда екенін үйретеді. Дхаммакая – ниббана, ал ниббана – нағыз өзіндік (өзіндік емес нәрсеге қарсы) деп түсіндіріледі. Оның ілімдерінің кейбір аспектілері Махаяна буддизмінің будда табиғаты туралы ілімдерімен саякес келеді. Пол Уильямс бұл буддизмге қатысты көзқарас, Тибеттің Джонанг мектебінің Шэнтонг ілімдеріндегі идеяларға, оны Долпопа Шераб Гьялцен танымал еткен, ұқсас екенін айтты. Тайландтық медитация шеберлері, медитациялық тәжірибе арқылы қол жеткізгендерін мәлімдейтін нағыз өзіндік туралы үйретеді, олар тайлық буддистердің көпшілігі тарапынан қабылданбаудың орнына, Таиландта ерекше құрметке бөленіп, арахаттар немесе тіпті бодхисаттвалар ретінде табынады, бұл көбінесе дәстүрлі теравада монахтары мен ғалымдарынан гөрі артық.

Лотос сүті

Лотос сутрасында (16-тарау: "Тағаты бардың өмір шағы", алтыншы кітап) Будда барлық тіршілік иелерін құтқару үшін өзінің әрқашан және әрқашан болатынын түсіндіреді.

Татағатағарбха

Татагатагарбха сутралық дәстүрінде Дхармакая Будданың трансценденттік, бақытты, мәңгілік және таза Өзін құрайды деп үйретіледі. Бұл терминдер Ланкаватара, Гандавуха, Ангулималия, Шримала және Махапаринирвана сияқты сутраларда кездеседі, онда олар Будданы, Шындық Денесін (дхармакая) және Будда табиғатын сипаттау үшін қолданылады. Олар – рухани жетістіктердің "жоғары нәтижелері". Гюрме Дордже мен Тхптен Джинпа "Шындық Денесіндегі Будда" деп анықтайды, бұл тибет тіліндегі чhos ску және санскрит тіліндегі дхармакаяның аудармасы:

Далай-лама Дхармакаяны "Дхармакаяның әлемі – барлық құбылыстардың, таза және таза емес, еріп кететін бос кеңістік" деп анықтайды. Бұл – Сутралар мен Тантралар үйреткен түсінік. Алайда ол бұл индуистік Брахман ұғымынан ерекшеленеді дейді, себебі буддизм бослық (шуньята) доктринасын ұстанады.

Қайыс қозғалысы

Риме қозғалысының негізін қалаушы Жамгон Конгтрүлдің 19 ғасырдағы Лоджонг ұранына түсіндірмесінде: "Санның шатасуын төрт қая ретінде қарастырғанда, шуньята қорғанысы теңдессіз", - делінген. Адам ең жоғарғы бодхичитта туралы медитация жасап, құбылыстар жай ғана пайда болатын, бірақ оларға жабыспайтын жағдайда тыныққанда, дхармакая аспектісі – барлық құбылыстар мәні бойынша бос, самбогакая – олар айқын түрде пайда болады, нирманакая – осы бослық пен айқындық бірге орын алады, ал табиғи қая аспектісі – бұл екеуі ажырамас.

Бос орын

Буддизмнің ерте дәстүрлерінде Гаутама Будданың бейнелері иконалық та, иконасыз да болған жоқ, олар бос кеңістік пен жоқтықтың бейнелері болды: мысалы, петросоматоглифтер (тасқа қашалған дене мүшелерінің суреттері).

Пайдаланылған әдебиеттер

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .