Кіріспе
Джозеф Конрадтың романы "Нарцисс" кемесіндегі қара нәсілді адам: Форкастл туралы әңгіме (кейде Теңіз туралы әңгіме деп те аталады), алғаш рет АҚШ-та "Теңіз балалары" деген атпен жарияланды, бұл 1897 жылы поляк-британдық жазушы Джозеф Конрадтың туындысы. Романның басты кейіпкері – Африка-Карибтік текті ер адам, ол Лондонға бет алған "Нарцисс" сауда кемесінде теңізде ауырады. Атауындағы "неггер" сөзінің ұяттылығына байланысты, 1897 жылғы АҚШ басылымында "Теңіз балалары: Форкастл туралы әңгіме" деп өзгертілді. Романның Конрадтың бұрынғы туындыларымен салыстырғандағы жоғары сапасы, кейбір сыншыларды оны Конрадтың маңызды немесе орта кезеңінің бастауы деп санауға жетеледі, ал басқалары оны оның ерте кезеңінің ең үздік туындысы деп атайды.
The Nigger of the "Narcissus": A Tale of the Forecastle (sometimes subtitled A Tale of the Sea), first published in the United States as The Children of the Sea, is an 1897 novella by Polish British novelist Joseph Conrad. The central character is an Afro Caribbean man who is ill at sea while aboard the trading ship Narcissus heading towards London. Due to the offensiveness of the word nigger in the title, it was renamed The Children of the Sea: A Tale of the Forecastle for the 1897 US edition. Because of the novella's superb quality compared to Conrad's earlier works, some critics have described it as marking the start of Conrad's major or middle period; others have placed it as the best work of his early period.
Алдынғы сөз
Конрадтың романға жазған алғы сөзі, әдеби импрессионизмнің манифесті саналады және оның маңызды беймәлім жазбаларының бірі болып есептеледі. Ол мына қатармен басталады: "Көркемдік деңгейге, қаншалықты қарапайым болса да, ұмтылатын туынды өзінің әр жолымен негізделуі керек".
Сюжет
Тағы да кейіпкер, Джеймс Уэйт, – Батыс Үндістандық қара теңізші, Бомбейден Лондонға бағыт алған «Нарцисс» сауда кемесінде жол табады. Туберкулезбен ауыратын Уэйт сапардың басынан-ақ ауыр сырқаттанады, бұл көптеген экипаж мүшелерінде күдік тудырады, бірақ оның сырттай көрінетін хал жағдайы көптеген адамдардың адамгершілік сезімін оятады. Кеменің ақ капитаны, капитан Аллистун, және Синглтон есімді ескі теңізші Уэйттің жағдайына бейжай қарап, негізгі назарды өздерінің міндеттеріне аударады. Жақсы Үміт мүйісін айналып өтетін кезінде, кеме кенеттен болған дауылда бір жағына қаулап, жартылай суға батып, экипаждың көптеген азық-түлігі мен жеке заттары жоғалады; теңізшілер күні-түні палубаға жабысып, кеме толығымен суға батып кеткенше үнсіз күтеді. Аллистун мачталарды кесуге рұқсат бермейді, бұл кеменің тік тұруына мүмкіндік берсе де, желкендерін пайдалануға кедергі келтіреді. Уэйттің жоғалғанын сезген бесеуі оның каютасына түсіп, өміріне қауіп келтіріп, оны құтқарады. Дауыл басылып, жел қайта оралғанда, Аллистун шаршаған теңізшілерге желді ұстауға бұйырады, нәтижесінде кеме тік тұрады. Кеме қайтадан сапарға шығады, бірақ ақырында тыныш суға (doldrums) түсіп, қарсы желдің күші әлсіреп, кеме бірнеше күн бойы қозғалмай қалады. Азық-түлік тағы да азаяды және теңізшілер үйлеріне қайтуға асығады. Уэйт ақырында Донкин есімді жалқау кокни теңізшісіне өзінің бастапқыда айтқандай ауырмағанын мойындайды: ол әрбір сау теңізшіге талап етілетін ауыр жұмыстан қашу үшін сырқаттанып жатқандай көрінеді. Көптеген адамдар оған күдікпен қараған, ал капитан Аллистун Уэйттің алдағанын бүкіл экипаж алдында ашады. Уэйт енді жұмыс істеуге жететінін айтады, бірақ капитан оны сапардың соңына дейін кемедегі алдыңғы бөлікке (forecastle) қамауға бұйырады, бұл шешім экипаждың көп бөлігін Уэйттің жақтастары мен қарсыластары арасында екіге бөледі. Аллистун Донкинның ықпалымен туған көтерілістің алдын алады. Жатақта қалуға мәжбүр болған Уэйт денсаулығы нашарлаған сайын әлсірейді. Кеме желсіз жүзіп барады, ал экипаждың кейбіреулері, Синглтон сияқты, Уэйттің өзі кінәлі екенін және оның өлімі ғана қолайлы жел әкеледі деп шулап айта бастайды. Кеме Азор аралдарынан өтіп, Уэйт өлімге жақындаған кезде Донкин оның теңіздегі сандығынан жеке заттарын жасырын түрде ұрлап алады. Уэйт ақырында көз жұмады – оның шын мәнінде ауру болғанына дәлел. Бұл Синглтон болжағандай, құрлық көз алдында болады, және Уэйттің денесі теңізге жіберілгеннен кейін бірден күшті жел қайта оралады. «Нарцисс» жақын арада Англияға жетеді.
