Сербияның ұлттық әнұраны: Тарихы мен эволюциясы

Кіріспе

Сербияның ұлттық әнұраны "Боже правде" 1882 жылы қабылданған және Сербия Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің құрамына енгенге дейін 1919 жылға дейін Сербия Корольдігінің ұлттық әнұраны болды. Ол 2004 жылы парламент ұсынысы бойынша қайта қабылданды, ал 2006 жылы Сербия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін конституциялық түрде бекітілді. ("Әділетті Құдай" деген мағынаны білдіреді).

Тарих

Принц Михаилдың қазасынан кейін Милан Обренович 1872 жылы таққа отырды. Одан кейін ол Белградтағы Ұлттық театрдың директоры Йован Джорджевичтен серб тарихы мен Обренович әулетін дәріптеу мақсатында "Марко императорды атайды" (Marko kazuje na kome je carstvo) пьесасын жазып беруді тапсырды. Джорджевич шапшаңдықпен пьесаны жазып, көрсетті, сондай-ақ Даворин Йенко жазған "Әділет Құдайы" (Bože pravde) әнін ұсынды. Ән пьесадан гөрі халық арасында көбірек танымал болды, ал 1882 жылы Миланның серб патшасы болып таққа отыруына орай Джорджевич мәтінді өңдеді, осылайша оның жаңа нұсқасы Сербияның алғашқы ресми әнұранына айналды. 1903 жылы мамыр төңкерісінен кейін Обренович әулеті құлап, Сербияны Карагеоргиевичтер басқарды. Сербияның жаңа патшасы Петр I мемлекеттік символдарды, тіпті әнұранды да өзгертуді қалады. Веналық австриялық композитор Август Штоль серб патшасы үшін ән жазды. Алайда, бұл композиция Петрге ұнамады. Көптеген серб ақындарының (Алекса Шантичтің ішінде) қатысқан бірнеше конкурс та сәтті болмады. Нәтижесінде, 1909 жылы мәтінге ұсақ өзгерістер енгізіліп, "Боже правде" әнұраны қайтадан ресми мәртебеге ие болды. Сербияның әртүрлі билеушілері өздеріне қарай әнұран сөздерін өзгертіп отырды. Сербияның I Милан князі тұсында сөздері "Құдай, князь Миланды сақта" (knez Milana Bože spasi) болды, ал Сербия патшалыққа айналғанда бұл "Құдай, король Миланды сақта" (kralj Milana Bože spasi) деп өзгерді. Кейін ол Александр I ("Құдай, король Александрта сақта"; kralja Aleksandra Bože spasi) және Петр I ("Құдай, король Петрді сақта"; kralja Petra Bože spasi) үшін де бейімделді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Аустрия-Мажарстан және Болгария басып алған Сербия аумақтарында ұлттық әнұранды орындауға, сондай-ақ Сербия Корольдігінің символдарының көрсетілуіне тыйым салынды. Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі (кейін Югославия Корольдігі) кезінде "Боже правде" оның ұлттық әнұранының бір бөлігі болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Парижде өткен Музыка конфедерациясының ірі халықаралық жиынында бұл әнұран әлемдегі ең әдемі үш әннің бірі деп жарияланды. "Bože pravde" әнұраны 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ресми түрде тоқтатылып, оған тыйым салынды, оның орнына 1945 жылдан 1992 жылға дейін Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының ұлттық әнұраны болған "Эй, славяндар" (серб-хорват тілінде Hej, Sloveni) қолданылды. 1991-1992 жылдары Югославияның ыдырауынан кейін федерацияда тек Сербия мен Черногория қалды, яғни жаңадан құрылған Сербия мен Черногория, бірақ әнұран мәселесінде келісімге қол жеткізілмегендіктен, "Эй, славяндар" ұлттық әнұран болып қала берді. Бұл кезеңде көптеген сербтер бұл әнді ұнатпады және оны спорттық жарыстарда ойнағанда наразылық білдірді. 1992 жылы "Vostani Serbije" және "Дринадағы наурыз" әндері "Bоže pravde" әнімен бірге Сербияның әнұраны ретінде ұсынылды. Сол кездегі биліктегі Сербияның Социалистік партиясы танымал еткен "Дринадағы наурыз" тіпті референдумда көпшілік дауыс алды, бірақ ресми түрде қабылданбады. "Боже правде" әнін қолдану туралы ұсыным 2004 жылы Ұлттық Ассамблеяда бірауыздан қабылданды және Сербия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін 2006 жылы конституциялық түрде бекітілді, ал ұсынылған мәтін 2009 жылы заңмен бекітілді.

After the assassination of Prince Mihailo, Milan Obrenović came to the throne in 1872, celebrating his coming of age. Then he ordered a play from the manager of the National Theater in Belgrade, Jovan Đorđević, who quickly wrote and presented the play "Marko names the Emperor" (Marko kazuje na kome je carstvo), with the aim of glorifying Serbian history and the Obrenović dynasty, and song "God of justice" (Bože pravde), composed by Davorin Jenko. Song gained more popularity among the people than the piece itself, and in 1882, on the occasion of Milan's enthronement as Serbian king, Đorđević reworked the text and so his new version became the first official anthem of Serbia. In 1903, after the May Coup, the Obrenović dynasty died out and the Karađorđevićs came to the helm of Serbia. The new Serbian king Peter I wanted to change the state symbols, even the anthem. The Austrian composer from Vienna, August Stol, composed a song for the Serbian king. Peter did not like the composition. Various competitions in which many Serbian poets (Aleksa Šantić among others) participated were also unsuccessful. In the end, in 1909, it was decided to make the anthem Bože pravde official again, with minor changes to the text. Various rulers of Serbia changed the words of the anthem to suit them. During the rule of Prince Milan I of Serbia, the words were "God, save Prince Milan" (knez Milana Bože spasi), which changed to God, save King Milan (kralj Milana Bože spasi) when Serbia became a kingdom. Later it was tailored to Alexander I ("God, save King Alexander"; kralja Aleksandra Bože spasi) and Peter I ("God, save King Peter"; kralja Petra Bože spasi) as well. During the World War I, in the territories of Serbia occupied by Austria Hungary and Bulgaria, the performance of the national anthem, as well as the display of the symbols of the Kingdom of Serbia, was prohibited. During the time of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (which later became the Kingdom of Yugoslavia), "Bože pravde" was part of its national anthem. On the eve of the World War II, at the great international gathering of the Music Confederation, held in Paris, this anthem was declared one of the three most beautiful in the world. "Bože pravde" anthem was officially abandoned and banned after the World War II in 1945, in favour of "Hey, Slavs" (under its Serbo Croatian title Hej, Sloveni), which was the national anthem of Socialist Federal Republic of Yugoslavia for 47 years, from 1945 to 1992. After the break up of Yugoslavia in 1991 1992, only Serbia and Montenegro remained in the federation i. e. the newly formed Serbia and Montenegro, but since no agreement over the anthem could be reached, "Hey, Slavs" remained the national anthem. Many Serbs disliked the song during this period and booed it whenever it was played, such as at sporting events. In 1992, "Vostani Serbije" and "March on the Drina" were proposed as the anthem of Serbia along with "Bоže pravde". "March on the Drina", popularized by then ruling Socialist Party of Serbia, even received a plurality of popular vote on referendum, but was never officially adopted. The recommendation on the use of "Bože pravde" was adopted unanimously by the National Assembly in 2004 and constitutionally sanctioned in 2006, after Serbia restored its independence, while the recommended text was promulgated into the law in 2009.