Кіріспе
Адвокат-клиент артықшылығы немесе заңгер-клиент артықшылығы – АҚШ-тағы заңгерлік құпиялылық доктринасы. Адвокат-клиент артықшылығы – «клиенттің клиент пен адвокат арасындағы құпия хабарламаларды жариялаудан бас тартуға және басқа ешбір адамның жариялауына жол бермеуге берілген құқығы». Адвокат-клиент артықшылығы – құпия хабарламаларға қатысты ең көне артықшылықтардың бірі. АҚШ Жоғарғы Соты құпиялылықты қамтамасыз ету арқылы бұл артықшылық клиенттерді өздерінің адвокаттарына «толық және ашық» мәлімет беруге ынталандыратынын, осылайша адвокаттар шындыққа жақын кеңес беруге және тиімді қорғауды қамтамасыз етуге мүмкіндік алатынын мәлімдеді.
the law in the United States
Attorney–client privilege or lawyer–client privilege is the common law doctrine of legal professional privilege in the United States. Attorney–client privilege is "[a] client's right to refuse to disclose and to prevent any other person from disclosing confidential communications between the client and the attorney." The attorney–client privilege is one of the oldest privileges for confidential communications. The United States Supreme Court has stated that by assuring confidentiality, the privilege encourages clients to make "full and frank" disclosures to their attorneys, who are then better able to provide candid advice and effective representation.
Ковель стандарты
Адвокаттар жалдаған сарапшыларға қатысты адвокат-клиент құпиялылығы «Ковель стандарты» деп аталады, бұл АҚШ-тың Kovel ісіне (296 F.2d 918, 2-ші апелляциялық округі, 1961 жыл) немесе жалпы «Ковель келісіміне» негізделген. Адвокаттар клиенттің қорғауын қамтамасыз ету үшін жалдаған сарапшылар кәсіби тұрғыдан әртүрлі болуы мүмкін. Мұндай сарапшыларға есепшілер, актуарийлер, медициналық дәрігерлер немесе инженерлер жатуы мүмкін. Бұл сарапшылар сотқа ашықталуы немесе жасырылуы мүмкін. АҚШ-та сот пен олардың жұмысының сипатына, сондай-ақ заң кеңесі процесіне қатысу деңгейіне байланысты, сотқа жарияланған сарапшы куәгерлер «Ковель стандартынан» тыс қалуы мүмкін.
Арнайы құқық қолданылмайтын кездер
Егер адвокат негізгі жұмысын адвокат ретінде атқаратын болса, бірақ мысалы, бизнес кеңесшісі, директорлар кеңесінің мүшесі немесе заңдық емес басқа қызметтерді атқаратын болса, онда құпиялылық құқығы көбінесе қолданылмайды. Бұл құқық құпия байланысты қорғайды, ал ақпараттың өзін емес. Мысалы, егер клиент бұрын құпия ақпаратты адвокат емес үшінші тұлғаға берсе, содан кейін сол ақпаратты адвокатқа берсе, адвокат-клиент құпиялылығы адвокатқа жіберілген хабарламаны қорғайды, бірақ үшінші тұлғамен болған байланысты қорғамайды. Егер құпия хабарлама үшінші тұлғаларға жарияланса, онда құпиялылық құқығынан бас тартуға болады. Сот қарауындағы жағдайға байланысты құпиялылық құқығына басқа да шектеулер қойылуы мүмкін.
Қылмыс-алаяқтықтан ерекшелік
Қылмыс-алдамшылық ерекшелігі адвокат пен клиент арасындағы байланыс қылмысты, азаматтық құқық бұзушылықты немесе алаяқтықты іске асыруға жәрдемдесу үшін қолданылған жағдайда құпиялылық құқығын жоя алады. Кларк пен АҚШ ісінде АҚШ Жоғарғы Соты: «Алаяқтық жасауға көмектесетін кеңес алу үшін адвокатқа жүгінген клиент заңнан ешқандай көмек күте алмайды. Ол шындықты айтуға тиіс» деді. Қылмыс-алдамшылық ерекшелігі клиент пен адвокат арасында талқыланған қылмыс немесе алаяқтық орындалған жағдайда ғана қолданылады. АҚШ соттары адвокаттың қылмыс немесе алаяқтық туралы қаншалықты аз білуі құпиялылықты жоятынын және адвокаттың хабарламалары немесе қажетті куәлігі қабылданбауын анықтау бойынша әлі бір нақты шешім қабылдаған жоқ.
