Кіріспе

Амниоттардағы эмбрионның айналасындағы сыртқы ұрық мембранасы ойын-сауық компаниясы. Хорион – сүтқоректілер, құстар және дернәсілдердің (амниоттар) эмбрионының айналасындағы ең сыртқы ұрық мембранасы. Ол zona pellucida (сүтқоректілерде) сыртында орналасқан сары қабықтың бетіндегі сыртқы бүктемеден пайда болады, ал басқа жануарларда бұл вителлин мембранасы деп аталады. Жәндіктерде хорион жұмыртқалық жасушалардың қабықша жасушаларымен дамиды. Кейбір моллюскалардың жұмыртқаларында да хорион болады. Мысалы, сегіз аяқты ұлудың жұмыртқасын тек хорион қаптайды.

Құрылымы

Адамдарда және басқа сүтқоректі жануарларда (монотремаларды қоспағанда) хорион – жүктілік кезінде дамитын ұрық пен ана арасында болатын ұрықтық қабықшалардың бірі. Хорион мен амнион бірге ұрық қапшығын құрайды. Адамда ол эмбрионалдық емес мезодермадан және эмбрион мен басқа қабықшаларды қоршап тұрған трофобласттың екі қабатынан қалыптасады; хориондық түйіршіктер хорионнан өсіп шығады, эндометрийге еніп, ана қанынан ұрық қанына қоректік заттардың тасымалдануын қамтамасыз етеді.

Қабаттар

Хорион екі қабаттан тұрады: сыртқы қабаты трофобласттан, ал ішкі қабаты соматикалық мезодермадан қалыптасады. Трофобласттың ішкі қабаты куб тәрізді немесе призма тәрізді жасушалардан, цитотрофобласт немесе Ланганс қабатынан, және сыртқы қабаты көп ядролы синцитиотрофобласттан тұрады.

Өсу

Хорион тез көбейіп, хориондық түйіндерді (виллилерді) құрайтын көптеген өскіндерді қалыптастырады, олар жатырдың децидуасын басып алып, жояды, сонымен бірге эмбрионның өсуі үшін одан қоректік заттарды сіңіреді. Хориондық түйіндер бастапқыда кішкентай және тамырлары жоқ, тек трофобласттан тұрады, бірақ олар көлемі ұлғайып, тармақталады, ал көрек қан тамырларының тармақтарын алып жүретін мезодерма оларға өсіп, тамырландырады. Жұп көрек артериялары қанды түйіндерге жеткізеді, олар хорион артерияларына тармақталып, хориондық түйіндерге котиледон артериялары ретінде еніп кіреді. Түйіндердің капиллярлары арқылы айналымнан өткеннен кейін, қан көрек венасы арқылы эмбрионға қайтарылады. Жүктіліктің екінші айының соңына дейін түйіндер бүкіл хорионды жабады және шамамен бірдей мөлшерде болады, бірақ одан кейін олар тең емес дамиды.

Бөлшектері

Хорионның decidua capsularis-пен жанасатын бөлігі атрофияға ұшырайды, сондықтан төртінші айға дейін виллилердің көбісі жоғалады. Хорионның бұл бөлігі тегіс болады және хорион лаев деп аталады (латынша levis, «тегіс» дегенді білдіреді). Плацентаның қалыптасуына қатыспағандықтан, бұл хорионның плаценталық емес бөлігі деп те аталады. Хорион өскен сайын хорион лаев decidua parietalis-пен жанасады және осы қабаттар бірігеді. Decidua basalis-пен жанасатын эмбриональды полюстегі виллилер өлшемі мен күрделілігі жағынан күрт өседі, сондықтан бұл бөлік хорион фрондозум деп аталады. Монозиготалық (біржұмыртқалы) егіздердің 75% жағдайында, егер бөліну ұрықтанғаннан кейін үшінші күні немесе одан кешіккенде жүрсе, осы жағдай орын алады. Қалған 25% монозиготалық егіздер дихориондық диамниотикалық болады. Жақындағы зерттеулер Ureaplasma parvum бактериясы хорион тініне жұқтырып, жүктіліктің нәтижесіне әсер ететінін көрсетті. Сонымен қатар, өздігінен түсік болған әйелдердің және жүкті әйелдердің хорион виллилерінен JC полиомавирусының және Меркель клеткалық полиомавирусының іздері табылды. Тағы бір вирус, BK полиомавирусы да сол тіндерде анықталды, бірақ оның мөлшері аз болды.

Басқа жануарлар

Жыртқыштарда, құстарда және монотремаларда хорион – эмбрионның тіршілік етуі үшін қажетті қоректік заттар мен қорғаныс қамтамасыз ететін амниотиялық жұмыртқа құрамына кіретін төрт эмбриондық емес қабықтың бірі. Ол жұмыртқаның ақ бөлігі – альбуменнің ішінде орналасқан. Хорион эмбрионды және оның қалған жүйесін қоршап тұрады. Хорион жәндіктерде де кездеседі. Эмбрионның өсуі мен даму барысында оттегіге қажеттілік артады. Бұл қажеттілікті толықтыру үшін хорион мен аллантоис бірігіп, хориоаллантоикалық қабық құрайды. Бұл екеуі бірігіп қос қабық түзеді, оның қызметі – көмірқышқыл газын сыртқа шығару және тесікті қабық арқылы оттегімен қамтамасыз ету. Жұмыртқадан жарылғанда ұрық қабықтан шығып, хориодан бөлінеді.