Тарих
1896 жылы жазылған және Конрадтың Бомбейден Дюнкеркке дейінгі саяқатындағы тәжірибесіне негізделген бұл туынды, бастапқыда қысқа әңгіме ретінде жазылып, 53 000 сөзден тұратын повестьке айналды. Өскен сайын Конрад оны бөлім-бөлім жариялау мүмкіндігін қарастыра бастады. Смит Эльдер журналы оны жариялаудан бас тартқаннан кейін, Уильям Эрнест Хенли оны New Review журналына қабылдады, ал Конрад өзінің әгені Эдвард Гарнеттке: "Енді мен Хенлиді жеңдім, енді мен тіпті шайтаннан да қорқа алмаймын!" деп хат жазды. Кейін, 1904 жылы Конрад осы қабылдануды "жазушылық өмірімдегі ең маңызды алғашқы оқиға" деп сипаттады. Америка Құрама Штаттарында роман алғаш рет "Теңіз балалары: Палуба туралы әңгіме" деген атпен жарық көрді. Түпнұсқа Англияда қырқыс дау тудырды, бір сыншы оны "ең жағымсыз атау" деп атады; американдық сыншылар пікірлері екіұшты болды, біреуі жаңа атауды "керемет жақсартылған" деп бағалады, ал екіншісі "американдық оқырманды әдепсіздікпен айыптады" деп мәлімдеді. 2009 жылы WordBridge Publishing басылымы "Нарциссстің N сөзі" деген цензуралық атаумен жаңа басылым шығарды, онда мәтіннен "негр" сөзі толығымен жойылды. Баспасөз қызметкерлерінің сөзінше, осы сөз оқырмандарды кітаптан алшақтатуы мүмкін, сондықтан оны алып тастау арқылы туынды қазіргі оқырмандар үшін қолжетімдірек болды.
Талдау
Роман оқшаулану мен ынтымақтастық туралы аллегория ретінде қарастырылады, кеменің экипажы әлеуметтік топтың шағын үлгісі ретінде бейнеленеді. Конрадтың пікірінше, гуманитарлық сезімталдықтың өзінде жеке мүдделер жатыр. Өкінішке орай, «Нарцисс» кемесінің «Ниггері» (алғашқы американдық басылымда «Теңіз балалары» деп аталған) – Конрадтың ерте кезеңіндегі ең үздік туындысы. Шындығында, кітаптың атауы болмағанда, қазіргіден гөрі оқырман назарына жиі түсер еді. Бір кезде бұл Конрадтың ең көп оқылатын кітаптарының бірі болған. Оның қысқалығы, шымырлығы және әдеби сапасының арқасында бұл роман көп назар аударатын.
The unfortunately titled The "Nigger" of the Narcissus (titled The Children of the Sea in the first American edition) is Conrad's best work of his early period. In fact, were it not for the book's title, it undoubtedly would be read more often than it is currently. At one time, it was one of Conrad's most frequently read books. In part because of its brevity, in part because of its adventure qualities, and in part because of its literary qualities, the novel used to attract a good deal of attention."