Кіріспе

Ежелгі Рим діни лауазымы

Ежелгі Рим дінінде рекс сакрарум ("қасиетті нәрселердің патшасы", кейде рекс сакрификулус) – патрицийлерге ғана берілетін сенаторлық діни лауазым болды. Тарихи кезеңде понтификс максимус Рим мемлекеттік дінінің басшысы болғанымен, Фест ең жоғары Рим дін қызметкерлерінің (ordo sacerdotum) ішінде рекс сакрарумның ең жоғары мәртебеге ие болғанын, одан кейін flamines maiores (Flamen Dialis, Flamen Martialis, Flamen Quirinalis) және понтификс максимус тұрғанын айтады. Рекс сакрарум Регияда орналасқан.

Сипаттама

Рим республикасы кезінде рекс-сакрарумды понтификс-максимус, понтификтер коллегиясы ұсынған патрицийлер тізімінен таңдады. Тағы бір талап – оның ата-анасы конфарреация рәсімі арқылы үйленген болу керек еді, және ол да солайша үйленуге тиіс болды. Оның әйелі, regina sacrorum, өзінің лауазымына сай діни міндеттерді атқарды. Сондықтан неке, діни лауазымның өте маңызды бөлігі болды, егер королева қайтыс болса, рекс отставкаға кететін. Рекс-сакрарум понтификс-максимустан жоғары тұрды, бірақ ол көбінесе әлсіз беделді тұлға болды. Рекс-сакрарум тога киген, әшекейсіз, жұмсақ "аяқ киім" (кальцеус) және салтанатты балта ұстаған; ол ежегі рим дінінің жұбыны ретінде, басын жапқан күйде (capite velato) құрбандық шалған. Рекс әр айдың календасында құрбандық шалған. Нонда ол айдың мерекелерінің күндерін жариялаған. 24 наурыз және 24 мамыр күндері ол комитиумда құрбандық шалған. Бұл міндеттерден өзге, рекс-сакрарум Янусқа бас жұбын ретінде де қызмет еткен сияқты. Рекс-сакрарум италиялық және, мүмкін, этрусктік діннің ерекшелігі болды. Бұл лауазым Ланувий, Тускулум және Велитрай сияқты латын қалаларында кездеседі. Римде діни лауазымды саясаттан тыс ету үшін, рекс-сакрарум сайланбады, ал оның тағайындалуына comitia calata – осы мақсат үшін шақырылған халық жиналысы куә болды. Фламен Диалис сияқты, бірақ понтификтер мен аугурлардан өзгеше, рекс саяси және әскери мансапқа ие болудан тыйым салынды. Рим патшаларының құлатылуынан кейін, рекс-сакрарум лауазымы патшалықтың кейбір діни міндеттерін орындады, ал консулдар саяси билік пен әскери басшылықты, сондай-ақ кейбір діни функцияларды иеленді. Рекс-сакрарумның «сырқыраған патша» болғандығы және бұл лауазым Республика құрылған кезде пайда болды ма, әлде патшалық дәуірде болды ма деген мәселеде ғалымдар арасында пікірталас жүріп жатыр, Арнальдо Момильяноның пікірінше.

Regina sacrorum (қасиетті патшалық)

Rex sacrorum-ның әйелі ретінде regina sacrorum ("қасиетті заттардың патшайымы") тек ол ғана атқара алатын діни міндеттерді орындайтын жоғары дәрежелі діни қызметкер болды. Әр айдың календасында королева Юнонаға шошқа (porca) немесе еділ қозы (agna) құрбандығын шалуға қатысты. Бұл құрбандықтардың көпке жариялануы, Римнің ресми дініндегі Вестальдердің рөлі сияқты, ежелгі Римде әйелдердің діни қызметі жеке немесе отбасылық саламен шектелген деген жалпы қабылдауға қарсы келеді. Дегенмен, Вестальдерден өзгеше, regina sacrorum және flaminica Dialis (фламен Диалистің әйелі, немесе Юпитердің бас діни қызметкері) еркек серіктесімен бірге жұмыс істеді; бұл екі діни лауазым гендерлік тепе-теңдікке негізделген және ортақ міндеттерді атқарды. Ритуалдарды орындаған кезде королева ақ жүн жіппен байланған нар бұтақтарынан жасалған аркулум деп аталатын бас киім киеді. Rex және regina sacrorum некеге confarreatio рәсімі арқылы түсуге міндетті болды, бұл бастапқыда патрицийлерге арналған, бірақ б.з.д. 445 жылғы Lex Canuleia заңынан кейін reginaның плебей болуы мүмкін болды. Жазбаларда бірнеше regina sacrorum-ның есімдері сақталған, оның ішінде Сергия Паулина, Кн. Пинарий Корнелий Севердің әйелі, б.з. 112 жылға дейін және Мания Фадилла, б.з. 2/3 ғасыры шамасында.

Қалпына келтіру және кейін пайдалану

Рекс-сакрарум лауазымы патрицистер арасында аса ізделіс тудырмады, себебі рекс-сакрарум понтификтерден техникалық тұрғыдан жоғары болғанымен, бұл лауазым ешқандай нақты саяси үстемдік бермеді. Осы себепті, кейбір жылдары рекс-сакрарум мүлдем болмады. Антонийдің азамат соғысы кезінде бұл лауазым толығымен қолданыстан шықты, бірақ кейіннен Август оны қайта жандандырған сияқты, себебі империя кезеңінде осы лауазым туралы мәлімдемелер болды, содан кейін Теодосий I оны жойды деп есептеледі.

Танымал мәдениетте

Джон Мэддокс Робертстің "Құрбандықтар Королі" Майкл Эшли құрастырған "Тарихи детективтердің үлкен кітабында" жарияланған. (Карролл және Граф баспалары, 1995)