Адвокаттың жеке мүддесін қолдау үшін ашылған ақпарат
Адвокаттар, көрсетілген қызметтер үшін төлем алуға қатысты, құпия ақпаратты ашуға құқылы. Бұл саяси тұрғыдан негізделген. Егер адвокаттар мұндай ақпаратты ашуға мүмкіндік алмаса, көптеген адвокаттар тек алдын ала төлем жасалған жағдайларда ғана заңдық жұмыстарды атқаруға келісер еді. Бұл, әрине, халықтың әділетке қол жеткізуіне кері әсер етеді. Адвокаттар, тәртіптік немесе сот процесінде өздерін қорғағанда да бұл міндетті бұзуы мүмкін. Клиент адвокатқа қарсы сот процесін бастаған жағдайда, құпиялылық құқығынан бас тартады. Бұл процедуралық әділдік негіздерімен түсіндіріледі – өз клиентіне қатысты ақпаратты ашуға құқығы жоқ адвокат, мұндай шаралардан өзін қорғай алмайды.
Мұрагерлік мақсатта ашылуы
Тағы бір жағдай – соңғы өсиеттің заңды күшіне енуі. Бұрын заңгер мен өсиет берушінің арасындағы құпия хабарласымдар, өсиеттің қазір қайтыс болған адамның ниетін көрсететінін дәлелдеу үшін жария етуге болады. Көп жағдайда өсиет, қосымша немесе мұра жоспарының басқа бөліктеріне түсіндіру немесе мағына беру үшін басқа дәлелдер (сыртқы дәлелдер) қажет болады, мысалы, заңгердің жазбалары немесе клиенттен келген хаттар. Кейбір жағдайларда клиент жеке немесе отбасылық құпияларды тек өлімінен кейін ашуға тырысады немесе оған келіседі; мысалы, өсиетте жақын адамына немесе туған баласына мүлік қалдырылуы мүмкін. Соттар кейде клиенттің қайтысынан кейін, егер бұл клиенттің қалауын іске асырса, мұрагерлер арасындағы өсиет дауларын шешу үшін құпиялылықты жоюы мүмкін.
Салықтық практика
Америка Құрама Штаттарында бухгалтерлер мен олардың клиенттері арасындағы байланыс көбінесе құпиялы болып саналмайды. Салықтан қашу сияқты күмәнді есептеулер бойынша айыпталудан қорқатын адам тек адвокатпен немесе адвокат болып табылатын бухгалтермен жұмыс істеуге шешім қабылдауы мүмкін; адвокат-клиент құпиялылығының барлық талаптары орындалған жағдайда, осы байланыстың кейбір бөлегі немесе барлығы құпиялы болып саналуы мүмкін. Маман заңгер болғандықтан ғана адвокат-клиент құпиялылығы туындамайды. Мысалы, егер маман заңдық кеңес емес, бизнес немесе есептеу кеңесі берсе, адвокат-клиент құпиялылығы орнатылмайды. Америка Құрама Штаттарының федералды салық заңнамасына сәйкес, 1998 жылдың 22 шілдесінен бастап немесе одан кейін жасалған байланыстар үшін, адвокат емес тұлғалармен жасалған белгілі бір байланыстарға қатысты федералдық деңгейде бекітілген, шектеулі бухгалтер-клиент құпиялылығы қолданылуы мүмкін.
Федералды соттарда
Егер сот федералды сот жүйесінде туындаса, федералды сот тиісті штаттың немесе федералды жалпы құқықтың артықшылық заңын қолдануды анықтау үшін Федералдық дәлелдеу ережелерінің 501-тармағын қолданады. Егер сотқа түрлі юрисдикция бойынша федералды сотқа жүгінген жағдайда, артықшылықты қолдану үшін тиісті штаттың заңы қолданылады. Егер іс федералдық мәселеге қатысты болса, федералды сот адвокат-клиент артықшылығының федералды жалпы құқығын қолданады; алайда, 501-тармақ федералды соттарға икемділік береді, оларға артықшылықты «тәжірибе мен ақыл-ойды ескере отырып» түсіндіруге мүмкіндік береді. FRE 502(b) ережесінде, егер артықшылық иеленушісі «жария етуді болдырмау үшін орынды шаралар қолданған» және «қателікті түзету үшін орынды шаралар қолданған» болса, федералдық сот процесінде немесе федералдық кеңсеге немесе агенттікке тікелей жариялау артықшылықтан бас тарту болып табылмайды. Тараптар «жария етуді болдырмау үшін орынды шаралар қолдандық» деп ғана айта алмайды, керісінше, олар сотқа қолданған процедуралары туралы толық мәлімет беруі керек. Бұдан әрі, құпия құжаттардың тікелей жарияланғанын анықтағаннан кейін оларды қайтаруды талап ететін хат жіберу ғана қажетті жедел жауапты қамтамасыз етуі мүмкін емес.