Кіріспе

Американдық физик және математик (1955 жылы туған)

Алан Дэвид Сокал (туған 24 қаңтар, 1955 жыл) – Лондон университетінің математика профессоры және Нью-Йорк университетінің зейнеткер профессор. Ол статистикалық механика және комбинаторика саласында жұмыс істейді. Постмодернизмді сынап, 1996 жылы Дьюк университетінің «Social Text» басылымында оның уәжсіз мақаласы жарияланған кезде «Сокал ісіне» себепкер болды. Сондай-ақ, ол оң психологиядағы сыншыл оңдық коэффициенті тұжырымдамасын сынаған мақаланың авторларының бірі.

Академиялық мансап

Сокал 1976 жылы Гарвард колледжінен бакалавр, ал 1981 жылы Принстон университетінен доктор ғылымын алды. Оның ғылыми жетекшісі Артур Уайтман болды. 1986, 1987 және 1988 жылдары жазда Сандинисттер сайланған үкіметті басқарып тұрған кезде Сокал Никарагуаның Ұлттық автономды университетінде математика пәнінен сабақ берді.

Ғылыми қызығушылықтары

Сокальдың зерттеулері математикалық физика және комбинаторика саласында. Ол әсіресе статистикалық механика мен кванттық өріс теориясынан туындайтын мәселелер негізінде осы екі саланың өзара байланысын зерттейді. Бұл алгебралық графтар теориясында және статистикалық механикадағы фазалық өтулерді зерттеуде қолданылатын хроматикалық полином және Тютте полиномы бойынша жұмыстарды қамтиды. Оның қызығушылықтары есептеу физикасы мен алгоритмдерді, соның ішінде статистикалық физика мәселелері үшін Марков тізбегі Монте-Карло алгоритмдерін қамтиды. Ол сондай-ақ кванттық тривиалдық туралы кітаптың тең авторы болды. 2013 жылы Сокал Николас Браун мен Харрис Фридманмен бірлесіп, оң психологияда кең таралған Лосада сызығын жоққа шығаратын мақала жазды. Бұл концепцияны ұсынған Марсиал Лосаданың атымен аталады және адамның оң және теріс эмоцияларының арақатынасының белгілі бір шегін көрсетеді, одан тысқары жағдайда адамның өмірі мен кәсіби жетістіктері нашарлауы мүмкін. Бұл сынды позитивтілік қатынасы туралы ұғымды Барбара Фредриксон сияқты психологтар кеңінен таратты және жоғары бағалады. Үш автор American Psychologist журналында жариялаған мақаласында бұл арақатынастың математикалық негізінде қателіктер бар екенін, демек ол жарамсыз екенін дәлелдеді.

Сокал ісі

1996 жылы Сокал сол кездегі постмодерн мәдени зерттеулер журналы Social Text (Duke University Press баспасы шығарған) редакторлардың идеологиялық көзқарастарын құптағандай көрінетін материалды жариялайтынына қызығушылық танытты. Сокал «Шектерді бұзу: Кванттық гравитацияның трансформациялық герменевтикасына қарай» деген тақырыптағы әсерлі бірақ толығымен мағынасыз мақала ұсынды. Сокал түзетулер енгізу туралы ұсыныстарды қабылдамағандықтан мақала алғашқы нөмірлерде жарияланбады, бірақ қызметкерлер оны «Ғылым соғыстары» санында маңызды үлес ретінде жариялады. Біраз уақыттан кейін Сокал мақаланың жалған екенін Lingua Franca журналында жариялап, солшылдар мен әлеуметтік ғылымдардың ақылға негізделген интеллектуалдық негіздермен дамуы тиіс екенін айтты. Бұл жайт 1996 жылғы 18 мамырда The New York Times газетінің бірінші бетінде жарияланды. Сокал солшыл және постмодернистердің сынға жауабы ретінде өзінің солшыл екенін және мақсатының «солшылдардың трендтік бөлігінен қорғау» екенін мәлімдеді. Бұл оқиға, сондай-ақ Пол Р. Гросс пен Норман Левитттің 1994 жылғы «Жоғары сенімсіздік» кітабы ғылым соғыстарының бір бөлігі деп есептеледі. 1997 жылы Сокал физик және ғылым философы Жан Брикмонтпен бірлесіп «Интеллектуалдық әрекеттер» кітабын жазды (бір жылдан кейін ағылшын тілінде «Сәнге құмар ақымақтық» деген атпен жарияланды). Кітапта кейбір әлеуметтік ғылымдар мамандары ғылыми және математикалық терминдерді дұрыс қолданбағаны және ғылым социологиясының «күшті бағдарламасын» шындықтың құндылығын жоққа шығаруы сынға алынды. Кітапқа қатысты пікірлер әртүрлі болды, кейбіреулер осы еңбекті жоғары бағалады, ал енді біреулері күмәнмен қарады. 2008 жылы Сокал «Жалғаннан тыс» еңбегінде Сокал ісі мен оның салдарына қайта оралды.

Басқа сын-пікірлер

2024 жылы Сокал эволюциялық биолог Ричард Докинспен бірге The Boston Globe газетінде "American Medical Association", American Psychological Association, American Academy of Pediatrics және Centers for Disease Control and Prevention" ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары "жыныс" терминінің орнына "туғанда анықталған жыныс" терминологиясын қолданғанын сынап жазды. Сокал мен Докинс жыныстың "дәрігерлер тағайындағаннан гөрі" ұрықтану кезінде анықталып, туған кезде байқалатын "объективті биологиялық шындық" екенін айтты. Бұл жағдайды "әлеуметтік құрылымшылдықтан тыс кеткендік" деп атап, Сокал мен Докинс "әлеуметтік мақсатқа қызмет ету үшін ғылыми фактілерді бұрмалау" медициналық мекемелерге сенімді жоғалту қаупін тудырады деп мәлімдеді.