Кіріспе
Вашингтон штатындағы федералды түрде танылған тайпа – Лумми ұлты (Lummi Nation; Лумми тілінде: немесе ; ресми түрде Лумми резервациясының Лумми тайпасы деп аталады) – негізінен Лумми халқынан құралған, федералды түрде танылған тайпа. Лумми ұлтына сондай-ақ, кейбір Ноуксак, Самиш және резервацияға көшірілген басқа да жергілікті тайпалар кіреді. Ол АҚШ-тың Вашингтон штатының Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалау аймағында орналасқан және Беллингэм қалалық аймағының құрамында.
The Lummi Nation ('/l//ʌ//m//i/ LUHmee; Lummi: or ; officially known as the Lummi Tribe of the Lummi Reservation) is a federally recognized tribe of primarily Lummi people. The Lummi Nation also includes some Nooksack, Samish, and other local tribes which were removed to the reservation. It is based in the coastal area of the Pacific Northwest region of Washington state in the United States, and is located within the Bellingham Metropolitan Area
Лумми аборигендері
Бұрын Лумми тайпасы Сан-Хуан аралдарында көптеген елді мекендерде қоныстанған. Бірақ, солтүстік халықтарының жиі шабуылдары мен ауруларға байланысты, олар құрлыққа көшіп, төменгі Ноуксак өзені маңында орнықты. Олар сол уақытта онда тұрған Скалахан және Хулвалук тайпаларын ығыстырып немесе өздеріне ассимиляциялады. Құрлықтағы олардың ауылдары үлкен бекіністермен қоршалған, олар сол арқылы солтүстіктен келген шабуылшылардан қорғанып тұрды.
Эллиотт нүктесі туралы келісім
1855 жылы Лумми ұлтының алдыңғы тайпалары (Лумми халқы да оның ішінде) қазіргі Мукильтео қаласында қол қойылған Пойнт Эллиотт шартына қол қойды. Луммидің сол кездегі басшыларының бірі – Шовитсут, Лумми және басқа тайпалар атынан шартқа қол қойды. Осы шартқа тағы 13 адам қол қойды. Шарт бойынша Луммилер өз жерлеріне құқықтан бас тартыуға міндеттелді, ал оның орнына Ноуксак өзенінің сағасына жақын, Лумми түбегінде 12 562,94 акрлық Лумми қорығы құрылды. Лумми ұлты балық аулау және шарттық құқықтар үшін күрестің бір бөлігі болды, бұл күрес 1974 жылы АҚШ-тың Вашингтонға қарсы ісімен (әдетте Болдт шешімі деп аталады) шешілді. 2017 жылы Лумми ұлты 2017 жылғы Кипрес аралындағы Атлантикалық лосось шаруашылығының бұзылуынан кейін төтенше жағдай жариялады. Олар құрылған, жергілікті емес Атлантикалық лосостің көп бөлігін қайта ұстады. Лумми және Солтүстік-Батыс аймағының балық шаруашылығымен айналысатын басқа да тараптар Атлантикалық лосостің Тынық мұхитының сулары мен өзендеріне кедергі келтіруінен қатты алаңдады. 2024 жылы Лумми ұлтының ақсақалы басқаратын коммерциялық емес ұйым Оркас аралындағы Мадрона нүктесінің солтүстігінде 2 акрдан астам жерді сатып алды. Ұйым бұл жерді Лумми ұлтына қайтаруды жоспарлап отыр. Жақында сатып алынған Мадрона нүктесіне жақын жер, Лумми ұлтының қазіргі 24 акрдан астам иелігіне қосылады. Мадрона нүктесі – АҚШ-тың сенімгерлікпен сақтайтын қасиетті аймақ. Ол, соңғы сатып алынған жермен бірге, ежелгі Ц’елксвисен ауылының бір бөлігі болып табылады, ол тарихи түрде қазіргі Истсаундты қамтыды.
Gateway Pacific терминалы
Gateway Pacific Terminal – Салиш теңізінің жағасындағы Ватком округіне қарасты Xwe’chi’eXen (Cherry Point) орналасқан, жоспарланған көмір экспорттау терминалы. Лумми тайпасы жобаға қарсы болды, себебі ол олардың келісімшарт бойынша балық аулау құқықтарына және қасиетті орындарына зиян келтіруі мүмкін еді. Жоба мақұлдау алмады.
Лумми резервациясы
Лумми резервациясы – Лумми ұлтының үнді резервациясы. 1855 жылы құрылған, ол Лумми, Нуксак және Самиш халықтарымен қатар, бірнеше басқа да жергілікті халықтар үшін резервация ретінде қызмет етуге арналған. Алғашқыда резервацияның ауданы 12 562,94 акрды құрады, бірақ 1877 жылы ол 13 600 акрға дейін ұлғайтылды. 2003 жылы 11 миллион долларлық кеңейту жүзеге асырылды, оның нәтижесінде стейкхаус, терраса, коктейль-бар және іс-шараларға арналған 400 орындық павильон салынды.
