Кіріспе

Шарап пішіндес барабан (сонымен қатар, тостаған барабан, тарабука, тарабаки, дарбука, дарбука, дербаке, дебука, думбек, думбек, думбег, думбелек, тумперлеки, тубак немесе зербағали; / романизация: дарбука) – бір жарғақты мембранофон, корпусы шарап пішіндес. Ол ең көп Мысырдың дәстүрлі музыкасында қолданылады, онда ол Мысыр халық музыкасының ұлттық символы болып саналады. Аспап Батыс Азия, Солтүстік Африка, Оңтүстік Азия және Шығыс Еуропаның дәстүрлі музыкасында да кездеседі. Африкалық джембе де шарап пішіндес мембранофон болып табылады. Бұл мақала Таяу Шығыс және Солтүстік Африканың шарап пішіндес барабанына арналған.

Тарих

Дарбука термині егіпеттік араб жаргонындағы "darb" сөзінен шыққан, ол "соғу" деген мағынаны білдіреді және "дарабука" сөзіне айналды. Тостаған барабандар мыңдаған жылдар бойы қолданылып келеді және Месопотамия мен Ежелгі Мысыр мәдениеттерінде пайдаланылған. Олар б.з.д. 1100 жылдан бастап Вавилония және Шумерде де кездесетін. Сулавесиде үлкен тостаған барабандар ғибадатханаларда қолданылатын музыкалық аспаптар ретінде таралған және ойналған кезде еденге қойылады, бұл барабанның ежелгі қолданылуына сілтеме болуы мүмкін.

Техника

Шығыс және Солтүстік Африканың тостаған барабандары қол астында немесе ойнаушының тізесіне қойылып ойналады, қолмен соққан джембе сияқты Батыс Африка барабандарына қарағанда әлдеқайда жеңіл тиюмен және мүлдем басқа соққылармен (кейде саусақ ұштарымен жасалған орамдармен немесе жылдам ырғақтармен). Тостаған барабандардың екі негізгі түрі бар. Египеттік стильдегі Дарбука, сондай-ақ Табла деп те аталады және өте танымал; оның басы дөңгелек жиектерімен жабдықталған, ал түрік стилі бастың жиегін ашық қалдырады. Ашық жиек басқа жақын қол жеткізуге мүмкіндік береді, сондықтан саусақпен түйісу әдістерін қолдануға болады, бірақ қатты жиек египеттік стильдегі жылдам орамдарды қиындатады. Тостаған барабанды бір қолдың астына (әдетте, емес басым қолға) ұстап немесе отырғанда тізелерге қарай басын бұрып, жанына қойып ойнауға болады. Кейбір барабандар иықтан асып тағуға арналған құрылғылармен жабдықталған, бұл тұрып немесе билегенде ойнауды жеңілдетеді. Ол саусақтардың ұштарымен және алақанмен жеңіл ойналғанда, керемет, ұзаққа созылатын дыбыс шығарады. Кейбір ойнаушылар дыбысты өзгерту үшін қолын қоңырау тәрізді бөлігіне енгізіп, шығарады. Сондай-ақ, кейбір музыканттар барабан бетіне қолын қойып, дыбысты басаңдатуға тырысады. Таяу Шығыстың халықтық және заманауи музыка және би стильдерінің негізін құрайтын әртүрлі ырғақтар бар (dumbek ырғақтарына қараңыз). Тостаған барабан үш негізгі дыбыс шығарады. Біріншісі "дум" деп аталады. Бұл терең, басс дыбысы, ол саусақтардың және алақанның ұзындығымен бас ортасына жақын соғылып, ашық дыбыс алу үшін қолды жылдам шығару арқылы жасалады. Екіншісі "так" деп аталады, ол саусақ ұштарымен бас жиегіне жақын соққанда шығарылатын жоғары дыбыс. Екінші қолмен соққан "так" "ка" деп те аталады. Үшіншісі - жабық дыбыс "па" (сондай-ақ "сак" деп те аталады), ол үшін қол бастың бетіне қысқа уақытқа тигізіледі, сондықтан ашық дыбыс шықпайды. Бұған қоса, негізгі ырғақты безендіру үшін түйісу, соққы, жарқырату және орамдар сияқты күрделі техникалар бар. Барабанның бетіне қосымша қол шапалақтау және барабанның қабырғасын ұру қолданылуы мүмкін. Грекияда, Болгарияда, Солтүстік Македонияда, Албанияда және Түркияда кең таралған тағы бір техника - бір қолдың саусақтарымен, екіншісімен жұқа барабан таяғымен соғу. Түркияда таяққа "çubuk" деп атайды, яғни "таяқ" немесе "бұтақ" деген мағынаны білдіреді, және ондағы цығандар кейде осы техниканы қолданады.

Батыс классикалық музыкасында қолдану

Батыстың классикалық музыкасында шарап барабаны алғаш рет қолданылған туынды – француз композиторы Гектор Берлиоздың "Трояндар" (1856–1858) операсы, онда төртінші актідегі "Нубиялық құлдардың биі" бөлімінде тарбука қолданылуы тиіс. Шарап барабаны мен оркестрге арналған алғашқы шығармаларды египет-америкалық музыкант Халим Эль Даб 1950 жылдары жазды; оның шарап барабаны мен скрипкаларға арналған "Fantasia Tahmeel" шығармасы 1958 жылы Нью-Йорк қаласында Леопольд Стоковский басқарған скрипкалық оркестрмен тұңғыш рет орындалды.