Жұмыспен қамту
Жақында Лумми ұлты мен "Northern Economics Inc." компаниясы бірлесіп жүргізген зерттеуде Лумми ұлтының жұмыс күші туралы келесі мәліметтер анықталды. Ересек халықтың 28% (18–64 жас аралығы) жұмыспен қамтылған. Еңбекке қатысу деңгейі 25% құрайды. Лумми ұлтының жұмыссыздық деңгейі шамамен 75% болып бағаланады, бұл жергілікті орташа көрсеткіштен үш есе жоғары. Жұмыс істейтін Лумми тайпасының мүшелерінің орташа айлық табысы шамамен 1200 долларды құрайды.
Үкімет және саясат
Лумми ұлтының конституциясы 1970 жылы қабылданды. Тайпа Лумми Бизнес Кеңесімен басқарылады, ол сайланған он бір мүшеден тұратын кеңес, және мүшелер үш жылдық мерзімге қызмет етеді. Кеңес өз міндеттерін атқару үшін (қазынашы, хатшы және т.б.) лауазымдарға адамдарды тағайындайды және тайпаны басқару үшін комитеттер құрады.
Мәдениет
Өткен ғасыр бойы Лумми тайпасы өздерінің дәстүрлі мәдениетін сақтап, қайта жаңғыртуға тырысып келеді. 1937 жылдан бері алғаш рет 2007 жылы Лумми поталашысы өткізілді. Лумми тайпасының мәдениетінде каноэлер маңызды рөл атқарады. Жыл сайын маусым айында Лумми тайпасы Лумми Стоммиш су карнавалын өткізеді, онда ірі каноэ жарыстары, билер және дәстүрлі ойындар ұйымдастырылады. Вашингтон және Британдық Колумбиядан келген тайпалар 50 футқа дейінгі соғыс каноэларында жарысады. Бұл шараны Бірінші дүниежүзілік соғыстың Лумми ардагерлері құрды, олар Екінші дүниежүзілік соғыстағы тайпа азаматтарын құрметтегісі келді. Бүгін карнавал барлық соғыстардың Лумми ардагерлерінің құрметіне өткізіледі.
Тілдер
Лумми тілі (Xwlemi Chosen, ) – Солтүстік жол бойы салиш тілінің диалектісі, салиш тілдер отбасының құрамына кіреді.
Инфрақұрылым
Лумми ұлты Портж Бей құрылыс компаниясын басқарады, ол Ферндейл және Беллингэм аймақтарында үйлер салады, сондай-ақ 1969 жылдан бері тұрғын үйді жақсарту бағдарламасын іске асырып келеді.
Денсаулық сақтау
Лумми ұлты Беллингхемде медициналық және стоматологиялық қызметтер, сондай-ақ нашақорлықтан құтылу бойынша кеңес беруді ұсынатын денсаулық сақтау орталығын басқарады.
Білім
Лумми ұлты жастарын білім деңгейінен көтеру үшін жұмыс істеп келеді. 25-64 жас аралығындағы тіркелген Лумми азаматтарының арасында: 15,1% орта мектеп дипломы немесе GED-і жоқ; 33,8% орта мектеп немесе GED дәрежесіне ие; 27,1% жоғары білім алған; 14,9% екі жылдық (AA немесе AS) дәрежесі бар; 7,5% бакалавр дәрежесі бар; ал 1,6% магистр немесе кәсіби дәрежесі бар. Тайпа бірнеше мектептер мен білім беру бағдарламаларын жүргізеді. Оларда балаларға арналған Head Start және күтім орталықтары бар. Лумми балаларының көп бөлігіне білім беруді Ферндал мектеп округі қамтамасыз етеді, бірақ Лумми ұлты 2004 жылы ашылған Лумми ұлты мектебін (LNS) де басқарады. Төрт жылдан кейін олар 9-12 сыныптарға арналған Лумми Жастар академиясын, мектеп-интернатты қосты. Академия Лумми мәдениетін күшейтуге бағытталған және тәуекел топтарындағы жасөспірімдерге әлеуметтік бағдарламалар ұсынады. Тайпа 1973 жылы Лумми үнді аквакультура мектебін құрды, бұл тайпа мүшелерін балық шаруашылығы және моллюскалар өсіруде оқыту мақсатында жасалды. Кейін мектеп Солтүстік-Батыс үнді колледжіне қайта құрылды, ол Вашингтон, Орегон және Айдахо штаттарындағы жалғыз аккредиттелген тайпалық колледж болып табылады.